Mengapa Rubio berkata Iran akan “kehilangan kapal tangki” jika menyerang kapal perang AS

Peningkatan terbaru ini berpunca daripada usaha AS untuk menjadikan serangan terhadap angkatan lautnya sangat mahal dari sudut ekonomi bagi Iran. Pemerintah Pusat AS (CENTCOM) berkata Kor Pengawal Revolusi Islam Iran (IRGC) menyasarkan sebuah kapal perang Tentera Laut AS dengan peluru berpandu balistik dua kali dalam tempoh dua hari. Menurut CENTCOM, kapal itu berjaya mengelak serangan dan tiada anggota AS cedera. AS kemudian berkata ia memusnahkan lima kapal pengangkut minyak mentah Iran — empat di Teluk Oman dan satu berhampiran Pulau Kharg. 1520

Setiausaha Negara AS Marco Rubio menggambarkan urutan itu sebagai formula pencegahan yang berterusan: setiap percubaan untuk menyerang kapal Tentera Laut AS akan menyebabkan Iran “kehilangan kapal tangki”. Dalam kenyataan susulan, beliau berkata AS akan meneruskan tekanan ekonomi terhadap Tehran, dengan menggunakan frasa “mencekik mereka secara ekonomi”.

Daripada cubaan peluru berpandu kepada sasaran hasil minyak

Logiknya jelas: perkapalan minyak ialah titik terdedah ketenteraan dan juga sumber hasil Iran. Dengan menyasarkan kapal tangki yang dikaitkan dengan IRGC, Washington cuba membalas serangan tanpa mengehadkan tindak balasnya kepada kapal perang atau pangkalan semata-mata.

Ini bukan pertukaran serangan yang terasing. Reuters melaporkan bahawa tentera AS telah menyerang tiga kapal tangki Iran beberapa hari sebelumnya, termasuk satu berhampiran Pulau Kharg, hab eksport minyak utama Iran. Operasi terhadap lima kapal itu berlaku ketika kempen maritim tersebut sudah semakin memuncak. 4

Angka yang sering diulang, iaitu 10 kapal tangki Iran, perlu diberi konteks. Satu laporan yang memetik dakwaan tentera AS menyatakan 10 kapal telah dilumpuhkan sepanjang minggu sebelumnya, termasuk lima kapal dalam operasi terbaru. Namun, laporan lain menumpukan pada pengumuman AS yang mengesahkan lima kapal dalam operasi itu serta tiga serangan terdahulu. 420 Jumlah tepat dan keadaan setiap kapal tidak dapat disahkan secara bebas daripada laporan yang tersedia.

Tindak balas Iran meluaskan risiko konflik

Iran membalas serangan kapal tangki itu dengan dakwaan dan ancaman yang menyasarkan tentera AS, wilayah negara sekutu serta perkapalan komersial:

• Iran berkata ia melancarkan peluru berpandu ke arah tentera AS di pangkalan Al Azraq, Jordan, selepas serangan AS terhadap kapal tangki itu. 620
• IRGC mendakwa menyerang 10 kapal berhampiran Selat Hormuz, termasuk dua kapal AS dan lapan kapal tangki minyak. Reuters melaporkan dakwaan tersebut, tetapi ia tidak boleh dianggap sebagai pengesahan bebas bahawa serangan itu berjaya.
• Tentera Laut IRGC memberi amaran kepada kru kapal tangki berhampiran pelabuhan di Kuwait dan Bahrain supaya meninggalkan kapal mereka, dengan menyatakan kapal itu boleh disasarkan sebagai tindak balas terhadap tindakan AS. 12
• Iran turut memberi amaran bahawa infrastruktur tenaga Teluk, termasuk kepentingan minyak dan gas AS, terdedah kepada serangan lanjut. 3

Perkembangan ini penting kerana persaingan tersebut tidak lagi sekadar pertukaran serangan ketenteraan antara AS dan Iran. Ia kini menambah risiko kepada negara, pelabuhan dan laluan laut yang menyokong eksport tenaga Teluk. Bahrain, Kuwait dan Jordan menempatkan atau menyokong kegiatan ketenteraan AS, sekali gus lebih terdedah kepada ancaman peluru berpandu, dron dan serangan maritim balas.

Washington menambah sekatan penerbangan

Kempen terhadap kapal tangki itu disertai usaha lebih luas untuk menyekat rangkaian komersial dan logistik Iran.

Pada 8 September, Jabatan Perbendaharaan AS mengenakan sekatan ke atas 36 sasaran yang menurutnya menyokong sektor penerbangan Iran. Sasaran itu termasuk syarikat proksi yang didakwa, pengantara asing dan laluan pemindahan penghantaran yang digunakan untuk mendapatkan pesawat serta teknologi sensitif keluaran AS. Perbendaharaan berkata sektor itu digunakan Iran untuk memindahkan senjata, anggota dan kargo haram.

Perbendaharaan juga menggantung Lesen Am Iran J-1, yang sebelum ini membenarkan pengeksportan semula sementara pesawat awam tertentu ke Iran. Pada masa yang sama, ia mengeluarkan kebenaran tempoh penamatan bagi urus niaga penerbangan awam tertentu yang pernah dibenarkan. Langkah lebih awal pula meluaskan kategori urusan berkaitan Iran yang boleh terdedah kepada sekatan sekunder, termasuk sektor penerbangan dan perkapalan.

Secara bersama, langkah ini menjelaskan komponen ekonomi dalam mesej Rubio: serangan kapal tangki mengancam aset berkaitan minyak secara langsung, manakala sekatan cuba menyukarkan Iran membiayai, menggerakkan dan mengekalkan rangkaian pentingnya.

Selat Hormuz menjadi isu pasaran minyak global

Selat Hormuz ialah titik tekanan ekonomi paling segera. Laporan menyifatkan penghantaran bahan api melalui laluan air itu sebagai terjejas teruk, manakala serangan serta ancaman baharu menimbulkan kebimbangan bahawa gangguan akan berpanjangan. 11

Harga minyak turut bertindak balas. Minyak mentah Brent, penanda aras antarabangsa, berada sekitar AS$94.52 setong pada 1 September menurut CNBC. Laporan kemudian meletakkan harganya hampir atau melebihi AS$100 setong ketika konfrontasi perkapalan meningkat. 51113 Harga mencerminkan bukan sahaja gangguan bekalan sebenar, tetapi juga risiko kapal, pelabuhan, infrastruktur eksport atau laluan transit menjadi sasaran.

Gerakan Houthi turut menambah tekanan serantau. Reuters melaporkan dakwaan Houthi bahawa mereka melancarkan serangan dron dan peluru berpandu terhadap sebuah pangkalan udara Saudi serta beberapa sasaran minyak Saudi, yang berpotensi meluaskan kesan konflik melangkaui pertukaran serangan langsung AS-Iran. 1

Implikasi terhadap diplomasi

Corak semasa ialah peningkatan secara paksaan, bukannya laluan rundingan yang kelihatan jelas. Washington cuba memulihkan pencegahan dengan mengaitkan cubaan serangan ke atas pasukannya dengan kehilangan aset minyak Iran serta pengasingan ekonomi yang lebih mendalam. Tehran pula berusaha menunjukkan bahawa ia boleh mengenakan kos ke atas rakan AS, kemudahan ketenteraan dan lalu lintas komersial di seluruh Teluk.

Ini mewujudkan kitaran yang berbahaya: cubaan serangan peluru berpandu boleh membawa kepada serangan kapal tangki; serangan kapal tangki pula boleh mencetuskan tindak balas terhadap pangkalan atau kapal; dan setiap episod meningkatkan risiko kepada transit di Hormuz serta infrastruktur tenaga serantau. Laporan yang tersedia tidak mengenal pasti saluran diplomatik aktif yang mampu membendung kitaran itu secara boleh dipercayai. 3