Mengapa Kemerosotan Dolar Boleh Mencetuskan Kejutan Keyakinan Secara Mendadak

Dolar Amerika Syarikat sedang berdepan cabaran paling berterusan terhadap bahagiannya dalam rizab global sejak beberapa dekad lalu. Namun, bukti yang ada belum menunjukkan bahawa keruntuhan dolar akan berlaku dalam masa terdekat. Risiko yang lebih besar ialah wujudnya ketidakpadanan: bank pusat mungkin menyebarkan pendedahan mereka kepada beberapa aset dan mata wang tanpa mewujudkan satu pengganti yang mampu menandingi kecairan, keterbukaan serta bekalan aset selamat yang ditawarkan oleh dolar.

Itulah kebimbangan yang diketengahkan oleh Barry Eichengreen. Ahli ekonomi dan sejarawan monetari dari University of California, Berkeley itu berkata beliau kini lebih risau bahawa keyakinan terhadap dolar boleh hilang secara mendadak sebelum mata wang alternatif bersedia menampung peralihan tersebut.

Bahagian dolar dalam rizab global merosot secara beransur-ansur

Petunjuk paling jelas ialah penurunan bahagian dolar dalam rizab pertukaran asing rasmi. Rizab pertukaran asing merujuk kepada aset mata wang asing yang dipegang oleh bank pusat dan pihak berkuasa monetari sesebuah negara. Rizab ini digunakan, antara lain, untuk menyokong kestabilan mata wang dan memenuhi keperluan pembayaran antarabangsa.

Federal Reserve melaporkan dolar mewakili kira-kira 58% daripada rizab rasmi global yang didedahkan pada 2024, berbanding lebih 70% sekitar pergantian milenium.

Data terbaharu IMF melalui pangkalan data COFER pula menunjukkan trend itu tidak bergerak dalam satu arah setiap suku tahun. Bahagian dolar meningkat daripada 56.42% pada suku keempat 2025 kepada 57.13% pada suku pertama 2026. Bahagian euro susut daripada 20.38% kepada 20.03%, manakala renminbi meningkat sedikit daripada 1.95% kepada 1.99%. 2

Kesimpulannya, arah jangka panjang menunjukkan kepelbagaian rizab, tetapi angka suku tahunan bergerak secara tidak sekata. Perubahan kadar pertukaran juga boleh mengubah bahagian rizab yang dilaporkan walaupun bank pusat tidak membuat keputusan peruntukan yang besar. IMF secara khusus memberi amaran bahawa kesan penilaian akibat turun naik mata wang boleh mempengaruhi perbandingan ini dengan ketara. 812

Ini bukan pengambilalihan oleh euro atau yuan

Penurunan bahagian dolar tidak bermakna mata wang lain secara automatik mengambil alih peranannya. Euro kekal di tempat kedua dalam rizab rasmi global dengan jarak yang besar, manakala bahagian renminbi masih di bawah 2%. 2

Kerangka COFER IMF menjejaki dolar, euro, renminbi, yen, paun sterling, dolar Australia, dolar Kanada, franc Switzerland dan mata wang lain. 9 Struktur ini lebih konsisten dengan sistem rizab yang semakin berpecah, apabila pengurus rizab menyebarkan pegangan kepada sekumpulan mata wang yang lebih kecil dan bukannya memilih satu pengganti tunggal.

Perbezaan ini penting. Mata wang rizab memerlukan lebih daripada sekadar digunakan untuk menetapkan harga invois perdagangan. Lazimnya, ia perlu disokong pasaran kewangan yang dalam dan cair, institusi yang boleh dipercayai, kebolehtukaran yang luas serta bekalan aset yang selamat dan cukup besar untuk dipegang oleh pelabur antarabangsa dalam jumlah besar.

Data yang tersedia menunjukkan kepelbagaian, bukannya kemunculan pengganti yang mempunyai capaian setanding dolar.

Amaran Eichengreen berkaitan kelajuan, bukan sekadar arah aliran

Hujah Eichengreen lebih khusus daripada dakwaan biasa bahawa dolar akhirnya akan kehilangan dominasi. Kebimbangannya ialah kemungkinan berlaku perubahan mendadak: keyakinan terhadap dolar merosot secara tiba-tiba ketika mata wang alternatif masih terlalu terhad untuk mengambil alih dengan lancar.

Dalam wawancara yang diringkaskan oleh Kitco, Eichengreen berkata beliau menjadi “jauh lebih bimbang” bahawa keyakinan terhadap dolar boleh hilang secara mendadak sebelum alternatif sempat mengambil peranan. Beliau mengaitkan perubahan kebimbangan itu dengan 2 April 2025, ketika pentadbiran Trump mengumumkan program tarifnya.

Tarikh tersebut ialah tafsiran seorang pakar, bukannya bukti bahawa pengumuman tarif itu menyebabkan pengaliran keluar rizab dolar. Namun, ia mengenal pasti mekanisme yang dipertikaikan: status mata wang rizab sebahagiannya bergantung pada keyakinan terhadap dasar yang boleh dijangka, kedaulatan undang-undang, kebebasan bank pusat serta fungsi pasaran Perbendaharaan Amerika Syarikat.

Keputusan politik yang menjadikan asas-asas ini kelihatan kurang boleh dipercayai boleh memberi kesan, walaupun kelebihan rangkaian dolar masih kukuh.

Pengurangan penggunaan dolar di peringkat serantau memang berlaku, tetapi makna globalnya terhad

Negara-negara dalam Komanwel Negara-Negara Merdeka (CIS), sebuah kelompok negara yang terbentuk selepas pembubaran Kesatuan Soviet, semakin menggalakkan penyelesaian perdagangan menggunakan mata wang nasional. Presiden Rusia Vladimir Putin berkata pada Oktober 2025 bahawa penyelesaian bersama antara negara CIS dibuat “hampir sepenuhnya” dalam mata wang nasional. 18 Kenyataan berikutnya daripada majlis eksekutif CIS meletakkan bahagiannya pada 96% bagi CIS pada 2024–2025.

Angka-angka ini penting sebagai bukti usaha serantau untuk mengurangkan kebergantungan terhadap mata wang Barat. Namun, ia tidak wajar dianggap sebagai bukti yang diaudit secara bebas bahawa sistem rizab global sedang berubah. Penyelesaian menggunakan mata wang tempatan dalam satu blok perdagangan serantau tidak dengan sendirinya mewujudkan aset rizab yang boleh digunakan secara universal atau meniru infrastruktur kewangan berasaskan dolar yang digunakan di seluruh dunia.

Apa yang boleh mengubah kepelbagaian beransur-ansur menjadi kejutan keyakinan?

Petanda utama bukanlah penurunan bahagian dolar dalam satu suku tertentu. Yang lebih membimbangkan ialah gabungan kemerosotan keyakinan terhadap institusi dengan ketiadaan alternatif yang mencukupi.

Kejutan secara tiba-tiba boleh menjadi lebih mengganggu jika pengurus rizab membuat kesimpulan bahawa:

• dasar Amerika Syarikat semakin sukar dijangka;
• kebebasan Federal Reserve mula diragui;
• pasaran Perbendaharaan Amerika menjadi kurang boleh dipercayai atau kurang cair; atau
• pegangan aset dolar membawa risiko politik atau sekatan yang jauh lebih tinggi.

Walaupun begitu, kepelbagaian tidak semestinya bermaksud peralihan besar-besaran kepada euro, renminbi atau emas. Hasil yang lebih munasabah dalam jangka terdekat ialah pembentukan bakul mata wang dan aset yang lebih luas. Langkah itu mungkin mengurangkan kebergantungan kepada dolar secara beransur-ansur, tetapi pada masa yang sama menjadikan sistem kewangan global lebih berpecah.

Mengapa pertemuan Jackson Hole 2026 penting?

Ucapan dasar pertama Pengerusi Federal Reserve Kevin Warsh di Jackson Hole dijadualkan pada 28 Ogos, semasa simposium yang berlangsung dari 27 hingga 29 Ogos 2026. Tema rasmi acara itu ialah “Financial Innovation: Implications for Payments and Policy”.

Acara ini penting kerana teknologi pembayaran, stablecoin, tokenisasi, penyelesaian rentas sempadan dan keputusan berkaitan mata wang digital bank pusat boleh mempengaruhi sejauh mana dolar kekal sebagai unit akaun serta medium penyelesaian pilihan.

Namun, satu ucapan tidak dapat menentukan status dolar sebagai mata wang rizab. Kredibiliti dasar monetari, pasaran modal yang terbuka, aset selamat yang cair dan kepercayaan terhadap institusi kekal sebagai asas yang lebih penting.

Kesimpulan

Bukti yang ada menunjukkan kedudukan dolar sebagai mata wang rizab semakin lemah secara beransur-ansur, bukannya keruntuhan yang bakal berlaku. Bahagiannya telah turun daripada lebih 70% sekitar tahun 2000 kepada 57.13% pada suku pertama 2026, tetapi dolar masih jauh mendahului euro dan renminbi. 2

Versi paling kukuh bagi amaran Eichengreen ialah hujah tentang risiko ekor: dolar boleh mengalami kejutan keyakinan secara mendadak sebelum mana-mana alternatif mampu menggantikannya.

Dunia mungkin sedang bergerak ke arah sistem monetari yang lebih pelbagai, tetapi kepelbagaian tidak sama dengan kewujudan pengganti yang sudah bersedia. Itulah sebabnya peralihan kepada sistem baharu mungkin bukan berlangsung secara lancar, sebaliknya boleh dipercepatkan oleh kejutan politik atau pasaran.