Enam Bulan Krisis Hormuz: Kejutan Tenaga Kini Merebak Melepasi Pasaran Minyak

Enam bulan selepas perang Iran bermula, krisis di Selat Hormuz bukan lagi sekadar risiko kenaikan harga minyak. Ia telah menjadi kejutan bekalan fizikal yang berpanjangan.

Aliran minyak mentah, gas asli cecair (LNG) dan produk bahan api ditapis masih sangat terhad. Kesan ekonominya pula tidak dirasai secara sama rata: sesetengah syarikat minyak Amerika Syarikat mendapat manfaat daripada harga dan margin penapisan yang lebih tinggi, sementara negara yang bergantung pada import seperti Bangladesh terpaksa membayar lebih untuk tenaga, baja dan pengangkutan.

Hormuz berubah menjadi titik sempit bekalan yang berpanjangan

Sebelum perang, kira-kira satu perlima penghantaran minyak dan LNG dunia melalui Selat Hormuz. Laluan ini mengendalikan sekitar 18 juta tong sehari minyak mentah dan produk ditapis, tetapi alirannya jatuh kepada 4.8 juta tong sehari pada Julai dan purata kira-kira 2 juta tong sehari pada Ogos, menurut anggaran pergerakan kapal yang dipetik Reuters.

Kemerosotan itu bukan semata-mata akibat kerosakan fizikal. Serangan, risiko periuk api laut, sekatan tentera laut, keengganan kru dan perlindungan insurans yang tidak tersedia atau terlalu mahal menjadikan pelayaran sukar dilakukan dari segi komersial, walaupun kapal secara teknikal masih boleh bergerak. 3 Pada 25 Ogos, hanya lima kapal komoditi direkodkan melalui selat itu—jauh lebih rendah berbanding paras sebelum perang.

Perbezaan ini penting. Sesuatu laluan air mungkin masih terbuka dari sudut undang-undang atau ketenteraan, tetapi pada hakikatnya tertutup untuk penghantaran komersial biasa. Akibatnya, akses kepada minyak mentah, LNG dan produk ditapis menjadi kurang boleh dipercayai, manakala kos pengangkutan, insurans dan penghantaran semakin tidak menentu.

Kejutan minyak kini menjadi kejutan pasaran bahan api

Harga minyak mentah Brent melonjak selepas serangan dan pernah melepasi AS$100 setong ketika krisis memuncak, berbanding kira-kira AS$71 setong sebelum perang. 24 Namun, harga minyak mentah hanya menggambarkan sebahagian daripada gangguan tersebut.

Bahan api ditapis menjadi amat terdedah. Reuters melaporkan bahawa jumlah pemprosesan kilang penapisan global pada Julai hampir 5 juta tong sehari lebih rendah berbanding tahun sebelumnya, manakala pasaran diesel dan produk ditapis lain berada dalam keadaan sangat ketat. ExxonMobil dan Chevron memberi amaran bahawa bekalan bahan api mungkin kekal terhad pada separuh kedua tahun ini, walaupun operasi penapisan mereka mendapat manfaat daripada margin yang tinggi. 18

Agensi Tenaga Antarabangsa (IEA) mengunjurkan bekalan minyak global susut sebanyak 4.3 juta tong sehari, atau kira-kira 4%, pada 2026 apabila penutupan Hormuz, serangan di lokasi lain dan gangguan tambahan mengurangkan bekalan yang tersedia. IEA turut menurunkan unjuran permintaan minyak 2026, menunjukkan bahawa harga tinggi dan kerosakan ekonomi mula mengurangkan penggunaan.

Pasaran kini berdepan imbangan yang sukar: permintaan yang lebih lemah mungkin akhirnya meredakan harga minyak mentah, tetapi diesel, LNG dan produk lain masih boleh kekal mahal kerana kapasiti penapisan, pencairan LNG, penghantaran dan penyimpanan tidak boleh digantikan dengan segera.

Laluan Iran–Oman menawarkan kelegaan, bukan keadaan normal baharu

Iran dan Oman telah membincangkan koridor penghantaran bersama sementara melalui Hormuz, termasuk penyelarasan usaha membersihkan periuk api. Harga minyak turun sedikit apabila kemajuan rundingan itu dilaporkan, mencerminkan harapan bahawa pelayaran akan menjadi lebih selamat dan mudah diramal.

Namun, cadangan itu ialah aturan pengurusan trafik sementara—bukan bukti bahawa selat tersebut telah dibuka semula kepada jumlah penghantaran komersial biasa. Pemulihan yang berkekalan memerlukan lebih daripada sekadar persetujuan mengenai laluan. Pemilik kapal, syarikat insurans dan kru juga perlu yakin bahawa kapal boleh melalui selat itu secara konsisten dan selamat tanpa serangan baharu, periuk api atau perubahan sekatan.

Sebab itu pasaran melihat setiap perkembangan diplomatik sebagai kelegaan sementara, bukannya tanda muktamad bahawa krisis telah berakhir. Rundingan berulang kali mempengaruhi harga, tetapi penghantaran masih terdedah kepada peningkatan ketenteraan dan keretakan politik. 10

Syarikat minyak Amerika meraih manfaat secara tidak sekata

Harga minyak mentah yang lebih tinggi dan margin penapisan yang kukuh menghasilkan keuntungan besar bagi sebahagian industri tenaga Amerika Syarikat. ExxonMobil melaporkan pendapatan suku kedua sekitar AS$14.5 bilion, manakala Chevron mencatat kira-kira AS$12.1 bilion; kedua-duanya mendapat manfaat daripada harga dan keadaan penapisan yang lebih baik. 1718

Namun, keputusan mereka juga menunjukkan mengapa kesimpulan bahawa “harga tinggi menguntungkan syarikat minyak” terlalu mudah. Pendapatan bersih Exxon jatuh ke paras terendah dalam tempoh lima tahun pada suku pertama apabila gangguan bekalan menjejaskan operasi, walaupun syarikat itu mengatasi jangkaan pendapatan terlaras. 20 Exxon kemudiannya melaporkan rekod pengeluaran diesel suku kedua, sementara kilang penapisan Chevron di Amerika Syarikat memproses lebih daripada 1 juta tong sehari. 18

Penerima manfaat terbesar ialah syarikat yang mempunyai pengeluaran pelbagai, pengeluaran domestik Amerika yang besar dan kapasiti penapisan. Mereka boleh menangkap margin lebih tinggi sambil kurang bergantung secara langsung pada penghantaran dari Teluk.

Bukti yang ada tidak membolehkan perbandingan tepat mengikut syarikat tentang kehilangan bekalan Teluk atau kesan pendapatan bagi ConocoPhillips dan Occidental Petroleum. Oleh itu, kesan terhadap kedua-dua syarikat itu tidak wajar dibesar-besarkan.

Gambaran besarnya lebih jelas: pengeluar dan penapis yang mempunyai operasi pelbagai mungkin memperoleh keuntungan daripada kekurangan bekalan, manakala syarikat serta pengguna yang memerlukan bahan api yang dihantar berdepan kos dan risiko bekalan yang lebih tinggi.

Bangladesh menunjukkan bagaimana krisis sampai ke isi rumah

Bangladesh merupakan antara contoh paling jelas tentang bagaimana krisis keselamatan maritim berubah menjadi tekanan ekonomi domestik. QatarEnergy mengurangkan separuh penghantaran LNG yang dijadualkan untuk Bangladesh pada 2026, menyebabkan syarikat milik kerajaan Petrobangla terpaksa mencari pembekal alternatif dan membeli kargo pasaran segera yang lebih mahal.

Bank Dunia melaporkan bahawa lima daripada enam kontrak LNG Petrobangla telah diisytiharkan sebagai force majeure, iaitu keadaan luar kawalan yang membolehkan kewajipan kontrak ditangguhkan. Harga LNG pasaran segera pula meningkat kepada AS$24–AS$28 bagi setiap juta unit haba British (MMBtu)—lebih dua kali ganda berbanding paras sebelumnya. Bank itu mengunjurkan subsidi tenaga boleh meningkat kepada 2.8% daripada KDNK, sekali gus mengecilkan ruang fiskal untuk perbelanjaan sosial.

Kekurangan itu turut menjejaskan industri dan pertanian. Kekangan gas mengurangkan bekalan kepada sektor elektrik dan perindustrian, manakala pasaran baja semakin ketat apabila gangguan tenaga di Timur Tengah menjejaskan pengeluaran baja nitrogen. 4 Laporan mengaitkan kekurangan gas dengan penutupan loji urea Ashuganj, walaupun masa dan punca yang dihuraikan dalam laporan berbeza tidak sepenuhnya konsisten.

Kesan sosialnya berpotensi besar. Penilaian yang dikaitkan dengan Bank Dunia melaporkan bahawa hampir 600,000 pekerjaan mungkin berisiko, manakala jumlah penduduk yang dijangka keluar daripada kemiskinan pada 2026 boleh merosot daripada kira-kira 1.7 juta kepada sekitar 500,000 orang. Ini ialah unjuran, bukannya keputusan akhir, dan hasilnya bergantung pada tempoh konflik serta kejutan harga tenaga.

Pengalaman Bangladesh menunjukkan rantaian kesannya: penghantaran LNG terganggu, lalu pembelian pasaran segera terpaksa dibuat; gas yang mahal meningkatkan kos elektrik dan industri; kekurangan baja menaikkan kos pertanian; manakala bil import yang lebih tinggi menekan subsidi, pendapatan isi rumah dan usaha mengurangkan kemiskinan.

Saluran paip mungkin mengukuhkan daya tahan, tetapi bukan dalam masa terdekat

Pengeluar Teluk sedang membina atau membincangkan saluran paip yang boleh membawa sebahagian minyak mentah mengelilingi Hormuz. Sekurang-kurangnya tujuh projek utama dilaporkan sedang dibina, dirancang atau dibincangkan pada Julai.

Pelaburan itu mungkin mengurangkan kebergantungan masa depan terhadap satu titik sempit maritim, tetapi ia tidak mampu menggantikan kapasiti penghantaran laut penuh melalui selat tersebut dalam masa singkat. Penganalisis tenaga yang dipetik NPR berkata pembinaan infrastruktur pintasan yang mencukupi dalam masa terdekat tidak mungkin berlaku. Ini bermakna pengguna mungkin terus berdepan harga tinggi walaupun laluan alternatif berkembang.

Saluran paip juga tidak menyelesaikan semua masalah. Ia terutama membantu pengangkutan minyak mentah. Eksport LNG, produk ditapis, insurans perkapalan, ketersediaan kilang penapisan dan risiko periuk api memerlukan penyelesaian berasingan.

Pemboleh ubah penentu ialah politik

Selepas enam bulan, pasaran tenaga lebih dipengaruhi oleh keselamatan pengangkutan dan ketahanan diplomasi berbanding kekurangan geologi yang kekal. Perjanjian yang boleh dipercayai untuk melindungi pelayaran komersial berpotensi mengeluarkan bekalan yang kini terperangkap dan mengurangkan premium risiko. Sebaliknya, serangan baharu atau peluasan konflik serantau boleh menyebabkan aliran bekalan jatuh sekali lagi.

Walaupun pembukaan semula rasmi berlaku, kesannya tidak akan hilang serta-merta. Kapal tangki perlu bergerak, perlindungan insurans perlu kembali, sistem penyimpanan dan penapisan perlu diseimbangkan semula, manakala pembeli LNG seperti Bangladesh masih perlu menanggung kesan kontrak yang terganggu.

Kesimpulan yang paling berasas bukanlah ramalan bahawa harga minyak akan kekal tinggi selama-lamanya. Sebaliknya, krisis Hormuz menunjukkan betapa pantasnya satu titik sempit maritim berubah menjadi krisis global yang melibatkan bahan api, baja dan kewangan kerajaan. Laluan sementara Iran–Oman mungkin memperlahankan kerosakan, tetapi hanya pelayaran yang selamat dan berterusan—serta masa untuk rantaian bekalan kembali stabil—dapat membalikkan kesannya.