Bagaimana Iran Beralih Daripada Kuasa Proksi kepada Paksaan Terus

Iran kini semakin menonjolkan kuasa negara secara terbuka dalam strategi serantaunya. Berbanding bergantung terutamanya pada rakan bersenjata dan tekanan yang sukar dinafikan, Tehran menggabungkan serangan peluru berpandu serta dron dengan paksaan di Selat Hormuz dan ancaman terhadap infrastruktur tenaga di Teluk. Matlamatnya nampaknya ialah menaikkan kos meneruskan konflik kepada Amerika Syarikat, kerajaan serantau dan pasaran tenaga dunia — sambil mengekalkan ruang untuk menjadikan pengurangan ketegangan sebagai bahan tawar-menawar. 68

Daripada tekanan tidak langsung kepada tindak balas terbuka

Perubahan paling ketara ialah peranan Iran sendiri kini jauh lebih jelas. Reuters melaporkan bahawa Iran menembak peluru berpandu balistik ke arah dua kapal Tentera Laut AS pada awal September, sebelum tentera AS menyerang tiga kapal Iran. Iran kemudian memberi amaran bahawa serangan lanjut terhadapnya akan dibalas dengan lebih pantas dan lebih menyakitkan. 4

Laporan terdahulu pula menyatakan Iran melancarkan peluru berpandu ke arah aset yang menurut Tehran berkaitan AS di Jordan, Bahrain, Kuwait dan Iraq selepas gelombang baharu serangan AS. 9 Ini meletakkan keupayaan negara Iran — bukan hanya kumpulan bersenjata yang sehaluan dengannya — di tengah-tengah strategi pencegahan dan tindak balas.

Kaedah ini memberi Tehran cara yang lebih pantas untuk mempamerkan kemampuan dan kesungguhan. Namun, ia juga kurang boleh dinafikan: serangan langsung menyediakan sasaran ketenteraan yang lebih mudah dikenal pasti oleh pihak lawan dan boleh mempercepatkan laluan kepada peningkatan konflik.

Selat Hormuz sebagai alat tawar-menawar

Selat Hormuz menjadi unsur paling penting dari segi ekonomi dalam pendekatan Iran. Sebelum konflik, laluan air sempit antara Teluk Parsi dan Teluk Oman itu membawa kira-kira satu perlima penghantaran minyak dan gas asli cecair (LNG) dunia. 8 Iran mengetatkan sekatan ke atas pergerakan kapal sejak serangan AS-Israel pada 28 Februari, sementara Washington dan Tehran saling mempertikaikan pihak yang menguasai laluan tersebut. 68

Pegawai Iran telah mengaitkan akses maritim dengan syarat politik. Mohsen Rezaei, setiausaha Majlis Keselamatan Negara Tertinggi Iran, berkata penamatan perang serantau ialah antara syarat Tehran untuk membuka semula selat itu. Beliau turut berkata Iran dan Oman bersetuju mengenai koridor transit menggunakan saluran tengah yang ditetapkan. 2

Ini menunjukkan pendekatan gangguan terkawal, bukan sekadar penutupan penuh. Tehran boleh menjadikan akses, laluan dan sekatan sebagai modal rundingan, sambil mengekalkan pilihan untuk membenarkan transit komersial secara terhad. Iran kemudiannya berkata ia akan mengumumkan zon larangan baharu di Teluk serta peta koridor perkapalan baharu; kapal yang memasuki zon itu mungkin dimasukkan ke dalam senarai sekatan. 3

Tekanan maritim turut membebankan Iran

Tekanan di Hormuz boleh menjejaskan harga tenaga, premium insurans, jadual perkapalan dan pertimbangan politik negara Teluk. Namun kesannya bukan sehala. Reuters melaporkan pada September bahawa Iran telah melalui kira-kira tujuh minggu tanpa menghantar jumlah minyak mentah yang bermakna melalui selat itu. 15

Di sinilah letaknya pertukaran strategik Tehran. Semakin berkesan ia mengganggu laluan air tersebut, semakin tinggi kos yang dapat dikenakan kepada pihak antarabangsa. Tetapi semakin besar juga beban ekonomi ke atas Iran sendiri — dan semakin kuat dorongan pihak lawan untuk menyerang aset maritim Iran atau membangunkan laluan alternatif.

Struktur keselamatan yang lebih keras

Peralihan kepimpinan turut mengukuhkan kedudukan dasar keselamatan. Mohsen Rezaei dilantik sebagai setiausaha Majlis Keselamatan Negara Tertinggi Iran pada Ogos, menggantikan Mohammad Baqer Zolqadr dalam badan yang menyelaras dasar keselamatan dan luar negara Iran. Reuters menyifatkan Rezaei sebagai tokoh garis keras yang menonjol serta sekutu rapat Pemimpin Tertinggi Mojtaba Khamenei. 12

Rezaei juga menjadi jurucakap utama kempen Hormuz, dengan menggariskan syarat pembukaan semula selat, koridor yang dicadangkan dan zon larangan. 23 Ini tidak semestinya membuktikan bahawa semua pusat kuasa Iran membuat keputusan secara sepenuhnya sehaluan, tetapi ia menunjukkan paksaan maritim kini dihuraikan melalui institusi keselamatan tertinggi negara.

Pada masa yang sama, kedudukan politik kerajaan masih dibatasi kos perang di dalam negara. Reuters melaporkan inflasi tahunan mencecah 66% pada bulan sebelum laporannya pada akhir Ogos, dan pegawai bimbang tekanan kewangan tambahan boleh mencetuskan keresahan. 1 Justeru, pendirian keselamatan yang lebih tertumpu tidak semestinya bermaksud daya tahan domestik yang lebih kukuh.

Bentuk doktrin yang sedang muncul

Bukti yang ada menunjukkan strategi hibrid:

• Tindak balas ketenteraan langsung: Peluru berpandu dan dron boleh mencapai sasaran AS serta sasaran serantau tanpa bergantung pada perantara. 49
• Paksaan ekonomi: Sekatan perkapalan dan ancaman terhadap kepentingan tenaga Teluk menaikkan kos konflik jauh melangkaui medan perang. 368
• Pengurangan ketegangan bersyarat: Koridor transit dan syarat pembukaan semula menyediakan mekanisme untuk menukar akses maritim dengan konsesi politik. 213
• Tekanan serantau berterusan: Iran masih boleh mendapat manfaat daripada hubungan dengan kumpulan sehaluan, tetapi perkembangan semasa memperlihatkan penekanan lebih besar pada alat yang dikawal terus oleh negara Iran.

Risiko utama: peningkatan konflik tanpa persetujuan yang stabil

Diplomasi belum mampu menghalang konfrontasi baharu. Gencatan senjata sementara yang dicapai pada Jun kemudiannya runtuh, menurut Reuters, manakala rundingan kekal buntu di tengah-tengah tekanan ekonomi tambahan daripada AS. 18

Bahaya bukan hanya penutupan penuh Selat Hormuz. Serangan ke atas kapal, serangan terhadap infrastruktur tenaga Teluk atau pertukaran serangan baharu melibatkan tentera AS boleh mengubah paksaan yang dikira dengan teliti menjadi peningkatan konflik serantau yang lebih luas. Strategi baharu Iran menunjukkan Tehran masih mampu mengenakan kos yang tinggi; kelemahannya ialah penggunaan pengaruh itu semakin mengundang kesan ketenteraan dan ekonomi secara langsung sebagai balasan. 4615