Mengapa peningkatan ketegangan terbaru di Yemen mencetuskan kebimbangan perang besar-besaran

Yemen kini berdepan risiko paling serius untuk kembali kepada konflik berskala besar sejak gencatan senjata yang diusahakan PBB pada April 2022, menurut Utusan Khas PBB bagi Yemen, Hans Grundberg. Amaran itu dibuat selepas siri serangan peluru berpandu dan dron Houthi ke atas kawasan yang dikuasai kerajaan, tindakan balas ketenteraan serta ancaman yang semakin meningkat terhadap orang awam, pelabuhan dan kapal dagang.

Ketua Hak Asasi Manusia PBB, Volker Türk, turut menggesa semua pihak menghentikan tindakan yang boleh menjerumuskan Yemen kembali ke perang besar-besaran. Beliau mengingatkan bahawa rakyat Yemen telah bertahun-tahun menanggung konflik, perpindahan dan krisis kemanusiaan, dan orang awam akan menjadi pihak paling teruk menerima kesan jika ketegangan terus memuncak.

Apa yang berlaku pada Ogos?

Peningkatan ketegangan terbaru berlaku di beberapa lokasi utama:

• Marib dan Hadramout, 6 Ogos: Serangan peluru berpandu balistik dan dron Houthi menyasarkan kemudahan tentera kerajaan serta kawasan lain. Laporan yang dipetik Security Council Report menyatakan sekurang-kurangnya 30 anggota tentera terbunuh dan 15 lagi cedera di kedua-dua wilayah itu. Di Marib, laporan berasingan menyebut serangan ke atas kem perpindahan dan kawasan perumahan mengorbankan dua orang serta mencederakan 14 yang lain.
• Mocha, 9–10 Ogos: Serangan peluru berpandu dan dron Houthi menyasarkan bandar pelabuhan Mocha yang dikuasai kerajaan di pesisir Laut Merah. Bandar itu juga dikenali sebagai al-Makha. Serangan berkenaan dilaporkan mengakibatkan korban dalam kalangan orang awam dan anggota tentera serta merosakkan infrastruktur, termasuk kemudahan pelabuhan.
• Orang awam dan pelaut: Pejabat Hak Asasi Manusia PBB berkata sekurang-kurangnya 17 orang awam dilaporkan terbunuh dalam serangan Houthi di kawasan yang dikuasai kerajaan sejak 6 Ogos. Pegawai PBB turut menyuarakan kebimbangan selepas serangan ke atas sebuah kapal dagang di luar pantai selatan Yemen dilaporkan membunuh beberapa orang pelaut, sekali gus menghidupkan semula kebimbangan terhadap keselamatan perkapalan antarabangsa.

Angka korban itu datang daripada laporan berbeza yang meliputi insiden berlainan dan tidak wajar dianggap sebagai satu jumlah keseluruhan yang disahkan. Namun, gambaran yang konsisten ialah pertempuran tersebut telah menyebabkan kehilangan nyawa dalam kalangan anggota tentera, orang awam dan pekerja maritim.

Bagaimana gencatan senjata 2022 mula terungkai?

Gencatan senjata yang diusahakan PBB pada April 2022 mengurangkan pertempuran besar di barisan hadapan serta serangan merentasi sempadan, tetapi tidak menyelesaikan pertikaian politik Yemen. Selepas tempoh gencatan itu berakhir, negara tersebut kekal dalam kebuntuan politik dan keselamatan yang berpanjangan tanpa perjanjian damai muktamad.

Perbezaan antara ketenangan sementara dan keamanan sebenar amat penting. Keadaan yang relatif tenang hanya boleh bertahan selagi pihak-pihak bertelagah mengehadkan kegiatan ketenteraan dan mengekalkan ruang untuk rundingan. Serangan di Marib, Hadramout dan Mocha, diikuti tindakan balas kerajaan serta pengerahan ketenteraan baharu, telah memecahkan batasan praktikal itu dan mencetuskan kitaran serang-balas.

Grundberg menyifatkan perkembangan tersebut sebagai peningkatan kegiatan ketenteraan paling ketara sejak gencatan senjata 2022. Beliau memberi amaran bahawa Yemen kini berdepan risiko kembali kepada konflik besar-besaran yang lebih tinggi berbanding mana-mana ketika sejak perjanjian itu dicapai.

Apakah tindakan PBB?

Grundberg menggesa peningkatan ketegangan dihentikan dan meminta semua pihak mengekalkan peluang untuk mencapai penyelesaian melalui rundingan. Beliau turut memberi taklimat kepada Majlis Keselamatan PBB dan mengulangi amaran bahawa kegiatan ketenteraan yang semakin sengit di sepanjang barisan hadapan Yemen boleh membawa kepada perang besar baharu.

Türk pula menumpukan perhatian kepada kesan kemanusiaan yang berlaku sekarang. Beliau meminta semua pihak menahan diri, meredakan ketegangan dan menghentikan tindakan yang berisiko mengembalikan Yemen kepada konflik berskala penuh. PBB juga menekankan keperluan melindungi orang awam dan pelaut apabila serangan mula merebak daripada barisan hadapan di darat ke pelabuhan serta laluan perkapalan komersial.

Kenyataan tersebut ialah amaran diplomatik, bukannya pengesahan bahawa perang besar-besaran sudah bermula. Ia mencerminkan penilaian PBB bahawa keadaan untuk tercetusnya konflik lebih luas semakin berbahaya, sedangkan penyelesaian politik masih belum dicapai.

Mengapa Rashad al-Alimi menolak gencatan senjata baharu?

Rashad al-Alimi, pengerusi Majlis Kepimpinan Presiden Yemen, menolak idea gencatan senjata sementara yang baharu. Sebaliknya, beliau menyeru keamanan yang kekal dan mampan berasaskan sebuah negara yang mengawal senjata serta kedaulatannya sendiri. Menurut pendirian beliau, Houthi perlu melucutkan senjata dan menyertai proses politik sebagai sebuah aktor politik.

Pendirian al-Alimi memperlihatkan perbezaan asas tentang langkah seterusnya. Diplomasi PBB menekankan keperluan menghentikan peningkatan ketenteraan dengan segera dan kembali ke meja rundingan. Kerajaan Yemen pula berpendapat bahawa jeda sementara tanpa penyelesaian muktamad hanya boleh memberi ruang kepada Houthi mengekalkan atau membina semula keupayaan ketenteraan mereka.

Jurang pendirian ini menjadikan usaha meredakan konflik lebih sukar: satu pihak menggesa penghentian pertempuran dengan segera, manakala kerajaan yang diiktiraf antarabangsa menegaskan bahawa gencatan senjata sementara tidak memadai untuk menghasilkan keamanan berkekalan.

Mengapa Laut Merah penting kepada dunia luar Yemen?

Peningkatan konflik itu juga membawa risiko yang melangkaui sempadan Yemen. Serangan Houthi telah mencapai sebuah pelabuhan di Laut Merah dan sebuah kapal dagang, lalu mencetuskan kebimbangan PBB terhadap keselamatan pelayaran awam serta perdagangan antarabangsa.

Yemen terletak berhampiran Bab al-Mandab, selat strategik di pintu masuk selatan Laut Merah yang menghubungkan Lautan Hindi dengan Terusan Suez. Jika serangan terhadap pelabuhan atau kapal komersial berterusan, laluan maritim itu boleh menjadi semakin sukar dijangka, selain meningkatkan tekanan terhadap pengendali kapal dan mengganggu rantaian bekalan.

Risikonya bukan sekadar kerosakan setempat akibat satu serangan. Ketidakstabilan maritim boleh menghubungkan konflik dalaman Yemen dengan ketegangan serantau yang lebih luas serta meningkatkan penglibatan kuasa-kuasa laut antarabangsa. PBB telah menyifatkan serangan ke atas kapal awam sebagai tidak boleh diterima dan memberi amaran tentang kehilangan nyawa dalam kalangan pelaut.

Sebarang peluasan konflik berpotensi menambahkan krisis kemanusiaan Yemen dengan gangguan ekonomi dan keselamatan yang lebih besar. Serangan ke atas kapal dagang di luar pantai selatan Yemen yang mengorbankan beberapa pelaut baru-baru ini juga menghidupkan semula kebimbangan terhadap perdagangan global dan rantaian bekalan.

Risiko utama sekarang

Yemen belum kembali kepada perang besar-besaran seperti yang pernah berlaku sebelum ini. Namun, serangan terbaru telah menghakis sebahagian besar kawalan praktikal yang membantu memastikan barisan hadapan kekal agak tenang selepas 2022. Kematian orang awam, serangan terhadap kedudukan tentera, kerosakan infrastruktur pelabuhan dan keganasan di laut kini saling menguatkan.

Amaran Türk bersifat segera tetapi masih bersyarat: Yemen masih boleh mengelakkan perang yang lebih luas jika semua pihak menghentikan tindakan menaikkan ketegangan. Penilaian Grundberg pula menjelaskan betapa tingginya pertaruhan yang ada—kebuntuan politik selepas gencatan senjata 2022 menjadikan Yemen terdedah kepada kemerosotan pantas, manakala pertukaran serangan terbaru ialah ujian paling serius terhadap ketenangan rapuh itu setakat ini.