Mengapa Denggi Meningkat pada 2026 — dan Apa yang Did dedahkan oleh 95,035 Kes di Sri Lanka tentang Risiko Iklim

Lonjakan denggi pada 2026 lebih tepat difahami sebagai gabungan tekanan iklim, infrastruktur dan kesihatan awam — bukannya satu wabak seragam yang melanda seluruh rantau. Suhu panas, hujan tidak menentu, banjir, penyimpanan air akibat kemarau, pembangunan bandar yang padat dan kelemahan pengawasan sedang berinteraksi secara berbeza mengikut lokasi.

Sri Lanka memberikan gambaran paling jelas tentang tahap keseriusan keadaan ini. Sehingga 29 Ogos, negara itu merekodkan 95,035 kes dan 72 kematian berkaitan denggi, dengan 29,962 kes dilaporkan pada Julai sahaja. Wilayah Barat mencatatkan 50,287 kes, iaitu lebih separuh daripada jumlah nasional. 4

Wabak Sri Lanka serius dan tertumpu di wilayah barat

Penularan meningkat dengan ketara pada Jun dan Julai. Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) berkata bahawa pada awal Ogos, Sri Lanka telah merekodkan lebih 90,000 kes dan lebih 65 kematian, sekali gus meletakkan 2026 di landasan untuk menjadi wabak denggi terbesar negara itu sejak epidemik rekod pada 2017. 9

Wilayah Barat kekal sebagai pusat utama wabak. Gampaha dan Colombo merupakan daerah yang paling terjejas berdasarkan laporan yang tersedia, manakala wilayah itu secara keseluruhan menyumbang kira-kira 53% daripada kes yang dilaporkan. 48

Laporan terdahulu mengenal pasti DENV-2 sebagai serotip yang paling banyak beredar dan mengaitkan peningkatan kes dengan perubahan iklim serta pembandaran tidak terancang. 13 Faktor-faktor ini saling berkait: penempatan padat, tapak pembinaan, bekas di atas bumbung dan sistem saliran yang tidak konsisten boleh menyediakan lebih banyak tempat pembiakan berhampiran populasi besar.

Sri Lanka turut memperluas tindak balasnya melangkaui pemeriksaan rutin di rumah. Ketika lonjakan pada Julai, perkhidmatan kesihatan awam, pasukan tentera dan polis bekerjasama mengenal pasti tempat pembiakan, manakala dron tentera udara digunakan untuk mengesan air bertakung di atas bumbung selepas hujan monsun. 14

Gambaran serantau serius, tetapi angka tidak boleh dibandingkan secara terus

Laporan yang tersedia menunjukkan tekanan denggi di beberapa negara, namun tarikh, takrif kes dan sistem pelaporan yang digunakan adalah berbeza. Sesetengah angka merujuk kepada kes yang disahkan, manakala yang lain merangkumi kes disyaki atau hanya meliputi kawasan di bawah kawalan kerajaan. Oleh itu, jumlah keseluruhan serantau atau kedudukan terus antara negara boleh mengelirukan.

Yemen: perbezaan tempoh pelaporan menghasilkan gambaran yang bercanggah

Yemen melaporkan lebih 5,700 kes denggi yang disahkan dan 30 kematian di kawasan di bawah kawalan kerajaan pada separuh pertama 2026. Pegawai memberi amaran bahawa musim hujan boleh mempercepatkan penularan.

Laporan berikutnya daripada sistem amaran awal elektronik yang berpangkalan di Aden pula merekodkan 7,815 kes disyaki dan 33 kematian antara 4 Januari hingga 18 Julai. Angka ini tidak boleh dicampurkan kerana meliputi tempoh yang berbeza dan menggunakan klasifikasi kes yang berbeza.

Sumber yang tersedia tidak memberikan jumlah kes dan kematian semasa yang boleh dipercayai khusus untuk wilayah Al-Jawf. Sebarang angka tepat bagi Al-Jawf wajar dianggap berhati-hati sehingga disokong oleh pihak berkuasa kesihatan tempatan atau laporan pengawasan yang didokumentasikan dengan jelas.

Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan: kes meningkat ketika musim kemuncak menghampiri

Khyber Pakhtunkhwa merekodkan 178 kes yang disahkan menjelang pertengahan Julai, termasuk 96 kes di Peshawar. Menjelang 30 Ogos, satu laporan mingguan menyebut 478 kes, termasuk 177 kes di Peshawar, ketika wilayah itu memasuki tempoh kemuncak yang dijangka.

Pihak berkuasa menekankan kesedaran awam, pengurusan tempat pembiakan larva, pengawasan penyakit dan kesiapsiagaan di bawah pelan tindakan denggi wilayah bagi 2026. Set sumber yang tersedia tidak mengesahkan secara bebas dakwaan bahawa lebih 15,000 pekerja kesihatan wanita telah dikerahkan atau hampir 5,000 sampel darah dikumpulkan. Oleh itu, angka tersebut tidak wajar dipersembahkan sebagai fakta yang telah disahkan.

Ludhiana, India: tiada jumlah tempatan 2026 yang kukuh dalam bukti tersedia

Bahan sumber yang tersedia tidak menetapkan jumlah kes atau kematian 2026 yang semasa dan boleh dipercayai bagi Ludhiana. Ini ialah batasan pelaporan, bukannya bukti bahawa penularan tidak berlaku.

Nasihat pencegahannya tetap praktikal: buang, kosongkan atau tutup bekas yang boleh menakung air, termasuk penyejuk udara, tangki, tayar, talang bumbung dan sisa pembinaan. Nyamuk Aedes boleh membiak dalam bekas buatan manusia yang agak kecil, menjadikan penghapusan tempat pembiakan di rumah dan kawasan kejiranan amat penting di bandar.

Mengapa cuaca lebih panas boleh meningkatkan risiko denggi

Suhu mempengaruhi beberapa peringkat dalam kitaran penularan denggi. Penyelidikan menyifatkan suhu sebagai faktor utama yang membentuk taburan dan dinamik denggi. Keadaan lebih panas juga boleh mempercepatkan perkembangan nyamuk serta meningkatkan kecekapan penggandaan virus di dalam badan nyamuk.

Kesan hujan pula lebih rumit. Hujan boleh mengisi bekas dan mewujudkan tempat pembiakan, tetapi hujan yang sangat lebat juga boleh menghanyutkan larva. Kesannya bergantung pada masa, intensiti dan keadaan setempat — bukan semata-mata sama ada sesuatu kawasan dikategorikan sebagai basah atau kering.

Corak iklim berskala besar menambah satu lagi lapisan risiko. Peristiwa El Niño–Southern Oscillation (ENSO), iaitu perubahan berkala pada sistem iklim Pasifik tropika, boleh mengubah hujan, suhu dan tumbuh-tumbuhan di kawasan yang saling berkait. Puncak penyakit pula mungkin muncul beberapa minggu atau bulan kemudian. Penyelidikan berkaitan NASA mengesyorkan pemantauan iklim berkala dan ramalan bermusim sebagai sebahagian daripada perancangan kawalan penyakit. 1720

“Paradoks kemarau dan penyakit”

Kemarau tidak semestinya mengurangkan penyakit yang dibawa nyamuk. Sebaliknya, kemarau boleh mengubah tempat manusia, nyamuk, perumah dan patogen tertumpu — termasuk cara isi rumah mendapatkan serta menyimpan air.

Ketika bekalan air berkurangan, orang ramai mungkin menyimpan air dalam tangki, baldi atau bekas lain. Jika tidak ditutup, bekas ini boleh menjadi habitat pembiakan Aedes. Kemarau juga boleh mengurangkan pemangsa dan pesaing nyamuk, selain memaksa manusia serta vektor berkumpul di sekitar sumber air yang masih ada.

Bukti dari Asia Tenggara menyokong hubungan yang berlawanan dengan tanggapan umum ini. Satu kajian mendapati keadaan kemarau teruk dikaitkan dengan risiko denggi yang lebih tinggi, manakala hubungan dengan keadaan terlalu basah adalah lebih kompleks. Kajian itu turut melaporkan kesan tertunda daripada gelombang haba dan kemarau.

Pengajaran yang lebih luas ialah kawasan “kering” tidak semestinya bermaksud “berisiko rendah”. Sesuatu landskap mungkin terlalu kering untuk mengekalkan sesetengah patogen akuatik, tetapi masih menyediakan keadaan sesuai untuk nyamuk yang membiak dalam bekas serta tabiat manusia yang menyokong penularan. Kesannya tetap bergantung pada lokasi. Oleh itu, iklim wajar dianggap sebagai petunjuk risiko — bukan penjelasan tunggal bagi setiap wabak.

Apakah yang perlu dilakukan?

1. Satukan perancangan kemarau dengan pencegahan denggi

Langkah menjamin bekalan air perlu merangkumi penyimpanan yang ditutup rapat, pemeriksaan berkala terhadap tangki dan bekas, serta panduan supaya air yang disimpan tidak menjadi habitat nyamuk. Pelan kemarau yang meningkatkan penyimpanan air tanpa menangani pengurusan bekas boleh mencipta tempat pembiakan baharu secara tidak sengaja.

2. Gunakan data iklim dan satelit sebelum kes memuncak

Pemerhatian satelit boleh menjejaki hujan, suhu dan tumbuh-tumbuhan bersama-sama data epidemiologi. Penyelidikan yang disokong NASA telah meneliti kaitan antara petunjuk tersebut dengan kejadian denggi di seluruh Sri Lanka, termasuk corak risiko berbeza di daerah bandar seperti Colombo. 18

Sistem amaran awal boleh menggabungkan cuaca, keadaan alam sekitar, laporan penyakit dan tahap kerentanan penduduk untuk mengenal pasti kawasan yang paling memerlukan sumber pencegahan.

3. Jadikan pencegahan setempat dan berterusan

Penghapusan tempat pembiakan paling berkesan apabila dilakukan secara rutin, bukan hanya ketika kempen kecemasan. Pasukan kesihatan, sekolah, tapak pembinaan, isi rumah dan pihak berkuasa tempatan perlu mempunyai tanggungjawab yang jelas untuk menghapuskan air bertakung. Pengawasan pula perlu mengenal pasti kawasan berisiko dengan pantas supaya pemeriksaan dan persediaan klinikal dapat dipertingkatkan.

4. Rancang untuk ketidakpastian dalam pelaporan

Angka dari Yemen dan Pakistan menunjukkan mengapa laporan wabak perlu menyatakan tarikh, takrif kes dan skop geografi. Kes yang disahkan, kes disyaki dan kes yang dilaporkan di peringkat tempatan tidak boleh digabungkan tanpa penjelasan. Perkongsian data yang lebih baik dapat membantu pihak berkuasa membezakan peningkatan sebenar penularan daripada perubahan dalam liputan ujian atau pelaporan.

Kesimpulannya

Lonjakan denggi pada 2026 dibentuk oleh tekanan yang saling berinteraksi: suhu yang lebih panas, hujan tidak stabil, banjir, penyimpanan air ketika kemarau, pendedahan di kawasan bandar dan kawalan vektor yang tidak sekata. Sebanyak 95,035 kes dan 72 kematian di Sri Lanka sehingga 29 Ogos menunjukkan betapa cepatnya tekanan ini boleh bergabung, namun bukti dari setiap negara tidak cukup seragam untuk menyokong satu penjelasan serantau yang mudah. 4

Strategi paling berkesan perlu bersepadu: hapuskan tempat pembiakan, lindungi air yang disimpan, kukuhkan diagnosis dan pengawasan, serta gunakan petunjuk iklim dan satelit untuk bertindak sebelum hospital dibebani kes.