Serangan di Laut Hitam dan loji penapisan Rusia: Bagaimana perang Ukraine menggugat perdagangan serta diesel

Russia dan Ukraine semakin bertarung untuk menjejaskan keupayaan ekonomi pihak lawan—bukan sekadar kedudukan ketenteraan. Russia memberi tumpuan pada pelabuhan dan perkapalan Ukraine di Laut Hitam, manakala Ukraine menggunakan dron untuk menyerang loji penapisan, logistik minyak dan kapal Russia. Akibatnya melangkaui medan perang: korban awam, kapasiti eksport pertanian Ukraine yang berkurang, kekurangan bahan api di Russia dan pasaran diesel global yang semakin ketat.101722

Tekanan Russia terhadap koridor eksport Ukraine di Laut Hitam

Pelabuhan Odesa, Chornomorsk dan Pivdennyi—yang turut dikenali sebagai Yuzhny—ialah nadi perdagangan laut dalam Ukraine. Pelabuhan ini mengendalikan bijirin dan kargo lain yang penting kepada ekonomi negara itu ketika perang. Reuters melaporkan serangan Russia terhadap pelabuhan laut dalam ini bertambah sengit pada Julai, manakala serangan ke atas infrastruktur eksport di wilayah Odesa berterusan hingga September.1720

Pada 25 Ogos, Kementerian Pertahanan Russia menyatakan tenteranya telah menyerang tiga kapal kargo dan sebuah kapal tangki di Pivdennyi, sebuah lagi kapal kargo di Odesa, infrastruktur pelabuhan di kedua-dua lokasi itu, serta kemudahan simpanan bahan api di Chornomorsk. Moscow mendakwa sebahagian kapal tersebut membawa bekalan untuk tentera Ukraine; pencirian itu ialah dakwaan Russia dan tidak boleh dianggap telah disahkan secara bebas.18

Kenyataan Russia sebelum itu juga mendakwa serangan terhadap kemudahan pelabuhan serta kapal di Odesa dan Chornomorsk. Kepentingannya bukan semata-mata pada kerosakan sebuah kapal atau terminal: serangan berulang boleh mengganggu kerja pemuatan, meningkatkan bahaya kepada anak kapal dan pemilik kapal, serta menjejaskan kebolehpercayaan laluan eksport laut utama Ukraine.2021

Kapal awam semakin terdedah kepada risiko

Kesan terhadap manusia adalah nyata. Pegawai Ukraine berkata serangan peluru berpandu ke atas sebuah kapal yang membawa jagung telah membunuh 10 orang, kebanyakannya warga asing. Pendakwa raya wilayah Odesa pula berkata Russia menyerang 28 kapal awam dan membunuh 21 orang antara 20 Jun hingga 20 Julai, menurut laporan yang dipetik Reuters.22

Angka tersebut ialah kiraan pihak berkuasa Ukraine dan bukan jumlah yang diaudit secara bebas. Namun, kesan operasinya jelas: pemilik kapal menghentikan sebahagian panggilan ke pelabuhan Laut Hitam Ukraine, sementara pedagang dan penganalisis menganggarkan serangan telah mengurangkan kira-kira satu pertiga kapasiti eksport bijirin Ukraine melalui Laut Hitam menjelang akhir Julai.22

Ukraine turut menyerang kapal Russia di Laut Hitam dan Laut Azov. Pada pertengahan Julai, komander pasukan dron Ukraine berkata pasukannya menyasar kapal tangki, kapal kargo kering dan kapal tunda, sementara Russia melaporkan serangan terhadap sasaran maritim Ukraine. Laporan ini menunjukkan logistik komersial dan maritim telah menjadi ruang eskalasi dua hala, walaupun dakwaan masa perang daripada kedua-dua pihak perlu dinilai dengan berhati-hati.19

Kempen terhadap loji penapisan mengganggu imbangan bahan api Russia

Kempen dron jarak jauh Ukraine berulang kali menyasar infrastruktur pemprosesan minyak Russia. Russia sendiri merujuk kepada serangan dron Ukraine yang sistematik ke atas loji penapisan apabila memperkenalkan langkah menangani kekurangan petrol dan diesel domestik serta lonjakan harga.10

Dakwaan bahawa 20% hingga 40%—atau lebih—kapasiti penapisan Russia telah terhenti sering diulang. Laporan yang dibekalkan menyokong kesimpulan lebih umum bahawa gangguan itu serius dan berulang, tetapi tidak membuktikan satu peratusan semasa yang tunggal dan disahkan secara bebas untuk keseluruhan kapasiti penapisan negara itu. Sebahagian angka yang dirujuk sebenarnya berkaitan kapasiti eksport minyak Russia, bukannya kapasiti penapisan. Kesimpulan yang lebih kukuh ialah kempen tersebut telah cukup mengganggu pengeluaran bahan api sehingga menjejaskan bekalan domestik dan dasar eksport Russia.210

Sekatan eksport diesel menyebarkan kejutan ke luar Russia

Russia melaksanakan larangan eksport diesel bermula 8 Julai bagi menambah bekalan dalam negara selepas gangguan di loji penapisan. Sekatan itu kemudian dilanjutkan hingga 30 September dan turut merangkumi bahan api marin serta gasoil yang dihantar oleh pengeluar Russia.110

Kesan kepada eksport adalah besar. Data penjejakan kapal tangki yang dihimpunkan Bloomberg menunjukkan eksport diesel dan gasoil Russia hanya 80,000 tong sehari dalam tujuh hari pertama Ogos—paras terendah dalam beberapa tahun.5

Diesel digunakan secara meluas dalam pengangkutan barangan, pertanian, pembinaan dan industri. Oleh itu, pengurangan eksport Russia memberi kesan jauh di luar sempadannya. Niaga hadapan diesel AS naik 11% sejurus selepas pengumuman larangan pada Julai, manakala premium gasoil Eropah berbanding minyak mentah Brent mencecah rekod ketika itu.11 Laporan susulan turut mengaitkan harga diesel yang lebih tinggi dengan serangan terhadap loji penapisan di Russia dan Arab Saudi, di samping risiko konflik yang lebih luas di Timur Tengah.39

Purata harga diesel di Amerika Syarikat dilaporkan mencapai rekod AS$5.820 segelen pada awal September, menurut data GasBuddy yang dipetik Reuters. Namun, adalah mengelirukan untuk menyandarkan keseluruhan kenaikan itu kepada serangan Ukraine terhadap loji penapisan Russia sahaja: gangguan bertindih dan risiko geopolitik terhadap bekalan juga merupakan pendorong penting.13

Inti strategi: menguji daya tahan ekonomi

Eskalasi ini paling tepat dilihat sebagai perebutan daya tahan ekonomi. Russia menekan keupayaan Ukraine untuk menggerakkan bijirin dan eksport lain menerusi Laut Hitam. Ukraine pula berusaha mengehadkan keupayaan Russia memproses minyak mentah menjadi bahan api, memperoleh hasil eksport dan membekalkan pasaran domestiknya.

Strategi ini membawa risiko kepada orang ramai dan pasaran di luar zon pertempuran. Anak kapal dagang serta pekerja pelabuhan menghadapi persekitaran yang lebih berbahaya; pengeksport Ukraine kehilangan akses kepada laluan laut; dan gangguan kepada penapisan serta eksport diesel Russia boleh meningkatkan kos bahan api di peringkat antarabangsa. Skala kerosakan berubah dengan pantas dan banyak dakwaan perang kekal dipertikaikan, tetapi arahnya jelas: infrastruktur perdagangan dan bekalan bahan api telah menjadi barisan hadapan utama perang ini.11722