Teleskop Roman NASA Berjaya Dilancarkan: Misi AS$4.3 Bilion Untuk Membongkar Rahsia Alam Semesta

Pelancaran dan perjalanan ke L2

Teleskop Angkasa Nancy Grace Roman milik NASA berjaya dilancarkan pada 7:26 pagi EDT, Ahad, 30 Ogos 2026, dari Kompleks Pelancaran 39A di Pusat Angkasa Kennedy, Florida. Ia dibawa ke angkasa oleh roket SpaceX Falcon Heavy dalam misi bernilai kira-kira AS$4.3 bilion. 12713

Roman berpisah daripada peringkat atas Falcon Heavy pada kira-kira 7:57 pagi EDT, sekitar 31 minit selepas pelancaran. Selepas itu, kapal angkasa tersebut mula mengaktifkan sistemnya dan menggunakan bahan api sendiri untuk melakukan pembetulan laluan menuju ke destinasi terakhirnya.

Destinasi itu ialah orbit halo di sekitar titik Lagrange kedua Matahari-Bumi, atau L2, kira-kira 930,000 hingga 1 juta batu—bersamaan sekitar 1.5 juta kilometer—dari Bumi. Kedudukan graviti yang relatif stabil ini, yang juga menjadi lokasi operasi Teleskop Angkasa James Webb, memberikan Roman pandangan yang luas dan lebih terlindung daripada gangguan haba serta cahaya Matahari. 134

Mata ‘besar’ untuk melihat langit dengan pantas

Instrumen utama Roman, Wide Field Instrument, ialah kamera 300 megapiksel yang beroperasi daripada cahaya nampak hingga inframerah dekat. Ia menghasilkan imej dengan ketajaman sudut yang setanding Hubble, tetapi setiap imej meliputi kawasan langit sekurang-kurangnya 100 kali lebih luas.

Secara mudah, Hubble terkenal dengan pandangan dekat yang sangat terperinci, manakala Roman direka seperti pembuat peta kosmik berskala besar. Kamera itu boleh merakam kawasan langit yang lebih besar daripada saiz ketara Bulan penuh dalam satu imej, sekali gus membolehkan tinjauan langit dilakukan jauh lebih pantas.

Keupayaan ini akan membantu ahli astronomi:

• menemui dan mengukur supernova jauh;
• memetakan taburan galaksi dan bintang;
• mengesan kesan kanta graviti lemah untuk mengkaji taburan jirim gelap;
• menjejaki perubahan struktur alam semesta dari masa ke masa; dan
• mengukur sejarah pengembangan alam semesta bagi memahami tenaga gelap.

NASA menjangka Roman dapat mengumpulkan data tentang cahaya daripada kira-kira satu bilion galaksi sepanjang hayat misi utamanya.

Bagaimana Roman mencari planet luar sistem suria?

Roman akan menggunakan teknik mikrokanta graviti untuk mencari planet. Apabila graviti sesebuah bintang atau planet melengkungkan cahaya objek yang berada lebih jauh di belakangnya, kecerahan cahaya itu boleh berubah buat seketika. Perubahan kecil ini membolehkan ahli astronomi mengesan planet yang sukar ditemui menggunakan kaedah lain.

Teknik tersebut berpotensi menemukan planet sejuk, planet yang terapung bebas tanpa mengorbit mana-mana bintang, serta dunia yang mengorbit jauh dari bintangnya. NASA menganggarkan Roman boleh membantu menemui sehingga 100,000 eksoplanet baharu dalam bancian planet galaksi.

Roman turut membawa Coronagraph Instrument, sebuah demonstrasi teknologi. Koronagraf menggunakan topeng, prisma dan sistem kawalan muka gelombang untuk mengurangkan silau bintang, lalu membolehkan imej terus bagi sebahagian planet gergasi seperti Musytari dan cakera berdebu yang membentuk sistem planet dirakam. 4

Ini bukan bermakna Roman akan terus mengambil gambar planet kecil seperti Bumi. Sebaliknya, instrumen tersebut menguji teknologi yang mungkin menjadi asas kepada misi masa depan dalam pencarian dunia yang berpotensi didiami.

Roman, Webb, Euclid dan Rubin: setiap satu ada peranan

Roman tidak menggantikan Hubble atau Webb. Keempat-empat balai cerap ini direka untuk saling melengkapi:

• Roman akan melakukan tinjauan inframerah yang luas, pantas dan beresolusi tinggi;
• James Webb boleh meneliti sasaran terpilih dengan lebih dekat dalam panjang gelombang inframerah;
• Euclid milik Agensi Angkasa Eropah akan membantu memetakan struktur alam semesta dan misteri ‘alam semesta gelap’; manakala
• Balai Cerap Vera C. Rubin akan mengimbas langit optik berulang kali untuk menemui objek berubah-ubah, letupan bintang dan perubahan struktur kosmik.

Apabila data ini digabungkan, saintis boleh membandingkan jarak supernova, pengelompokan galaksi dan kanta graviti lemah. Hasilnya mungkin membantu menentukan sama ada kadar pengembangan alam semesta dipacu oleh tenaga gelap—atau sama ada teori graviti semasa perlu dikaji semula.

Cermin ‘satelit risikan’ yang digunakan semula

Roman mempunyai cermin utama berdiameter 7.9 kaki, atau 2.4 meter—sama saiz dengan cermin utama Hubble. Cermin itu pada asalnya disediakan daripada program satelit peninjauan Amerika Syarikat. Penggunaannya semula memberikan misi ini optik berkuasa tanpa perlu membangunkan cermin utama baharu dari awal. 1011

Walaupun saiznya sama, cermin Roman jauh lebih ringan hasil kemajuan teknologi. Cermin tersebut dikatakan mempunyai berat sekitar 186 kilogram, kurang daripada satu perempat berat cermin Hubble. 21

Lima tahun misi, dengan kemungkinan dilanjutkan

NASA menetapkan misi utama Roman selama lima tahun, dengan sasaran operasi sehingga 10 tahun. 14

Kapal angkasa itu direka dengan kemungkinan untuk diservis atau diisi semula bahan api secara robotik pada masa hadapan. Jika misi seperti itu diluluskan dan dibiayai, penambahan bahan api berpotensi memanjangkan tempoh operasi Roman. Namun, keupayaan tersebut masih merupakan kemungkinan teknikal, bukan komitmen misi yang telah diluluskan atau dibiayai. 1418

Mengapa ia dilancarkan lebih awal?

Pelancaran Roman berlaku kira-kira lapan hingga sembilan bulan lebih awal berbanding jadual terdahulu. NASA mengaitkan sasaran baharu itu dengan kemajuan pasukan misi selepas kerja pemasangan, integrasi dan ujian selesai. 56

Bukti yang tersedia menyokong pencapaian jadual lebih awal, tetapi tidak menetapkan satu sebab tunggal yang muktamad. Begitu juga, dakwaan bahawa projek ini ‘di bawah bajet’ tidak disahkan secara bebas oleh sumber yang ada. Penjelasan paling kukuh ialah pengurusan integrasi, ujian dan pemprosesan pelancaran yang berdisiplin selepas pemasangan balai cerap diselesaikan—bukan bukti bahawa semua kos projek pasti lebih rendah daripada anggaran asal.

Siapa Nancy Grace Roman?

Nancy Grace Roman ialah ketua astronomi pertama NASA dan antara tokoh penting yang membentuk program astronomi berasaskan angkasa agensi itu. Beliau memperjuangkan idea balai cerap yang beroperasi di luar atmosfera Bumi, dan sering digelar ‘ibu kepada Hubble’ kerana sumbangannya terhadap asas saintifik serta institusi yang membawa kepada teleskop tersebut. 31315

Menamakan balai cerap utama ini sempena Roman bukan sekadar penghormatan peribadi. Ia juga mengiktiraf sumbangan wanita dalam astronomi dan kejuruteraan angkasa yang lama kurang diberi perhatian. Secara lebih tepat, Roman ialah teleskop angkasa utama NASA yang pertama dinamakan sempena seorang wanita—satu penanda penting dalam sejarah penerokaan angkasa.