Bukan Sekadar ‘Penambahbaikan’, Inilah ‘Perubahan’ Sebenar Dalam Sistem Pendidikan Hong Kong

Betul, istilah yang lebih tepat ialah 'perubahan', bukannya 'penambahbaikan'. Secara ringkasnya, pada tahun 2021, kerajaan Hong Kong mengumumkan penggantian subjek 'Pengajian Liberal' (Liberal Studies) di peringkat menengah atas dengan 'Kewarganegaraan dan Pembangunan Sosial' (Citizenship and Social Development atau CSD). Ini boleh difahami sebagai peralihan daripada pendekatan yang lebih terbuka, berorientasikan penerokaan isu dan pemikiran kritis, kepada reka bentuk kurikulum yang lebih berkerangka, menekankan konsep kenegaraan, identiti nasional, dan 'pemahaman yang betul' tentang susunan sosio-politik.

Fakta di lapangan:

• Subjek Pengajian Liberal di peringkat menengah atas Hong Kong mula digantikan oleh CSD bermula Tingkatan 4 tahun persekolahan 2021/22.
• Pihak berkuasa pendidikan (Education Bureau) secara rasmi menyebutnya sebagai 'pengoptimuman' empat subjek teras. Matlamatnya termasuk memberi lebih banyak ruang dan masa untuk pelajar mengembangkan minat peribadi mereka.
• Sebelum reformasi, pihak berkuasa mengkritik subjek lama kerana 'terlalu menumpukan kepada perbincangan isu semasa', mengakibatkan pengetahuan asas pelajar yang lemah, dan perbincangan yang sering menjadi ekstrem dan terlalu fokus kepada isu politik.
• Reformasi ini merangkumi pengurangan waktu pengajaran yang ketara, penyusunan semula kandungan, dan perubahan sistem penilaian. Kajian akademik menganggapnya sebagai reformasi kurikulum yang signifikan untuk subjek Pengajian Liberal di Hong Kong.

'Kerajaan tidak mahu rakyat mempunyai kesedaran sivik' – Betul ke?

Kenyataan ini perlu dilihat dari dua sudut:

• Jika 'kesedaran sivik' yang dimaksudkan ialah kepatuhan kepada undang-undang, pengenalan kepada negara, pemahaman terhadap perlembagaan dan perintah undang-undang, serta memenuhi tanggungjawab sebagai warganegara, maka kerajaan sememangnya mahu memupuk kesedaran sivik seperti ini.
• Jika 'kesedaran sivik' yang dimaksudkan ialah sikap kritis terhadap kerajaan, pengawasan terhadap kuasa, hak untuk membantah, dan menganalisis sistem dari pelbagai sudut, maka reformasi kurikulum ini nyata telah mengecilkan ruang untuk orientasi sebegini.

Kesimpulannya, lebih tepat untuk mengatakan:

• Bukan 'kerajaan tidak mahu rakyat mempunyai kesedaran sivik',
• Tetapi 'kerajaan mahu mentakrifkan semula maksud kesedaran sivik'.
• Daripada sebelumnya yang lebih cenderung kepada kewarganegaraan liberal/kritis (liberal citizenship / critical citizenship), iaitu mencabar, mengambil bahagian, dan mempersoal,
• Kini beralih kepada kewarganegaraan bertanggungjawab / kewarganegaraan nasional (responsible citizenship / national citizenship), yang menekankan kepatuhan, tanggungjawab, identiti nasional, kestabilan sosial, dan penerimaan terhadap perintah perlembagaan.

Masalah dengan subjek lama, antara lain, ialah ia menekankan pemahaman dan analisis isu awam dari pelbagai perspektif. Latihan sebegini dilihat meningkatkan sensitiviti politik dan kesedaran penyertaan awam di kalangan pelajar. Pihak kerajaan kemudiannya mengkritik subjek itu kerana menjadikan bilik darjah terlalu politikal dan perbincangan isu menjadi tidak seimbang, yang menjadi alasan utama reformasi.

Bagaimanapun, perlu diingatkan bahawa pemikiran kritis tidak 'dihapuskan' begitu sahaja. Subjek baharu masih menggunakan istilah seperti 'menganalisis', 'memahami', dan 'membandingkan'. Perubahan sebenar terletak pada skop apa yang boleh dikritik, pemilihan isu, keterbukaan jawapan, risiko yang dihadapi guru, dan orientasi penilaian.

Secara ringkas:
Subjek ini bukan hanya mengurangkan 'pendidikan sivik', tetapi mengubah pendidikan sivik daripada 'warga negara yang mengkritik masyarakat' kepada 'warga negara yang menerima perintah, memahami negara, dan memenuhi tanggungjawab'.