Bagaimana ultimatum seminggu Zelensky boleh membuka jalan kepada eskalasi nuklear Rusia-Belarus

Krisis bermula dengan ultimatum tujuh hari

Krisis yang memuncak pada Jun 2026 ini ialah antara pertembungan paling serius secara langsung antara Ukraine dengan pakatan Rusia-Belarus sejak pencerobohan besar-besaran Rusia ke atas Ukraine bermula. Puncanya ialah ultimatum Presiden Ukraine Volodymyr Zelensky kepada Minsk, diikuti amaran Moscow untuk mempertahankan Belarus di bawah perjanjian keselamatan Union State.

Pada 19 Jun, dalam taklimat media di Kyiv, Zelensky memberi pemimpin Belarus Alexander Lukashenko tempoh seminggu untuk menanggalkan stesen geganti isyarat Rusia yang terletak sekurang-kurangnya di dua kawasan sepanjang sempadan Ukraine-Belarus . Menurut dakwaan Ukraine, peralatan itu digunakan untuk membimbing dan melaraskan penerbangan dron Shahed Rusia yang menyerang bandar-bandar Ukraine .

Zelensky berkata: “Jika dia gagal berbuat demikian, kami akan mengambil tindakan sendiri,” tanpa menjelaskan bentuk tindakan tersebut . Beliau membingkaikan isu itu sebagai pilihan untuk Belarus: “Jika Belarus tidak mahu terlibat dalam perang, ia mesti mengalihkan stesen geganti untuk dron Rusia” . Berdasarkan tempoh yang diberikan, tarikh akhir itu jatuh kira-kira pada 26 Jun 2026 .

Lavrov: Moscow akan menggunakan “semua mekanisme”

Pada 23 Jun, Menteri Luar Rusia Sergei Lavrov memberi respons secara terbuka. Ketika berucap dalam meja bulat mengenai penyelesaian perang di Ukraine, Lavrov berkata Moscow bersedia menggunakan “semua mekanisme yang diperuntukkan di bawah perjanjian kesatuan” untuk menjamin keselamatan Belarus dan Union State .

Beliau menuduh Kyiv mengancam Minsk dengan kemungkinan serangan terhadap aset ketenteraan berhampiran sempadan, selain menyatakan Rusia akan mengambil “semua langkah yang diperlukan di bawah pakatan keselamatannya dengan Belarus” .

Union State ialah pakatan supranasional Rusia-Belarus yang bertujuan memperdalam integrasi kedua-dua negara, termasuk dalam bidang ekonomi dan pertahanan . Perjanjian yang dirujuk Lavrov ialah Perjanjian Union State mengenai Jaminan Keselamatan, yang ditandatangani di Minsk pada 6 Disember 2024 dan disahkan oleh kedua-dua negara pada awal 2025 .

Perjanjian itu mewajibkan Rusia dan Belarus mempertahankan kedaulatan serta keutuhan wilayah satu sama lain menggunakan semua sumber ketenteraan yang ada. Ia turut mengandungi peruntukan khusus mengenai penggunaan senjata nuklear Rusia bagi mempertahankan Belarus .

Mengapa perjanjian itu meningkatkan risiko nuklear?

Perjanjian tersebut bukan sekadar pakatan pertahanan konvensional. Berdasarkan laporan mengenai proses pengesahannya, ia mempunyai dua dimensi utama:

1. Belarus berada di bawah payung nuklear Rusia. Ketika diratifikasi, perjanjian itu digambarkan sebagai peluasan perlindungan nuklear Rusia kepada Belarus serta pengukuhan integrasi ketenteraan kedua-dua negara . Di bawah peruntukannya, senjata nuklear Rusia boleh digunakan sebagai tindak balas terhadap penggunaan senjata nuklear atau senjata pemusnah besar-besaran terhadap Rusia atau Belarus. Pilihan itu juga dinyatakan bagi menghadapi serangan menggunakan senjata konvensional yang mewujudkan ancaman kritikal kepada kedaulatan atau keutuhan wilayah salah satu pihak .

2. Belarus disepadukan ke dalam rangka kerja cegah rintang nuklear Rusia. Senjata nuklear taktikal telah ditempatkan di wilayah Belarus. Dalam lawatan kerja Lavrov ke Minsk pada 13 hingga 15 Jun, Kementerian Luar Rusia berkata senjata tersebut “melindungi dengan kukuh sempadan barat Union State dan CSTO” serta menjadi imbangan terhadap Ukraine dan pasukan NATO di negara-negara jiran . Sistem peluru berpandu Oreshnik pula telah diletakkan dalam keadaan berjaga-jaga di Belarus seawal Disember 2025 di bawah kerangka perjanjian yang sama .

Namun, kewujudan peruntukan nuklear tidak bermaksud penggunaannya pasti berlaku. Risiko utamanya ialah bagaimana Moscow mentafsir sesuatu serangan terhadap sasaran di Belarus—termasuk sasaran komunikasi—sebagai ancaman terhadap kedaulatan atau keutuhan wilayah Belarus.

Kremlin turut menyifatkan ultimatum itu berbahaya

Pada 22 Jun, Kremlin mengesahkan bahawa Presiden Vladimir Putin dan Lukashenko merancang untuk bertemu dalam masa terdekat, dengan ultimatum Zelensky dijangka menjadi antara perkara yang dibincangkan . Jurucakap Kremlin Dmitry Peskov mengecam ultimatum itu dan menuduh Ukraine mengancam “kedaulatan” Belarus .

“Berhubung ancaman itu sendiri, sudah tentu ia tidak boleh tidak menimbulkan kebimbangan. Ini ialah ancaman langsung terhadap kedaulatan negara jiran. Kami melihatnya sebagai kenyataan yang sangat berbahaya,” kata Peskov .

Nada Moscow menunjukkan bahawa serangan Ukraine terhadap peralatan tersebut mungkin tidak dilihat sebagai operasi terhad terhadap infrastruktur dron semata-mata. Sebaliknya, Rusia berpotensi menggunakannya untuk mengaktifkan alasan politik dan undang-undang di bawah perjanjian keselamatan bersama.

Lukashenko masih berdiam diri, tetapi Minsk menolak tuntutan Kyiv

Setakat laporan terkini pada 23 Jun 2026, Lukashenko belum mengeluarkan respons awam secara langsung terhadap ultimatum Zelensky. Bagaimanapun, Minsk telah menolak tuntutan Ukraine untuk membongkar stesen geganti tersebut dan memberi isyarat bahawa Belarus akan terus mempertahankan kedudukannya .

Laporan Belarus Security Brief bertarikh 22 Jun menyatakan Belarus kini berdepan “tekanan diplomatik dan ketenteraan yang akut” daripada Ukraine dan Rusia pada masa yang sama .

Kedudukan Lukashenko sememangnya rumit. Beliau menandatangani perjanjian keselamatan Union State menjadi undang-undang pada 4 Mac 2025, sekali gus menerima kewajipan pertahanan bersama . Sebelum ini, beliau cuba mengekalkan Belarus secara rasmi di luar perang besar-besaran Rusia, walaupun membenarkan tentera Rusia menggunakan wilayah dan infrastrukturnya. Pada 2022, beliau turut memudahkan pencerobohan Rusia ke Ukraine melalui wilayah Belarus .

Pembangkang dalam buangan dakwa Belarus sedang bersedia untuk perang

Pada 22 Jun, United Transitional Cabinet of Belarus, badan pembangkang dalam buangan yang dipimpin Sviatlana Tsikhanouskaya, memberi amaran bahawa Lukashenko mungkin sedang bersiap untuk melibatkan Belarus secara langsung dalam perang Rusia terhadap Ukraine. Badan itu turut menyerahkan laporan rasmi kepada Kementerian Luar Ukraine .

Pembangkang tersebut menyerahkan fail risikan setebal 30 halaman yang mendakwa rejim Lukashenko sedang “membuat persediaan secara sistematik untuk membawa negara itu menyertai perang Rusia”. Dokumen itu merangkumi petunjuk dari segi undang-undang, ketenteraan dan dasar awam yang menunjukkan peralihan kepada keadaan bersiap sedia untuk perang .

Antara perkembangan yang diketengahkan ialah:

• pindaan perlembagaan yang membatalkan status Belarus sebagai negara berkecuali dan bukan nuklear;
• peningkatan dua kali ganda pengambilan anggota tentera kontrak baharu;
• peningkatan lima kali ganda perbelanjaan ketenteraan dalam belanjawan negara; dan
• pemiliteran masyarakat .

Pada Mei 2026, Tsikhanouskaya berkata: “Retorik Lukashenko sedang berubah: kami sedang bersiap untuk perang” . Beliau sebelum ini menyifatkan Lukashenko sebagai “penjenayah perang” kerana menyediakan wilayah Belarus kepada Rusia sejak hari-hari pertama pencerobohan .

Dakwaan pembangkang itu ialah penilaian politik daripada kerajaan dalam buangan, bukannya pengesahan bebas bahawa Belarus telah membuat keputusan muktamad untuk memasuki perang. Namun, ia menambah kebimbangan terhadap perubahan jangka panjang dalam dasar pertahanan Minsk.

Tiga laluan eskalasi bertembung menjelang 26 Jun

Tarikh akhir kira-kira 26 Jun mewujudkan tempoh berisiko tinggi. Tiga perkembangan sedang berlaku serentak:

1. Ukraine mengancam tindakan unilateral. Kyiv memberi amaran bahawa ia mungkin menyerang sasaran di wilayah Belarus jika stesen geganti itu kekal beroperasi .
2. Rusia menjanjikan tindak balas di bawah perjanjian. Moscow berkata ia akan menggunakan “julat penuh langkah” atau semua mekanisme yang disediakan dalam perjanjian untuk melindungi Belarus .
3. Postur Belarus semakin keras. Minsk menolak ultimatum itu, sementara pembangkang dalam buangan menilai Lukashenko mungkin bersedia membawa Belarus masuk ke dalam perang secara langsung .

Bahaya utama bukan semata-mata kemungkinan satu serangan terhad terhadap menara komunikasi. Bahayanya ialah serangan itu boleh ditafsirkan sebagai serangan terhadap Belarus, lalu dijadikan alasan untuk mengaktifkan klausa pertahanan bersama. Dengan senjata nuklear taktikal sudah berada di Belarus dan perjanjian secara jelas merangkumi perlindungan nuklear, konflik tersebut berpotensi membuka medan perang kedua atau meningkatkan ancaman nuklear .

Tempoh 72 hingga 96 jam selepas tarikh akhir itu mungkin menjadi antara jendela paling berisiko. Jika Zelensky melaksanakan ancamannya dan Rusia bertindak berdasarkan perjanjian keselamatan, perang yang selama ini tertumpu di Ukraine boleh merebak melangkaui sempadannya dengan cepat. Buat masa ini, yang masih belum pasti ialah sama ada semua pihak akan menggunakan ruang diplomasi yang ada—atau memilih langkah yang boleh mengubah krisis infrastruktur dron menjadi konfrontasi Rusia-Ukraine-Belarus yang lebih luas.