Dakwaan Saluran Rahsia Trump Ditolak Iran, Rundingan AS-Iran Terus Buntu

Laporan mengenai saluran rahsia antara Washington dengan Kor Pengawal Revolusi Islam Iran (IRGC) memperlihatkan betapa mendalamnya kebuntuan diplomatik antara Amerika Syarikat dan Iran. Pentadbiran Trump dilaporkan menggunakan Presiden Kurdistan Iraq, Nechirvan Barzani, untuk menghubungi pemimpin IRGC selepas timbul persoalan sama ada perunding rasmi Iran benar-benar mempunyai mandat untuk mewakili pasukan ketenteraan itu.

Namun, pegawai Iran menolak laporan berkenaan. Jurucakap IRGC, Brigedier Jeneral Hossein Mohebbi, berkata tiada rundingan berlangsung antara pegawai IRGC dengan pihak Amerika dan menyifatkan dakwaan Trump sebagai “khayalan”. Jurucakap Kementerian Luar Iran, Esmaeil Baghaei, pula menafikan hubungan tidak rasmi melalui wilayah Kurdistan Iraq serta laporan mengenai pertemuan rahsia AS-Iran di Erbil.

Apa yang didakwa Trump?

Saluran belakang yang dilaporkan itu dikatakan bertujuan memintas pasukan perunding rasmi Iran dan berkomunikasi secara terus dengan IRGC. Menurut laporan Axios yang dipetik beberapa media, pegawai AS mendekati Barzani kerana beliau dipercayai mempunyai hubungan dengan tokoh Amerika dan pegawai IRGC. Washington dilaporkan mahu memastikan sama ada perunding Iran, Mohammad Bagher Ghalibaf dan Abbas Araghchi, mempunyai kuasa untuk bercakap bagi pihak IRGC.

Bagaimanapun, laporan mengenai perkembangan seterusnya tidak sepakat. Axios melaporkan seorang pegawai IRGC datang ke pejabat Barzani di Erbil untuk membuat panggilan selamat, dan pegawai AS mempertimbangkan rundingan rahsia di situ. Laporan lain pula menyebut cadangan pertemuan itu tidak pernah menjadi kenyataan, manakala pengantara Pakistan dan Oman meneruskan usaha mereka.

Dengan adanya penafian terbuka daripada Tehran, kewujudan dan skop sebenar sebarang hubungan langsung itu masih dipertikaikan dan belum disahkan secara bebas.

Respons Mohebbi dan Baghaei

Respons Mohebbi bersifat menyeluruh. Beliau berkata tiada perbincangan antara pegawai IRGC dengan wakil Amerika, malah jentera diplomatik Iran juga tidak sedang berunding dengan Washington. Beliau mengaitkan dakwaan tersebut dengan apa yang disifatkannya sebagai fantasi akibat kekalahan dan keputusasaan AS dalam perang, sambil menuduh Washington melanggar janji yang dibuatnya.

Mohebbi turut menekankan perbezaan peranan antara institusi. Menurut beliau, IRGC ialah organisasi ketenteraan dan keselamatan, bukannya saluran diplomatik Iran. Urusan diplomasi rasmi dikendalikan oleh institusi negara yang diberi kuasa. Kenyataan itu secara tidak langsung menolak idea bahawa saluran IRGC yang tidak diakui boleh menggantikan rundingan melalui saluran diplomatik rasmi Iran.

Baghaei pula menafikan laporan mengenai hubungan tidak rasmi melalui pegawai di Kurdistan Iraq dan menolak dakwaan bahawa pertemuan rahsia AS-Iran pernah berlangsung di Erbil. Pegawai Iran menggambarkan laporan sedemikian sebagai sebahagian daripada usaha perang psikologi atau perang hibrid untuk mencetuskan perpecahan politik dan memberi gambaran bahawa Iran berada dalam keadaan lemah. Dakwaan bahawa laporan itu secara khusus bertujuan memanipulasi harga minyak atau tenaga datang daripada pegawai Iran dan bukan penemuan yang disahkan secara bebas.

Syarat Iran menyebabkan laluan diplomatik tersekat

Penafian Tehran dibuat ketika Iran juga enggan menyambung semula rundingan langsung. Menteri Luarnya, Abbas Araghchi, berkata mesej masih disampaikan melalui pengantara, tetapi Iran tidak akan kembali ke meja rundingan secara langsung selagi Washington didakwa melanggar memorandum Jun.

Memorandum 17 Jun yang ditandatangani Trump dan Presiden Iran, Masoud Pezeshkian, menetapkan rangka kerja sementara berkaitan gencatan senjata, program nuklear Iran, bantuan ekonomi dan Selat Hormuz. Ia memberi tempoh 60 hari untuk merundingkan perjanjian muktamad, tetapi laporan yang tersedia tidak menunjukkan bahawa rangka kerja itu menghasilkan penyelesaian berkekalan atau perjanjian susulan yang lengkap.

Iran mengaitkan sebarang penyelesaian lebih luas dengan beberapa tuntutan, termasuk penghentian serangan dan dakwaan pelanggaran oleh AS, pampasan, pembebasan aset Iran yang dibekukan, pengunduran tentera AS serta sekatan terhadap kapal yang dikaitkan dengan AS dan Israel. Sebahagian sumber membentangkan tuntutan ini sebagai pendirian kepimpinan Iran secara keseluruhan, bukan tuntutan yang boleh dikaitkan secara khusus kepada Mohebbi. Oleh itu, ia tidak wajar dianggap sebagai keseluruhan platform rundingan seorang jurucakap sahaja.

Mengapa rundingan Oman-Selat Hormuz berbeza?

Laluan Iran-Oman yang berasingan bukan rundingan langsung antara AS dengan Iran. Araghchi menyifatkannya sebagai perbincangan teknikal mengenai laluan maritim dan pengurusan perkapalan di Selat Hormuz. Menurut beliau, persetujuan dengan Oman boleh dicapai tanpa secara automatik membuka semula laluan air itu sepenuhnya, kerana pembukaan penuh masih bergantung pada konsesi tambahan daripada AS.

Perbezaan ini penting kerana isu maritim tersebut masih berkait rapat dengan konflik yang lebih luas. Iran terus menegaskan bahawa selat itu tidak akan dibuka sepenuhnya sehingga Washington memenuhi syaratnya. Pada masa sama, laporan turut menyebut sebuah lagi kapal terkena serangan di laluan air berkenaan.

Mesej dalaman Tehran

Ketua Kehakiman Iran, Gholam-Hossein Mohseni Ejei, menyeru perpaduan nasional, pembuatan keputusan pantas ketika perang dan penentangan terhadap tekanan AS. Kenyataan beliau selari dengan gambaran lebih luas pihak berkuasa Iran bahawa konflik itu melibatkan tekanan ketenteraan, ekonomi, media dan keselamatan dalam negeri.

Namun, bahan sumber yang tersedia tidak menyokong dakwaan bahawa Ejei secara khusus menyeru rakyat supaya mematuhi bekas Pemimpin Tertinggi Ali Khamenei. Laporan lain yang diberikan mengenal pasti Mojtaba Khamenei sebagai pemimpin tertinggi Iran dalam senario ini. Perbezaan tersebut penting bagi membezakan kenyataan yang disahkan daripada dakwaan yang ditambah dalam ringkasan sekunder.

Apa yang didedahkan pertikaian ini?

Kontroversi saluran belakang itu tidak membuktikan bahawa wujud proses damai AS-IRGC yang berfungsi. Sebaliknya, ia menunjukkan bahawa Washington dilaporkan meneroka laluan alternatif untuk menghubungi kepimpinan ketenteraan Iran, sedangkan Tehran menafikan saluran tersebut secara terbuka dan menegaskan bahawa diplomasi hanya boleh disambung selepas konsesi nyata diberikan.

Tiga halangan utama masih jelas:

• Kepercayaan: Iran mendakwa Washington melanggar memorandum Jun, sementara kenyataan AS terus mendakwa terdapat kemajuan atau kawalan yang dinafikan Tehran.
• Kuasa membuat keputusan: Usaha Washington untuk menghubungi IRGC secara terus mencerminkan keraguan sama ada perunding rasmi Iran mampu menjamin komitmen yang akan diterima oleh pertubuhan ketenteraan itu.
• Urutan tindakan: Iran menganggap pampasan, pelepasan sekatan dan aset, pengunduran tentera serta syarat pembukaan semula Hormuz sebagai prasyarat. Amerika Syarikat pula dilaporkan mahu kemajuan berkaitan gencatan senjata dan aturan pelayaran dicapai terlebih dahulu.

Selagi perbezaan mengenai kuasa, urutan tindakan dan penguatkuasaan belum diselesaikan, laporan tentang saluran rahsia lebih banyak menggambarkan ketidakpercayaan antara kedua-dua pihak berbanding momentum diplomatik yang sebenar.