Lebih 80% Kapal Selat Hormuz Kini Memilih Laluan Oman — Apa Maknanya?

Oleh itu, majoriti kapal yang memilih laluan Oman lebih mencerminkan daya tahan industri berbanding keadaan yang sudah normal. Pengendali komersial nampaknya memilih saluran yang ditentang dan pernah diserang Iran kerana perlindungan tentera laut Amerika menjadikannya pilihan yang masih boleh digunakan. Analisis CNN menyatakan Iran menyerang berpuluh-puluh kapal yang cuba menggunakan laluan di sisi Oman, ketika Amerika Syarikat melakukan rondaan di kawasan perairan itu.

Perbezaan ini penting apabila menilai dakwaan Presiden Donald Trump bahawa Selat Hormuz berada di bawah “kawalan penuh”. Bukti yang ada menyokong kesimpulan yang lebih terhad: aktiviti ketenteraan AS membantu memastikan sebahagian pelayaran terus berjalan dan mengurangkan keupayaan Iran menentukan laluan kapal, tetapi tidak menghapuskan serangan atau memulihkan trafik ke tahap biasa.

Pada 18 Ogos, purata lima hari hanya mencatatkan 10 pelayaran, walaupun Trump berkata selat itu “terbuka dan beroperasi”.

Iran masih mempunyai kuasa untuk mengganggu pelayaran

Iran tidak perlu menghentikan setiap kapal untuk mempengaruhi pasaran. Ugutan, serangan, pemeriksaan, kelewatan, arahan laluan dan ketidakpastian tentang perlindungan insurans sudah memadai untuk menjadikan sesuatu pelayaran kurang menarik dari sudut komersial.

Pihak berkuasa maritim menaikkan tahap ancaman kepada “teruk” selepas serangan terhadap kapal tangki pada Julai, termasuk kapal tangki gas asli cecair (LNG) Qatar dan kapal tangki minyak mentah Saudi.

Serangan juga berterusan ketika laluan Oman semakin banyak digunakan. Emiriah Arab Bersatu berkata dua kapal tangki yang dikendalikan ADNOC diserang ketika melalui selat itu pada Ogos. Tiada korban dilaporkan, tetapi kejadian tersebut sekali lagi menunjukkan risiko yang dihadapi kapal-kapal komersial.

Keadaan ini menjadikan Selat Hormuz sebuah koridor yang berfungsi sebahagian — bukan sekadar “terbuka” atau “tertutup”. Ada kapal yang terus belayar secara terbuka, ada yang mengubah haluan atau berpatah balik, dan ada yang mematikan sistem pengesanan bagi mengelakkan dikesan. Akibatnya, data trafik yang dapat dilihat mungkin tidak menggambarkan keseluruhan pergerakan sebenar.

Minyak masih mengalir, tetapi belum pada paras normal

Laluan yang berfungsi tidak semestinya bermakna jumlah minyak yang dihantar kembali seperti sebelum perang. Laporan yang dibekalkan menganggarkan aliran minyak dari Teluk kini sekitar 15 juta tong sehari, berbanding kira-kira 20 juta tong sehari sebelum perang. Anggaran semasa turut disokong angka Jabatan Tenaga AS yang dipetik CNBC, walaupun laporan lain memberikan anggaran berbeza tentang jumlah minyak yang benar-benar keluar dari Teluk.

Ketidakpastian itu sendiri penting. Sistem penjejakan kapal boleh terlepas kapal tangki “gelap” yang mematikan pemancar, manakala kelewatan keselamatan, sekatan insurans, ketersediaan kapal tangki dan pemindahan muatan antara kapal menyukarkan perbandingan antara jumlah kapal yang kelihatan dengan aliran minyak fizikal sebenar.

Kesimpulan praktikalnya: Selat Hormuz mungkin cukup terbuka untuk membolehkan minyak terus bergerak, tetapi masih terlalu tidak boleh dipercayai untuk mengembalikan keyakinan pasaran ke tahap sebelum perang. Beberapa pelayaran yang berjaya tidak membuktikan bahawa rantaian bekalan sudah pulih sepenuhnya.

Iran mahu menukar pengaruh kepada bayaran dan pengiktirafan

Tehran sedang mengusahakan aturan bersama Oman yang akan memberikan Iran peranan rasmi dalam mengurus kapal yang memasuki Teluk. Reuters melaporkan cadangan Iran termasuk bayaran sebanyak 5% hingga 7% daripada nilai kargo, tetapi sumber industri berkata model itu sukar dilaksanakan kerana sekatan dan kekangan insurans.

Cadangan Oman pula mengambil pendekatan berbeza. Ia mahu sebuah mekanisme serantau bersama mengurus navigasi, perlindungan alam sekitar, operasi mencari dan menyelamat serta perkhidmatan berkaitan, dengan bayaran secara sukarela dan bukannya wajib. Reuters menyatakan undang-undang maritim antarabangsa tidak membenarkan negara pesisir menuntut bayaran hanya sebagai syarat untuk melalui selat, walaupun caj bagi perkhidmatan tertentu boleh dinilai secara berbeza.

Iran dan Oman berkata mereka hampir mencapai persetujuan mengenai laluan atau “peta pelayaran”, dan pegawai Iran menyatakan koordinat laluan telah dipersetujui. Namun, laporan awam belum membuktikan bahawa kerangka akhir yang boleh beroperasi telah dilaksanakan. Pertikaian utama tentang pihak yang berhak memberi kebenaran laluan dan mengutip bayaran juga masih belum diselesaikan.

Data laluan menjelaskan kepentingan pertikaian ini: apabila kebanyakan kapal mengelak koridor pilihan Iran, Tehran mempunyai kurang keupayaan praktikal untuk mengenakan bayaran transit.

Syarikat tenaga mencari jalan keluar — tetapi risikonya belum hilang

Syarikat tenaga kini menyesuaikan operasi dengan risiko yang ada, dan tidak menunggu pembukaan semula yang benar-benar stabil. Saudi Aramco menawarkan minyak mentah Arab Medium dan Arab Heavy melalui pemindahan antara kapal berhampiran Oman. Kaedah ini membolehkan kargo dipindahkan ke luar bahagian perjalanan yang paling terdedah.

Namun, aturan sedemikian menambah kerumitan. Pemindahan antara kapal memerlukan penyelarasan, kapal dan perlindungan insurans tambahan, selain berpotensi meningkatkan kos pengangkutan serta pengendalian. Ia juga menyukarkan pemantauan rantaian bekalan, terutama apabila kapal tidak menyiarkan lokasi mereka.

Iraq pula mengambil pendekatan lain. Syarikat pemasar minyak negaranya, SOMO, dilaporkan berunding dengan syarikat perkapalan Amerika dan Jerman untuk menghantar minyak mentah melalui Selat Hormuz menggunakan kapal berbendera Iraq. Rundingan itu menunjukkan usaha Baghdad mendapatkan laluan yang boleh diterima dari sudut politik, tetapi laporan yang dibekalkan belum membuktikan bahawa persetujuan berkekalan atau mekanisme eksport yang berjaya telah dimuktamadkan.

Risiko terbesar ialah pembukaan semula yang rapuh

Bahaya paling serius mungkin bukan penutupan fizikal yang berkekalan. Risiko utamanya ialah sebuah laluan yang sudah dimiliterkan, apabila trafik boleh kembali berjalan sebelum terhenti semula akibat serangan, insiden periuk api, pertikaian mengenai bayaran laluan atau kegagalan rundingan Iran–Oman. Data trafik berulang kali menunjukkan betapa pantas pengendali komersial bertindak balas terhadap pertempuran baharu.

Keadaan rapuh ini boleh menaikkan kadar tambang, premium insurans risiko perang, perbelanjaan keselamatan dan kos pemindahan muatan. Ia turut mengancam kebolehpercayaan penghantaran minyak serta LNG, di samping meningkatkan kemungkinan insiden melibatkan kapal dagang mencetuskan konflik serantau yang lebih besar.

Justeru, majoriti kapal yang menggunakan laluan Oman wajar dibaca sebagai petunjuk perubahan kawalan — bukan bukti bahawa mana-mana pihak sudah menguasai Selat Hormuz sepenuhnya. Iran masih mampu mendatangkan bahaya yang nyata. Tetapi hakikat bahawa kebanyakan kapal yang dijejaki memilih laluan alternatif walaupun dibantah Tehran menunjukkan keupayaan Iran untuk menentukan corak pelayaran komersial semakin berkurang.

Perlindungan tentera laut AS membantu membuka ruang itu. Namun, hanya perjanjian serantau yang benar-benar kukuh dan berkekalan mampu menjadikan Selat Hormuz sebuah laluan perdagangan yang kembali normal.