Referendum Iceland 29 Ogos: Mengapa Industri Perikanan Menjadi Isu Penentu

Namun, proses itu terhenti selepas kerajaan campuran berhaluan kanan tengah yang skeptik terhadap EU berkuasa selepas pilihan raya 2013. Krisis hutang zon euro turut mengurangkan daya tarikan keahlian, manakala penentang di Iceland menekankan isu kedaulatan dan perlindungan sektor domestik yang sensitif.

Bab yang paling sukar masih belum diselesaikan. Rundingan mengenai pertanian belum dibuka, manakala bab perikanan terhenti sebelum proses saringan selesai dan rundingan substantif dimulakan. Pada 2015, Iceland meminta EU supaya tidak lagi menganggapnya sebagai negara calon.

Mengapa perikanan menjadi batu penghalang utama?

Dalam perdebatan Iceland mengenai EU, perikanan bukan sekadar satu bidang dasar. Industri ini berkait rapat dengan eksport, kehidupan masyarakat di kawasan luar bandar dan pesisir, serta rasa kawalan negara terhadap sumber alamnya. Kajian terdahulu mengenai pandangan awam Iceland mendapati bahawa perlindungan sektor perikanan dan pertanian merupakan kebimbangan terbesar, diikuti persoalan sama ada Iceland yang kecil mampu mempengaruhi keputusan di Brussels.

Persoalan institusi yang paling utama ialah Dasar Perikanan Bersama EU, atau Common Fisheries Policy (CFP). Pengkritik bimbang keahlian EU akan memindahkan keputusan mengenai kuota, akses dan pengurusan sumber laut ke dalam kerangka bersama Eropah, sekali gus mengehadkan kebebasan Iceland menentukan peraturannya sendiri. Isu ini menjadi lebih ketara ketika pertikaian mengenai ikan tenggiri, apabila taburan stok berubah dan negara-negara terbabit gagal mencapai persetujuan mengenai bahagian tangkapan.

Penyokong rundingan semula pula berhujah bahawa Iceland tidak akan mengetahui syarat sebenar tanpa berunding. Mereka berharap dapat memperoleh pengaturan yang sesuai dengan keperluan industri perikanan negara itu, tetapi perlindungan sedemikian tidak terjamin hanya kerana rundingan dimulakan semula.

Kerajaan Iceland sudah menetapkan pendiriannya. Menteri Luar Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir berkata Iceland akan menuntut “kawalan berdaulat ke atas semua perikanan” dalam sebarang perjanjian keahlian. Pesuruhjaya pembesaran EU, Marta Kos, pula berkata “penyelesaian kreatif” boleh dicari melalui rundingan, tanpa menjanjikan terlebih dahulu bahawa tuntutan penuh Iceland akan diterima.

Greenland, Amerika Syarikat dan NATO menghidupkan semula hujah keselamatan

Hujah menyokong rundingan semula kini bukan lagi berkisar tentang ekonomi semata-mata. Perang Rusia terhadap Ukraine, persaingan yang semakin sengit di Artik dan Atlantik Utara, serta ketidakpastian mengenai kebolehpercayaan Amerika Syarikat telah mengubah suasana politik.

Tekanan dan kenyataan Amerika Syarikat berhubung Greenland menjadikan perubahan itu lebih jelas. Greenland merupakan sebahagian daripada ruang strategik Atlantik Utara yang menghubungkan Greenland, Iceland dan United Kingdom. Oleh itu, perdebatan mengenai wilayah tersebut meningkatkan perbincangan di Iceland tentang kerentanan persekitaran keselamatan yang lebih luas.

Iceland sudah menjadi anggota NATO. Penentang keahlian EU berhujah bahawa NATO—bukan EU—merupakan jaminan keselamatan ketenteraan yang relevan. Penyokong pula berkata keahlian EU boleh menambah pengaruh politik dan ekonomi di samping NATO, bukannya menggantikan perikatan itu.

Namun, isu keselamatan belum mengatasi kebimbangan domestik. Laporan kempen menunjukkan bahawa harga, kestabilan mata wang, perikanan dan kedaulatan masih menjadi persoalan yang lebih dekat dengan kehidupan pengundi berbanding geopolitik Artik.

Iceland sudah mempunyai hubungan ekonomi rapat dengan Eropah

Pilihan Iceland bukan antara “Eropah” dengan pengasingan. Melalui Kawasan Ekonomi Eropah (EEA), Iceland menyertai sebahagian besar pasaran tunggal EU dan melaksanakan sejumlah besar peraturan EU yang berkaitan. Iceland juga merupakan sebahagian daripada Kawasan Schengen, yang membolehkan perjalanan tanpa pemeriksaan pasport bersama negara Schengen lain.

Namun, EEA tidak sama dengan keahlian EU. Iceland kekal di luar dasar pertanian dan perikanan bersama EU, selain bukan sebahagian daripada kesatuan kastam atau dasar perdagangan bersama. Iceland juga tidak memilih anggota Parlimen Eropah atau melantik seorang pesuruhjaya EU, menyebabkan negara itu tidak mempunyai undi rasmi dalam penggubalan undang-undang EU.

Keahlian penuh bermakna Iceland mendapat perwakilan dan pengaruh dalam institusi EU, tetapi pada masa yang sama memikul kewajipan yang lebih besar. Ini termasuk persoalan sumbangan kepada belanjawan EU, dasar perdagangan luar bersama, serta pemakaian peraturan pertanian dan perikanan EU.

Hujah untuk membuka semula rundingan

Penyokong undi “ya” mengemukakan tiga hujah utama:

• Perwakilan: Iceland sudah menerima dan melaksanakan banyak peraturan pasaran tunggal melalui EEA, tetapi tidak mempunyai undi langsung terhadap institusi EU yang menggubal peraturan tersebut. Keahlian boleh menggantikan sebahagian keadaan “mengikut peraturan” dengan perwakilan dan pengaruh rasmi.
• Kerangka yang lebih stabil: Penyokong melihat penyelarasan politik dan ekonomi yang lebih rapat dengan Eropah sebagai penting ketika ketidaktentuan geopolitik dan tekanan kos sara hidup meningkat.
• Peluang menguji syarat sebenar: Rundingan akan menunjukkan apa yang boleh dicapai Iceland dalam isu perikanan, pertanian, mata wang dan sumbangan kewangan. Referendum kedua kemudian membolehkan pengundi menerima atau menolak pakej akhir.

Bagi kempen ini, membuka semula rundingan ialah langkah untuk mendapatkan maklumat dan mengukuhkan kuasa tawar-menawar—bukan komitmen yang tidak boleh diundur untuk menyertai EU.

Hujah menentang rundingan semula

Penentang berkata Iceland sudah memperoleh manfaat perdagangan utama melalui EEA tanpa perlu menerima keseluruhan kos politik dan kewangan keahlian EU. Kebimbangan mereka termasuk:

• kemungkinan perlu menyumbang kepada belanjawan EU;
• ruang yang lebih kecil untuk menentukan dasar ekonomi dan kawal selia domestik;
• kehilangan kebebasan merundingkan perjanjian perdagangan luar secara sendiri;
• persaingan yang lebih sengit terhadap petani Iceland di bawah Dasar Pertanian Bersama; dan
• kehilangan kawalan negara terhadap perikanan di bawah CFP.

Bagi pengkritik, kewujudan referendum kedua tidak menghapuskan risiko. Mereka berpendapat bahawa membuka semula rundingan akan mewujudkan momentum politik ke arah keahlian dan meletakkan kepentingan paling sensitif Iceland di meja rundingan sebelum pengundi mengetahui hasilnya.

Apa yang ditunjukkan oleh tinjauan pendapat?

Bukti yang ada menunjukkan gambaran lebih rumit daripada perpecahan mudah antara kem pro-EU dan anti-EU. Taklimat Parlimen Eropah pada 2026 menyatakan bahawa majoriti menyokong pengadakan referendum mengenai pembukaan rundingan keahlian, manakala laporan kempen menunjukkan sokongan untuk menyambung rundingan itu sangat seimbang.

Sokongan untuk meneliti syarat keahlian juga tidak sama dengan sokongan untuk menyertai EU. Satu tinjauan yang dipetik dalam taklimat Parlimen Eropah mendapati 43% menyokong keahlian EU dan 39% menentangnya pada April 2025. Angka itu menunjukkan isu ini sengit, selain bergantung pada cara soalan ditulis dan masa tinjauan dijalankan.

Maka, referendum 29 Ogos mempunyai kepentingan politik yang besar. Pengundi yang menyokong rundingan semula masih boleh menolak keahlian kemudian jika perjanjian yang dicapai tidak melindungi perikanan, pertanian, kepentingan ekonomi atau autonomi negara. Sebaliknya, penentang melihat undian pertama ini sebagai peluang terakhir untuk menghentikan proses sebelum Iceland terdorong lebih jauh ke arah keahlian.

Kesimpulan: ikan, bukan sekadar geopolitik

Iceland tidak sedang mengundi untuk menentukan masa depan Eropahnya secara muktamad. Negara itu hanya menentukan sama ada dialog keahlian yang dihentikan lebih sedekad lalu patut dibuka semula.

Isu keselamatan di Atlantik Utara telah menjadikan hubungan dengan Eropah lebih penting, tetapi perikanan kekal sebagai ujian paling sukar bagi sebarang perjanjian. Selagi persoalan tentang kuota, akses dan kawalan ke atas perairan Iceland belum terjawab, perdebatan mengenai EU akan terus berkisar pada satu persoalan asas: sejauh mana Iceland sanggup berkongsi kuasa demi mendapatkan lebih banyak pengaruh?