Siapa patut menentukan hala tuju dan peraturan AI?

Perdebatan mengenai kecerdasan buatan (AI) di Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada September 2026 bukan sekadar tentang sejauh mana teknologi ini boleh berkembang. Persoalan yang lebih asas ialah: siapa yang berhak menentukan cara AI dibina dan peraturan yang mengawalnya?

Bukan sekadar menjadi pengguna

Negara membangun mahu mengambil bahagian dalam mereka bentuk AI dan menetapkan peraturannya, bukan hanya menerima produk serta piawaian yang ditentukan oleh negara kaya dan syarikat teknologi. Mereka bimbang keputusan yang tertumpu di tangan pihak tersebut boleh menghasilkan sistem yang tidak sesuai dengan keperluan tempatan—dan memperdalam jurang antara negara. 1

Menteri Luar Republik Demokratik Congo, Thérèse Kayikwamba Wagner, menegaskan bahawa negara membangun tidak sepatutnya terhad kepada peranan sebagai pengguna teknologi yang direka di tempat lain atau penerima piawaian yang tidak mereka bantu bentuk. 1

Tuntutan itu berkait rapat dengan pembahagian manfaat dan kuasa. Jika hanya segelintir negara menguasai teknologi serta penentuan peraturannya, negara lain mungkin sukar mempengaruhi bagaimana AI digunakan atau bagaimana risikonya ditangani.

Peluang kepada ekonomi dan perkhidmatan awam

AI berpotensi membantu meningkatkan produktiviti serta menyokong perkhidmatan seperti kesihatan dan pendidikan. Laporan Bank Dunia menyatakan bahawa negara membangun boleh mendapat manfaat dengan menyesuaikan alat AI yang tersedia kepada keperluan setempat, bukannya hanya menumpukan perhatian pada teknologi paling canggih.

Namun, peluang itu datang bersama risiko. Akses yang tidak seimbang boleh melebarkan jurang ekonomi, manakala AI juga menimbulkan kebimbangan tentang keselamatan dan kepercayaan. 12 Bank Dunia turut memberi amaran bahawa automasi boleh mengancam sebahagian pekerjaan peringkat permulaan dalam bidang seperti pusat panggilan, perisian, kewangan dan perkhidmatan perniagaan—sektor yang menjadi laluan pekerjaan penting di sesetengah ekonomi membangun.

Asas yang perlu diperkukuh

Penggunaan AI secara meluas memerlukan lebih daripada perisian: negara juga perlukan bekalan elektrik yang boleh diharap, internet mampu milik, kuasa pengkomputeran dan tenaga kerja yang mempunyai kemahiran berkaitan. Bank Dunia menekankan kepentingan akses elektrik dan internet serta pendidikan dan persekitaran perniagaan yang membolehkan penyelesaian AI dibangunkan dan disesuaikan.

Jurang sambungan internet masih besar. PBB melaporkan bahawa 2.2 bilion orang masih belum berada dalam talian. Pada masa yang sama, Setiausaha Agung PBB António Guterres mengenal pasti pembiayaan pembangunan keupayaan AI yang berpecah-pecah dan jurang geografi sebagai masalah yang perlu ditangani.

Seruan kerjasama berdepan pendekatan Trump

Guterres berhujah bahawa tindakan setiap negara penting, tetapi kerjasama global juga diperlukan untuk menangani isu keselamatan, hak asasi dan ketidaksamaan akses. Beliau menggesa negara-negara yang menerajui pembangunan AI berkongsi maklumat tentang risiko keselamatan, bekerjasama dalam ujian dan penilaian, serta membangunkan perlindungan bersama. 410

Beberapa pemimpin syarikat AI turut meminta kerajaan bekerjasama mengurus teknologi yang semakin berkuasa. 3 Seruan ini berbeza daripada pendirian Presiden Amerika Syarikat Donald Trump. Beliau menolak usaha mewujudkan kawalan antarabangsa baharu, memperkecil kebimbangan tentang risiko AI dan mempromosikan istilah “super intelligence”. Pada masa yang sama, beliau berkata pihak berkuasa AS akan memantau sektor itu dan boleh campur tangan jika perlu. 91315

Bagi negara membangun, isu utamanya bukan memilih antara kemajuan dengan kawalan. Mereka mahu peluang membentuk kedua-duanya—supaya AI dapat dimanfaatkan untuk keperluan mereka, sementara peraturan dan usaha mengurus risikonya turut mengambil kira suara mereka.