Bottleneck Tenaga Sebenar Terletak pada Penapisan, Bukan Minyak Mentah

Analisis Center on Global Energy Policy (CGEP) di Columbia University menyimpulkan bahawa perang Iran dan penutupan Selat Hormuz telah mencetuskan krisis bahan api ditapis, bukan sekadar krisis minyak mentah. Kekurangan paling kritikal bukan pada minyak mentah semata-mata, tetapi pada keupayaan menukarkannya kepada diesel, bahan api jet dan petrol yang menepati spesifikasi tempatan sebelum dihantar ke pasaran yang memerlukannya. 1

Perbezaan ini penting. Minyak mentah lebih mudah disimpan, dialihkan melalui laluan alternatif atau dikeluarkan daripada rizab kecemasan. Sebaliknya, bahan api siap memerlukan kilang penapisan yang beroperasi, kapal dan terminal yang boleh diakses, serta rangkaian eksport dan pengedaran yang tidak terganggu.

Perbezaan harga menunjukkan masalah sebenar

Petunjuk paling jelas datang daripada jurang antara harga minyak mentah dan bahan api siap. Spread penapisan diesel di Amerika Syarikat—iaitu perbezaan antara harga diesel dengan kos minyak mentah sebagai input—melonjak melebihi AS$100 setong, sedangkan harga WTI berada sekitar AS$85 setong. Di pasaran global pula, bahan api pengangkutan siap didagangkan sekitar AS$150 hingga AS$190 setong. 1

Corak ini bukan gambaran biasa bagi kekurangan yang hanya berlaku di peringkat pengeluaran minyak mentah. Sebaliknya, ia menunjukkan bahawa kekangan utama telah beralih ke peringkat hiliran: kapasiti penapisan dan pengedaran yang boleh diakses tidak mencukupi untuk menukarkan minyak mentah yang tersedia—termasuk minyak daripada rizab kecemasan—menjadi bahan api yang boleh digunakan pada skala dan kualiti yang diperlukan.

Empat kejutan bekalan mengetatkan pasaran bahan api

Menurut CGEP, krisis ini berpunca daripada beberapa gangguan yang berlaku serentak:

• Operasi penapisan di Timur Tengah merosot. Kadar operasi kilang penapisan di rantau itu jatuh 27% selepas serangan dan penutupan Selat Hormuz. 1
• Minyak mentah lebih mudah mencari laluan alternatif berbanding produk ditapis. Sebahagian kargo minyak mentah terus bergerak melalui laluan alternatif atau laluan yang sukar dikesan, yang sering disebut sebagai “transit gelap”. Namun, penghantaran produk ditapis pulih pada kadar yang jauh lebih rendah. 1
• Penapisan dan eksport Rusia turut terjejas. Serangan Ukraine mengganggu kilang penapisan Rusia, manakala Rusia melanjutkan larangan eksport diesel. 1
• China tidak dapat menampung keseluruhan jurang bekalan. China masih mempunyai kapasiti penapisan yang besar, tetapi kuota eksport mengehadkan jumlah bahan api yang boleh dihantar kepada pembeli global. Kapasiti lebihan yang ada juga tidak digunakan sepenuhnya untuk pasaran antarabangsa. 1

Kesannya, beberapa pautan dalam rantaian bekalan terganggu pada masa yang sama—daripada pemprosesan minyak dan pengeluaran bahan api mengikut spesifikasi, hinggalah kepada pengangkutan laut dan ketersediaan rentas sempadan.

Diesel dan bahan api jet berdepan kejutan perdagangan fizikal

Kesan krisis ini dapat dilihat pada aliran perdagangan sebenar, bukan hanya pada harga penanda aras. Perdagangan diesel melalui laut jatuh kira-kira 20%, manakala perdagangan bahan api jet merosot sekitar satu pertiga. 1

Kejutan itu memberi kesan jauh melangkaui pasaran minyak. Diesel penting untuk pengangkutan barang, lori, pertanian dan sebahagian sektor perindustrian, manakala bahan api jet diperlukan oleh industri penerbangan. Apabila bekalan kedua-dua produk ini berkurangan atau harganya meningkat, tekanan turut merebak kepada kos penghantaran, perjalanan udara, pemanasan, pengeluaran industri dan harga pengguna.

Mengapa rizab minyak mentah tidak dapat menyelesaikan masalah

Keputusan Agensi Tenaga Antarabangsa (IEA) untuk melepaskan 400 juta tong daripada rizab kecemasan menunjukkan batasan sistem keselamatan tenaga yang terlalu tertumpu pada minyak mentah. Kira-kira 72% daripada pelepasan itu ialah minyak mentah. Ia boleh membantu menyediakan bahan mentah untuk kilang penapisan, tetapi tidak boleh dengan sendirinya:

• memulihkan kilang penapisan yang rosak atau tidak boleh diakses akibat konflik;
• menggantikan eksport diesel dan bahan api jet yang terputus;
• membuka semula laluan penghantaran dan pengedaran yang terhad; atau
• menyelesaikan perbezaan spesifikasi dan gred bahan api antara satu-satu rantau. 1

Ini bukan bermakna rizab minyak mentah tidak berguna. Rizab tersebut boleh mengurangkan tekanan apabila berlaku kejutan terhadap bekalan bahan mentah. Masalahnya, ia hanya menangani satu bahagian sistem—sedangkan sumber yang paling terhad dalam krisis ini mungkin ialah kapasiti menukar minyak mentah kepada bahan api dan keupayaan menghantar produk siap ke pasaran yang kekurangan bekalan.

Kelemahan struktur yang sudah lama wujud

Krisis ini berlaku selepas hampir 2 juta tong sehari kapasiti penapisan OECD hilang sepanjang dekad sebelumnya. Inventori produk sulingan di Hemisfera Utara pula berada di bawah paras purata, sementara stok produk kecemasan telah banyak digunakan. 1

Keadaan itu bermakna kapasiti lebihan dan penampan bekalan sudah lebih kecil apabila beberapa pembekal utama terganggu serentak. Dalam analisis CGEP, kilang penapisan bukan sekadar kemudahan komersial yang boleh digantikan dengan mengimport lebih banyak minyak mentah. Ia ialah infrastruktur strategik—terutamanya apabila kilang berkenaan mampu menghasilkan gred bahan api khusus yang diperlukan oleh sesebuah rantau.

Kos ekonomi datang melalui inflasi bahan api

Kejutan di peringkat hiliran turut menjelaskan mengapa kesan ekonomi dirasai melalui inflasi, bukan hanya dalam bentuk kenaikan harga minyak mentah. Anggaran United Kingdom yang dipetik dalam analisis itu menunjukkan tambahan kos tenaga dan pengangkutan jalan raya sebanyak £9.8 bilion, selain kira-kira £190 juta kos tenaga tambahan setiap minggu untuk isi rumah dan perniagaan. 1

Harga diesel, petrol dan bahan api jet yang lebih tinggi meningkatkan kos pengangkutan serta operasi, mengurangkan pendapatan sebenar dan menekan margin syarikat. Keadaan ini juga boleh merumitkan dasar monetari apabila bank pusat berdepan semula dengan inflasi yang didorong bahan api dan kemungkinan kadar pinjaman yang lebih tinggi. 1

Apa yang perlu diukur dalam keselamatan tenaga

Implikasi dasar daripada analisis CGEP bukanlah setiap kilang penapisan lama perlu dikekalkan. Sebaliknya, negara perlu menetapkan paras strategik minimum yang merangkumi:

• kapasiti penukaran minyak mentah yang mencukupi;
• stok bahan api siap, bukan minyak mentah sahaja;
• terminal import dan infrastruktur pengedaran yang tahan gangguan;
• keupayaan menghasilkan pelbagai spesifikasi bahan api serantau; dan
• laluan perdagangan yang telah disusun lebih awal supaya boleh beroperasi apabila laluan sempit utama ditutup. 1

Kapasiti semata-mata tidak mencukupi. Sebuah kilang penapisan juga perlu mendapat bekalan minyak mentah yang sesuai, mampu menghasilkan gred bahan api yang diperlukan dan mempunyai hubungan dengan pasaran yang mengalami defisit.

Kesimpulan lebih luasnya ialah keselamatan tenaga perlu menilai keseluruhan perjalanan—daripada minyak mentah sebagai bahan input kepada bahan api yang akhirnya digunakan oleh lori, kapal terbang dan kereta.

Perang Iran mendedahkan kos apabila sistem hiliran ini dianggap sebagai perkara sampingan: sesebuah negara mungkin secara teorinya mempunyai akses kepada minyak mentah, tetapi masih boleh berdepan kekurangan serius terhadap bahan api pengangkutan yang diperlukan ekonominya.