Krisis tanah dunia semakin parah — dan penyelesaiannya sebenarnya sudah diketahui

Penilaian komprehensif kedua Pertubuhan Makanan dan Pertanian Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (FAO) mengenai keadaan sumber tanah dunia melukiskan gambaran yang membimbangkan: kaedah pemulihan tanah yang berkesan memang sudah diketahui, tetapi penggunaannya masih terlalu terhad untuk melindungi bekalan makanan, biodiversiti dan daya tahan terhadap perubahan iklim.

Perlu dijelaskan bahawa angka peratusan dalam laporan ini merujuk kepada penilaian di peringkat wilayah dan subwilayah — bukan bahagian tepat daripada keseluruhan keluasan tanah dunia. 47

Lebih banyak kawasan menunjukkan kemerosotan

Sebanyak 52.5% wilayah dan subwilayah yang dinilai mempunyai pengurusan tanah yang lemah atau sangat lemah. Hanya 14% pula dinilai mempunyai pengurusan baik atau sangat baik. Berbanding penilaian terdahulu pada 2015, sebanyak 58% laporan wilayah menunjukkan keadaan tanah semakin merosot, manakala hanya 10% melaporkan peningkatan. 457

Tekanan terhadap tanah turut meningkat. Dalam tempoh sedekad itu, penduduk dunia bertambah kira-kira 800 juta orang, sementara kawasan tuaian bagi tanaman utama berkembang sekitar 80 juta hektar. 37

Mengapa keadaan tanah penting?

Tanah bukan sekadar medium untuk menanam tanaman. Ia menyokong kira-kira 95% pengeluaran makanan, menjadi habitat kepada sekitar 59% biodiversiti daratan dan menyimpan karbon pada skala kedua terbesar di planet ini selepas lautan. 7

Apabila tanah rosak, hasil pertanian dan ekosistem terancam. Pada masa yang sama, keupayaan tanah untuk menyimpan karbon — salah satu penampan penting terhadap perubahan iklim — turut melemah.

Hakisan menjadi ancaman paling meluas

Hakisan dikenal pasti sebagai masalah paling meluas. Ia dilaporkan diuruskan dengan buruk dalam 81% penilaian. Ancaman lain termasuk:

• kehilangan karbon organik tanah;
• pengurusan nutrien yang tidak seimbang;
• kemerosotan biodiversiti tanah;
• kemasinan tanah yang meningkat;
• pencemaran; dan
• penutupan permukaan tanah oleh pembangunan bandar atau infrastruktur. 57

Daripada mengeksploitasi tanah kepada menjaganya

Mesej utama FAO ialah keperluan mengubah pendekatan daripada eksploitasi tanah kepada penjagaan tanah. Tanah perlu diurus sebagai sumber semula jadi yang terhad dan hidup, bukannya input yang boleh digunakan tanpa batas. 4

Antara langkah yang diketahui dapat membantu ialah pembajakan minimum atau tanpa pembajakan, mengekalkan litupan tanah sepanjang tahun, menggunakan tanaman penutup, mempelbagaikan tanaman, menggabungkan agroperhutanan, memulihkan bahan organik dan menyesuaikan penggunaan baja dengan lebih tepat. 351115

Pertanian pemuliharaan, khususnya, berasaskan tiga prinsip yang saling berkait: gangguan mekanikal tanah yang minimum, litupan tanah kekal dan kepelbagaian spesies tanaman. 35

Amalan ini boleh mengurangkan hakisan, memulihkan kandungan karbon serta kesuburan tanah, dan meningkatkan keupayaan ladang menghadapi tekanan cuaca. Namun, keberkesanannya bergantung pada penyesuaian mengikut keadaan setempat.

Pengetahuan ada, tetapi sokongan masih kurang

Menurut kesimpulan laporan, masalah utama bukanlah ketiadaan pengetahuan tentang cara mengurus tanah dengan lebih baik. Cabaran besarnya ialah pelaksanaan.

Petani dan kerajaan sering berdepan kekurangan pembiayaan awal, mesin dan input pertanian, jaminan pemilikan tanah atau insentif, sokongan khidmat pengembangan serta pengetahuan praktikal. Data tanah tempatan dan sistem pemantauan yang konsisten juga masih tidak mencukupi. 34

Justeru, tindakan memulihkan tanah memerlukan lebih daripada seruan kepada petani untuk berubah. Ia memerlukan pelaburan, dasar yang menyokong, akses kepada pasaran dan kredit, serta bantuan teknikal yang berterusan. 15

Kemerosotan tanah dan perubahan iklim saling menguatkan

Penilaian itu diterbitkan sekitar mesyuarat COP17 Konvensyen Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu untuk Memerangi Penggurunan (UNCCD), sekali gus menekankan kos jika tindakan pemulihan tanah terus ditangguhkan. 47

Perubahan iklim — termasuk haba, kemarau, hujan lebat dan kebakaran hutan — boleh mempercepatkan hakisan serta kehilangan karbon daripada tanah. Tanah yang sudah terdegradasi pula kurang mampu menyimpan air dan karbon, menyebabkan komuniti pertanian lebih terdedah kepada kejutan iklim.

Bukti yang tersedia tidak mencukupi untuk mengesahkan secara bebas dakwaan khusus bahawa rundingan kemarau COP16 telah “gagal”. Namun, laporan FAO jelas mengukuhkan alasan untuk memasukkan isu tanah dalam dasar berkaitan kemarau, iklim, makanan dan biodiversiti. 47

Kesimpulannya, dunia bukan kekurangan penyelesaian teknikal. Yang masih kurang ialah kadar penggunaan, pembiayaan dan keadaan yang membolehkan penyelesaian itu dilaksanakan secara meluas sebelum lebih banyak tanah produktif hilang.