Selat Hormuz Jadi Kad Rundingan Iran: Mengapa Ia Belum Dibuka Semula?

Iran menggunakan Selat Hormuz bukan sekadar sebagai titik tekanan ketenteraan. Kor Pengawal Revolusi Islam Iran (IRGC) melihat kawalan terhadap laluan maritim itu sebagai aset rundingan: dengan mengehadkan laluan kapal komersial, Tehran boleh meningkatkan kos kepada pasaran tenaga, syarikat perkapalan dan rakan sekutu Amerika Syarikat—sambil menampilkan IRGC sebagai institusi yang mampu mempertahankan Iran ketika diserang.

Strategi ini memberikan Iran pengaruh tidak seimbang. Tehran tidak perlu menewaskan Amerika Syarikat atau Israel secara ketenteraan. Sebaliknya, Iran cuba menjadikan konflik itu semakin mahal untuk diteruskan supaya sebarang penyelesaian akhirnya mengekalkan pengaruhnya ke atas laluan air tersebut.

Namun, senjata ekonomi ini turut memakan diri. Sekatan ke atas Hormuz menjejaskan perdagangan, eksport dan kedudukan jangka panjang Iran dalam pasaran tenaga serantau.

Hormuz menjadi kad tawar-menawar utama Iran

Selat Hormuz ialah laluan sempit yang sangat penting kepada perdagangan tenaga dunia. Sebelum konflik, kira-kira 20 juta tong minyak mentah dan produk petroleum melaluinya setiap hari, dengan sebahagian besar bekalan itu menuju ke Asia.

Selepas peningkatan konflik yang bermula pada penghujung Februari 2026, Iran mengancam dan menyerang kapal komersial serta cuba mengarahkan kapal melalui perairan dan laluan yang berada di bawah sistem kawalan pilihannya.

Penganalisis menilai bahawa Tehran mempunyai beberapa matlamat: mendapatkan pengiktirafan terhadap peranan Iran dalam menguruskan Hormuz, mengurangkan keupayaan dan kesediaan AS untuk meneruskan perang, serta memulihkan daya cegah terhadap Washington dan rakan-rakan serantaunya.

Secara praktikal, selat itu membolehkan Iran menukar kelemahan di medan perang menjadi krisis antarabangsa. Serangan peluru berpandu mungkin menyasarkan satu lokasi, tetapi ketidakpastian di Hormuz memberi kesan kepada syarikat insurans, pemilik kapal, pedagang tenaga, pengimport dan kerajaan jauh di luar Teluk Parsi.

Apakah syarat Iran untuk membuka semula laluan itu?

Pegawai Iran mengaitkan pembukaan penuh Selat Hormuz dengan konsesi yang jauh melangkaui urusan perkapalan. Antara tuntutan yang dilaporkan ialah:

• perang dan sekatan laut AS dihentikan;
• tentera AS berundur;
• sekatan ekonomi ditarik balik;
• pampasan untuk kerosakan akibat perang dibayar;
• aset Iran yang dibekukan dilepaskan; dan
• dalam beberapa kenyataan, gencatan senjata serantau yang merangkumi Lubnan dan Gaza.

Tehran turut membincangkan pengaturan yang dipudah cara Oman bagi menentukan laluan perkapalan dan prosedur pengurusan pada masa hadapan. Pegawai Iran menyifatkan perjanjian itu hampir selesai atau berada di peringkat akhir, tetapi menegaskan bahawa perjanjian teknikal berhubung perkapalan tidak semestinya menjamin laluan bebas tanpa syarat.

Beberapa laporan menyebut rancangan Iran untuk mengekalkan kuasa terhadap laluan transit dan mengenakan bayaran atau tol. Namun, laporan lain menyatakan AS diberitahu bahawa Iran tidak merancang mengenakan tol—menunjukkan betapa tidak pastinya bentuk pengaturan tersebut.

Perbezaan ini penting. Iran nampaknya bukan sekadar mahu membuka semula selat itu, tetapi mahu melakukannya dengan syarat yang mengekalkan pengaruh politik dan operasi Tehran.

Penutupan itu turut menekan ekonomi Iran

Penutupan Selat Hormuz merugikan Iran kerana negara itu bergantung pada perdagangan laut dan eksport hidrokarbon. Perkapalan yang terhad, insurans risiko perang yang terlalu mahal atau tidak tersedia, serta tekanan tentera laut AS telah mengehadkan keupayaan Iran menukar pengeluaran minyak kepada hasil eksport.

Kesan yang lebih luas juga ketara:

• purata kapal yang melalui selat itu jatuh kepada kira-kira empat buah sehari pada minggu berakhir 2 Ogos, berbanding sekitar 90 buah dalam minggu yang sama pada 2025;
• anggaran jumlah transit harian merosot daripada kira-kira 3.5 juta tan metrik kepada sekitar 143,000 tan—penurunan kira-kira 96 peratus; dan
• laporan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mendapati eksport gas asli melalui sistem yang terjejas jatuh 95 peratus.

Gangguan itu tidak terhad kepada minyak mentah. Penghantaran gas asli cecair (LNG), bahan api, baja dan produk industri terpaksa dialihkan, ditangguhkan atau dikurangkan. Kos pengangkutan dan insurans pula meningkat, dengan kesan terhadap rantaian bekalan yang dirasai jauh di luar zon konflik.

Saluran paip pintasan, pelepasan stok strategik dan laluan alternatif boleh mengurangkan kejutan tersebut, tetapi tidak mampu menggantikan kapasiti normal Selat Hormuz dengan serta-merta. Penganalisis tenaga menyifatkan penyelesaian itu sebagai langkah separa atau sementara.

Mengapa IRGC masih boleh mendapat manfaat?

Perang lazimnya memusatkan kuasa kepada institusi keselamatan. Bagi IRGC, konflik ini mengukuhkan hujah bahawa kekuatan tentera—bukan diplomasi awam semata-mata—ialah pelindung utama rejim.

Kawalan terhadap Hormuz memberi IRGC pengaruh ke atas dasar keselamatan, perdagangan maritim dan sebarang rundingan tentang susunan selepas perang. Ia juga membolehkan kumpulan itu menggambarkan dirinya sebagai benteng utama Iran daripada tekanan AS dan sekutu serantau.

Terdapat juga dimensi kewangan. IRGC mempunyai empayar komersial yang merentasi bahagian penting ekonomi Iran. Jika penyelesaian dicapai melalui pelonggaran sekatan, pembinaan semula atau pembukaan semula perdagangan, syarikat dan rangkaian yang berkaitan dengan IRGC berpotensi meraih manfaat besar—terutamanya dalam logistik, infrastruktur dan perdagangan yang sebelum ini dikenakan sekatan.

Gambaran ekonomi Iran juga tidak sepenuhnya suram. Penutupan selat membantu menaikkan harga minyak, dan analisis Reuters mendapati hasil minyak Iran pada peringkat awal meningkat walaupun sekatan eksport semakin ketat. Namun, harga yang lebih tinggi tidak mampu mengimbangi sepenuhnya kehilangan kapasiti perkapalan, khususnya jika gangguan berlarutan.

Di sinilah terletaknya paradoks Tehran: IRGC boleh memperoleh kuasa institusi daripada krisis yang pada masa sama melemahkan ekonomi Iran secara keseluruhan.

Taktik ketenteraan Iran turut berubah

Tindak balas ketenteraan Iran juga telah berkembang. Laporan menyebut beberapa gelombang dron dan peluru berpandu dilancarkan ke arah kedudukan AS di Jordan, termasuk peluru berpandu yang mampu mengubah haluan ketika dalam penerbangan. Tujuannya dipercayai untuk menyukarkan pemintasan dan memaksa tentera AS menggunakan peluru pertahanan udara yang terhad.

Iran turut bergantung pada kemudahan peluru berpandu bawah tanah dan infrastruktur pelancaran yang disebarkan. Serangan telah merosakkan pintu masuk, jalan dan lokasi simpanan, tetapi laporan yang tersedia menunjukkan sebahagian kemudahan telah dibuka semula atau masih boleh digunakan.

Matlamatnya bukan semestinya untuk memusnahkan tentera AS secara keseluruhan. Iran mahu mengekalkan keupayaan membalas, meningkatkan kos operasi secara berterusan dan menunjukkan bahawa serangan udara belum melumpuhkan kebolehannya menyerang pangkalan AS serta rakan-rakan serantau. Penganalisis menggambarkan pendekatan lebih luas itu sebagai retorik yang bersifat membalas, tetapi dengan matlamat ketenteraan yang turut proaktif.

Mengapa Tehran sanggup mengekalkan penutupan itu?

Iran mempunyai sebab kukuh untuk tidak membuka semula laluan tanpa menerima konsesi. Jika laluan dibuka sepenuhnya terlebih dahulu, Tehran mungkin kehilangan alat paksaan paling berkesannya. Kepimpinan Iran—terutamanya IRGC—juga berisiko digambarkan di dalam negara sebagai pihak yang menerima kekalahan.

Sebaliknya, sekatan berterusan boleh dipersembahkan sebagai tindakan mempertahankan kedaulatan, daya cegah dan prinsip penentangan.

Tetapi strategi ini mempunyai had masa. Semakin lama krisis berlarutan, semakin besar dorongan kerajaan dan syarikat untuk mengalihkan kargo, memperluas infrastruktur pintasan, menyimpan bekalan dan mengurangkan kebergantungan kepada Hormuz. Reuters melaporkan bahawa konflik ini telah mengubah aliran minyak, bahan api dan LNG dunia, manakala analisis lain memberi amaran bahawa laluan alternatif mungkin menjadi lebih kekal walaupun selepas selat dibuka semula.

Iran kini berdepan pilihan yang semakin sempit. Mengekalkan penutupan boleh membantu mendapatkan konsesi dalam jangka pendek, mengukuhkan kedudukan IRGC dan mengekalkan imej Tehran sebagai kuasa yang tidak tunduk. Namun, jika terlalu lama, tindakan itu boleh menyebabkan pelanggan beralih, hasil eksport merosot, hubungan serantau terjejas dan sistem tenaga dunia mula membina laluan yang tidak lagi bergantung sepenuhnya pada Hormuz.

Persoalan utama bagi Tehran ialah sama ada kelangsungan politik jangka pendek berbaloi dengan pengorbanan sebahagian pengaruh ekonomi yang menjadikan Selat Hormuz begitu bernilai sejak awal.