Apa yang didedahkan oleh pemfailan cukai Apple tentang Ireland?

Angka besar yang perlu dibaca dengan berhati-hati

Pemfailan negara demi negara Apple yang pertama di bawah peraturan pendedahan cukai Kesatuan Eropah (EU) menunjukkan syarikat itu membayar AS$17.1 bilion cukai pendapatan korporat di Ireland bagi tahun kewangan yang berakhir pada September 2025. Jumlah itu bersamaan kira-kira 39 hingga 40 peratus daripada AS$43.2 bilion cukai korporat yang dibayar Apple di seluruh dunia.

Namun, angka tersebut bukan gambaran cukai tahunan Apple yang lazim di Ireland. Sekitar AS$12.3 bilion daripadanya berpunca daripada bayaran balik sekitar €13 bilion yang diarahkan oleh mahkamah EU dalam pertikaian cukai lama Apple dengan Ireland. Dengan kata lain, bahagian Ireland yang luar biasa besar itu banyak dipengaruhi oleh bayaran sekali gus, bukan semata-mata keuntungan atau cukai bagi satu tahun operasi biasa.

Mengapa Ireland menjadi lokasi penting?

Pemfailan ini memperlihatkan corak lama dalam perancangan cukai syarikat multinasional. Sebahagian besar keuntungan yang terhasil daripada jualan di seluruh Eropah boleh direkodkan melalui entiti Ireland yang memegang atau mengurus hak harta intelek seperti teknologi, jenama dan perisian.

Apple mempunyai hujah cukai yang biasa digunakan syarikat global: keuntungan patut dikenakan cukai di lokasi aset, fungsi dan risiko yang menjana keuntungan itu, manakala cukai penggunaan seperti VAT timbul di tempat pelanggan membeli produk. Persoalan utama bukan sama ada prinsip itu wujud, tetapi sama ada struktur pemilikan harta intelek dan urusan antara syarikat memindahkan terlalu banyak keuntungan lebihan ke Ireland berbanding lokasi pekerja, pelanggan dan aktiviti komersial Apple yang sebenar.

Perbandingan pekerja dan keuntungan menjadikan isu ini lebih jelas. Apple melaporkan kira-kira AS$6 juta keuntungan sebelum cukai bagi setiap seorang daripada 5,575 pekerjanya di Ireland—sekitar 3 peratus daripada tenaga kerja syarikat. Di Jerman pula, angka yang dilaporkan adalah kira-kira AS$51,000 bagi setiap pekerja, dengan 4,089 kakitangan dan AS$153 juta bayaran cukai tunai. Perbezaan ini tidak membuktikan berlakunya pelanggaran undang-undang, tetapi menunjukkan bahawa lokasi keuntungan yang direkodkan lebih dipengaruhi pemilikan dan pengagihan aset tidak ketara berbanding jumlah pekerja atau lokasi pelanggan.

Kesan keputusan mahkamah EU

Pada September 2024, Mahkamah Keadilan Kesatuan Eropah (CJEU) mengesahkan keputusan Suruhanjaya Eropah bahawa keputusan cukai Ireland yang memihak kepada Apple merupakan bantuan negara yang menyalahi undang-undang. Ireland diwajibkan mendapatkan semula lebih €13 bilion daripada Apple.

Keputusan itu juga bermakna kadar cukai Apple yang pernah dilaporkan serendah bawah 1 peratus pada sesetengah tahun tidak dianggap sah oleh mahkamah hanya kerana kadar cukai korporat umum Ireland ialah 12.5 peratus.

Bagi Apple Operations International, entiti utama Apple di Ireland, pemfailan tahun kewangan 2025 menunjukkan bayaran cukai sebanyak AS$12.1 bilion, termasuk kira-kira AS$1.4 bilion yang dikaitkan dengan rejim kadar cukai minimum 15 peratus OECD/EU. Berdasarkan ukuran perakaunan dalam laporan itu, kadar cukai efektif Apple di Ireland ialah 13.8 peratus—lebih tinggi daripada kadar nominal 12.5 peratus. Namun, angka ini tidak boleh dibandingkan secara terus dengan bayaran tunai AS$17.1 bilion kerana jumlah terakhir turut merangkumi bayaran balik kes lama.

Ireland mendapat hasil besar, tetapi turut menanggung risiko

Ireland berjaya menarik ibu pejabat korporat dan aktiviti berkaitan harta intelek melalui gabungan kadar cukai 12.5 peratus, tenaga kerja berbahasa Inggeris, akses kepada pasaran EU, rangkaian perjanjian cukai dan sistem korporatnya.

Tetapi kelebihan kadar cukai itu semakin berkurang bagi kumpulan syarikat terbesar selepas pengenalan kadar cukai minimum global 15 peratus. Pada masa sama, peraturan baharu pendedahan negara demi negara menjadikan pengumpulan keuntungan yang sangat tertumpu di sesebuah negara lebih mudah dilihat oleh orang ramai.

Risiko utama Ireland ialah kebergantungan. Tiga syarikat multinasional—Apple, Microsoft dan Eli Lilly—dianggarkan menyumbang kira-kira 46 peratus daripada kutipan cukai korporat Ireland pada 2024. Negara itu sememangnya menerima hasil yang luar biasa besar, tetapi hasil tersebut terdedah kepada penyusunan semula korporat, perubahan peraturan cukai antarabangsa dan turun naik keuntungan beberapa syarikat sahaja.

Pendedahan Microsoft menunjukkan corak struktur yang serupa. Operasi syarikat itu di Ireland merekodkan kira-kira AS$47.1 bilion keuntungan sebelum cukai, atau sekitar 38 peratus daripada keuntungan sebelum cukai globalnya, walaupun Ireland hanya menyumbang kira-kira 3 peratus daripada tenaga kerjanya. Laporan EU Microsoft bagi tahun kewangan 2025 turut menjadi pengesahan sumber utama tentang tempoh dan rangka kerja pelaporan tersebut.

Kesimpulan

Kesimpulan yang lebih tepat bukanlah “Apple tidak membayar cukai di Ireland”. Sebaliknya, pemfailan baharu itu menunjukkan dua perkara serentak: Apple memang memberikan sumbangan cukai yang sangat besar kepada Ireland, tetapi jumlah tahun 2025 telah melonjak akibat bayaran balik cukai lama.

Pada masa yang sama, laporan itu mendedahkan perbezaan ketara antara lokasi keuntungan Apple direkodkan dengan lokasi sebahagian besar pekerja dan pelanggannya berada. Itulah sebabnya peraturan negara demi negara EU penting: ia tidak semestinya membuktikan sesuatu struktur itu menyalahi undang-undang, tetapi menjadikan geografi sebenar keuntungan syarikat multinasional jauh lebih sukar untuk disembunyikan.