Trump Ugut Bom Oman, Dedah Saluran Belakang dengan IRGC dalam Krisis Selat Hormuz

Presiden Amerika Syarikat Donald Trump meningkatkan ketegangan di sekitar Selat Hormuz dalam wawancara telefon dengan wartawan Fox News, Trey Yingst, pada 17 Ogos. Apabila ditanya mengenai rundingan berasingan antara Iran dan Oman, Trump berkata: “Jika Oman menghalang, kami akan mengebom mereka habis-habisan.” Menurut laporan, beliau merujuk kepada rundingan Oman dengan Iran mengenai pengurusan dan pembukaan semula laluan perairan strategik itu.

Trump turut mendakwa Amerika Syarikat telah membuka saluran komunikasi belakang secara terus dengan Kor Pengawal Revolusi Islam Iran atau IRGC, sebuah institusi keselamatan berpengaruh di Iran. Pada masa sama, beliau menggesa Iran menyerah diri dan berkata beliau tidak mempunyai “jadual waktu” untuk mencapai persetujuan kerana tidak tergesa-gesa.

Apa yang Trump katakan tentang Oman

Amaran Trump itu bersyarat: beliau membayangkan tindakan ketenteraan akan diambil jika Oman mengganggu usaha AS mencapai persetujuan dengan Tehran. Namun, rundingan Oman bukan rundingan yang sama dengan usaha Washington.

Oman sedang berunding secara berasingan dengan Iran mengenai cadangan aturan laluan kapal komersial melalui Selat Hormuz. Keadaan ini meletakkan dua saluran diplomasi yang berbeza dalam pertentangan secara langsung.

Rundingan Iran-Oman berpotensi menghasilkan laluan yang memberikan Tehran peranan besar dalam mengawal kapal yang memasuki Teluk. Pada masa sama, AS menegaskan bahawa Washington mempunyai kawalan sendiri terhadap laluan air itu dan sedang mengusahakan perjanjian berasingan dengan Tehran.

Saluran belakang dengan IRGC dan pendekatan Trump

Pendedahan tentang saluran belakang itu menunjukkan Washington mungkin berkomunikasi terus dengan IRGC ketika Oman menjalankan peranan sebagai orang tengah. Bagaimanapun, laporan yang tersedia tidak menjelaskan siapa yang terlibat, bentuk komunikasi tersebut atau sejauh mana kuasa rundingannya. Skop sebenar saluran itu masih tidak jelas.

Trump juga berkata beliau tidak terikat dengan tempoh masa tertentu. Tuntutannya agar Iran “mengibarkan bendera putih tanda menyerah diri” menunjukkan bahawa beliau menggambarkan rundingan dalam nada paksaan, bukannya memberi isyarat bahawa kompromi hampir dicapai.

Isu nuklear Iran berbeza daripada tuntutan menguasai Hormuz

Trump menjadikan usaha menghalang Iran daripada memperoleh senjata nuklear sebagai matlamat utama AS. Namun, secara berasingan, beliau berkata Amerika Syarikat boleh mengisytiharkan Selat Hormuz sebagai wilayah AS selepas Iran dikalahkan. Beliau berkata langkah itu akan dibuat “tidak lama lagi”, manakala Iran menolak tuntutan tersebut sebagai tidak boleh diterima dari sudut undang-undang dan politik.

Kenyataan itu menggabungkan dua matlamat yang berbeza. Yang pertama ialah objektif keselamatan, iaitu membendung keupayaan nuklear Iran. Yang kedua ialah tuntutan jauh lebih luas untuk menguasai laluan air antarabangsa yang sangat strategik.

Sebelum krisis, kira-kira satu perlima penghantaran minyak dan gas dunia melalui Selat Hormuz. Laporan yang dibekalkan tidak menunjukkan bahawa cadangan perjanjian laluan Iran-Oman akan memindahkan kedaulatan selat itu kepada mana-mana negara. Sebaliknya, ia menerangkan koridor perkapalan yang dipersetujui serta aturan pengurusan trafik kapal.

Apa yang sedang dirundingkan Iran dan Oman

Iran dan Oman dilaporkan telah mencapai persefahaman mengenai koordinat geografi laluan perkapalan komersial yang dicadangkan dan sedang menyediakan pengumuman bersama. Laporan lanjut menyifatkan laluan itu sebagai sementara dan berkemungkinan melalui perairan wilayah Iran, sekali gus memberikan Tehran kawalan terhadap trafik yang menuju ke Teluk.

Laporan media yang mempunyai kaitan dengan kerajaan Iran turut menyatakan bahawa aturan itu akan menghalang kapal AS dan Israel daripada menggunakan laluan berkenaan, selain membolehkan penalti dikenakan terhadap pihak yang melanggar syarat. Butiran tersebut datang daripada laporan yang berkait dengan media negara Iran dan tidak dikemukakan sebagai pendirian yang dipersetujui Washington.

Bagi Tehran, persetujuan laluan itu sahaja tidak mencukupi untuk membuka semula Hormuz sepenuhnya. Pegawai Iran berkata AS perlu terlebih dahulu menarik balik sekatan laut dan sekatan ekonomi, mengundurkan pasukan tenteranya dari rantau tersebut, menghentikan serangan, melepaskan aset Iran yang dibekukan serta membayar pampasan atas kerosakan perang.

Iran juga menafikan bahawa ia sedang mengadakan rundingan terus dengan Washington selagi syarat-syarat itu belum dipenuhi. Tehran berkata mesej disampaikan melalui negara perantara.

Mengapa peranan Oman begitu penting

Kepentingan Oman bukan sekadar kerana kedudukannya di selatan Selat Hormuz. Negara itu telah lama memainkan peranan sebagai perantara diplomatik antara Washington dan Tehran, termasuk dalam menyampaikan mesej antara kerajaan yang mendakwa mereka tidak berunding secara terus.

Lokasi Oman dan hubungan diplomatiknya memberikan Muscat dua fungsi penting: ia boleh membantu membentuk aturan praktikal untuk pergerakan kapal, selain menjadi saluran komunikasi antara AS dan Iran.

Sebab itulah ugutan Trump terhadap Oman mempunyai implikasi yang besar. Amaran ketenteraan terhadap negara perantara berisiko melemahkan salah satu saluran yang paling berpotensi untuk menghubungkan kedua-dua pihak. Ia juga mengancam sebuah negara yang terlibat secara langsung dalam cadangan perjanjian laluan perkapalan dengan Iran.

Keadaan itu boleh menyukarkan pembukaan semula Hormuz secara rundingan, walaupun Washington, Tehran dan Muscat sedang mengejar aturan yang bertindih tetapi bercanggah dari segi kawalan, syarat dan kuasa pelaksanaan.

Pertaruhan yang lebih luas bersifat global. Selat Hormuz ialah titik sempit tenaga yang amat penting, dan kira-kira satu perlima penghantaran minyak serta gas dunia melaluinya sebelum krisis. Sama ada trafik kapal dapat disambung semula bukan hanya bergantung pada laluan teknikal yang sedang dibincangkan Iran dan Oman, tetapi juga pada pertikaian AS-Iran mengenai sekatan, tekanan ketenteraan, pampasan serta pihak yang berhak mengawal akses ke selat tersebut.