Mengapa Rusia Memanggil Duta Jepun Selepas Lawatan Putin ke Iturup

Pemanggilan Muto itu merupakan tindak balas diplomatik secara timbal balik. Jepun sebelum ini telah memanggil duta Rusia di Tokyo untuk menyuarakan bantahan. Perdana Menteri Jepun Sanae Takaichi menyifatkan lawatan Putin sebagai “sama sekali tidak boleh diterima” dan berkata tindakan itu telah melukakan perasaan rakyat Jepun. Tokyo juga mempertimbangkan sekatan tambahan terhadap Moscow.

Apa yang disampaikan Galuzin kepada Akira Muto?

Timbalan Menteri Luar Rusia Mikhail Galuzin menyampaikan bantahan rasmi yang tegas kepada Muto. Menurut kenyataan Kementerian Luar Rusia, beliau mengulangi pendirian bahawa kedaulatan dan bidang kuasa Rusia ke atas Kepulauan Kuril Selatan adalah “tidak tergugat”.

Moscow berkata kepulauan tersebut menjadi milik Rusia selepas Perang Dunia Kedua, berdasarkan perjanjian berkaitan yang dicapai kuasa Bersekutu. Sebarang cabaran terhadap pendirian itu dianggap tidak boleh diterima oleh Rusia.

Galuzin turut mengaitkan pertikaian pulau dengan kemerosotan lebih luas dalam hubungan dua hala. Rusia menyuarakan rasa tidak puas hati terhadap sekatan Jepun ke atas Moscow serta sokongan politik dan material Tokyo kepada Ukraine.

Pihak Rusia memberi amaran bahawa Moscow berhak mengambil tindakan balas yang bersesuaian jika Jepun meneruskan apa yang dianggapnya sebagai dasar tidak bersahabat. Namun, laporan yang tersedia tidak menyatakan sebarang tindakan balas baharu secara serta-merta.

Mengapa kelewatan Muto turut menjadi isu?

Muto tidak terus hadir selepas dipanggil. Pegawai Rusia berkata mereka pada mulanya diberitahu bahawa duta itu mungkin berada di luar Moscow atau tidak sihat. Laporan kemudian menyebut terdapat kelewatan sebelum beliau akhirnya hadir di Kementerian Luar Rusia.

Bagaimanapun, laporan berbeza tentang masa dan sebab sebenar kelewatan itu. Satu laporan menyebut Muto hadir dua hari kemudian, manakala laporan lain berkata beliau pada mulanya berada di luar Moscow dan kemudian memberikan alasan kesihatan.

Muto akhirnya menghadiri pertemuan tersebut dan berkata beliau telah menjelaskan pendirian Tokyo kepada pihak Rusia dengan sewajarnya. Namun, pegawai Rusia menggambarkan kelewatan itu sebagai satu lagi tanda bahawa Jepun enggan menerima pendirian Moscow.

Bagaimana reaksi Jepun dan Amerika Syarikat?

Reaksi Tokyo amat tegas. Takaichi menyifatkan lawatan itu tidak boleh diterima, manakala Menteri Luar Toshimitsu Motegi mengemukakan bantahan keras dan memanggil duta Rusia.

Jepun mengulangi bahawa empat kawasan—Iturup atau Etorofu, Kunashir atau Kunashiri, Shikotan dan kepulauan kecil Habomai—ialah Wilayah Utara miliknya. Kementerian Luar Jepun turut menegaskan bahawa wilayah-wilayah itu bukan sebahagian daripada Kepulauan Kuril.

Jepun juga menimbang sekatan tambahan selepas lawatan Putin. Perkembangan ini penting kerana sekatan serta sokongan Tokyo kepada Ukraine sudah menjadi sebahagian daripada rungutan utama Moscow terhadap Jepun. Kesannya, isu sempadan semakin sukar dipisahkan daripada pertentangan lebih besar berhubung perang Rusia terhadap Ukraine.

Amerika Syarikat pula menyokong pendirian Jepun. Washington mengesahkan semula pengiktirafannya terhadap kedaulatan Jepun ke atas Wilayah Utara dan berkata sokongannya kepada sekutu itu kekal teguh selepas lawatan Putin.

Pertikaian lama yang masih belum selesai

Empat pulau di selatan rangkaian Kuril itu kini ditadbir Rusia tetapi dituntut Jepun. Pasukan Soviet merampasnya pada hari-hari terakhir Perang Dunia Kedua, dan tafsiran berbeza tentang status wilayah tersebut selepas perang terus menjadi teras pertikaian.

Jepun menamakan empat kawasan itu sebagai Habomai, Shikotan, Kunashiri dan Etorofu. Tokyo menganggapnya sebagai wilayah asal Jepun yang terus diduduki Rusia, manakala Moscow melihat pentadbirannya ke atas Kepulauan Kuril Selatan sebagai sah dan muktamad.

Pertikaian ini turut menghalang Rusia dan Jepun daripada menandatangani perjanjian damai rasmi selepas perang. Jepun menganggap penyelesaian status empat pulau itu sebagai syarat penting untuk memuktamadkan perjanjian tersebut. Oleh itu, lawatan seorang presiden Rusia ke Iturup membawa makna politik yang besar walaupun ia tidak mengubah kawalan sebenar ke atas pulau itu.

Ketegangan pada Ogos menunjukkan bagaimana isu wilayah kini bertindih dengan keretakan hubungan yang lebih luas. Sekatan Jepun dan sokongannya kepada Ukraine telah mengecilkan ruang untuk rundingan dua hala, sementara mesej terbuka Moscow ialah pentadbirannya ke atas Iturup tidak lagi terbuka untuk dipersoalkan. Tokyo pula terus menganggap pulau itu sebagai isu utama kedaulatan negara.

Ringkasnya, Rusia memanggil Muto kerana Jepun mencabar kesahihan lawatan Putin dan, secara tidak langsung, kuasa Rusia ke atas Iturup. Galuzin membalas dengan menegaskan bahawa kedaulatan Rusia adalah “tidak tergugat” serta memberi amaran tentang kemungkinan tindakan balas. Kelewatan pertemuan, bantahan Jepun, sokongan Amerika Syarikat, isu sekatan dan ketiadaan perjanjian damai pascaperang terus menambah bara kepada pertikaian yang belum menunjukkan tanda-tanda akan berakhir.