Yaman di Ambang Perang Lebih Besar: Apa Makna 181 Operasi Tentera?

181 operasi dalam tempoh 24 jam

Peningkatan terbaru di Yaman bukan lagi sekadar pertempuran di garisan hadapan. Serangan kini turut menjejaskan kawasan awam, pelabuhan strategik dan laluan perkapalan antarabangsa.

Pada 16 Ogos, tentera kerajaan Yaman yang diiktiraf masyarakat antarabangsa berkata mereka telah menjalankan 181 operasi terhadap kedudukan Houthi dalam tempoh 24 jam sebelumnya. Pengumuman itu dibuat oleh jurucakap Kementerian Pertahanan, Kolonel Majid al-Nazili.

Menurut kenyataan tersebut, operasi berkenaan menggunakan dron, artileri dan pelancar roket untuk menyasarkan kedudukan tentera Houthi, gudang senjata, kenderaan ketenteraan serta lokasi yang didakwa digunakan bagi melancarkan serangan. Tentera kerajaan turut mendakwa puluhan anggota Houthi terbunuh atau cedera dan sejumlah peralatan tentera musnah di beberapa sektor pertempuran. Bagaimanapun, angka korban dan hasil operasi itu datang daripada pihak kerajaan Yaman dan belum disahkan secara bebas.

Operasi tersebut menyusuli peningkatan serangan peluru berpandu dan dron Houthi terhadap kawasan yang dikuasai kerajaan serta pasukan kerajaan. Kenyataan terdahulu tentera Yaman juga menyebut tindakan ketenteraan di beberapa barisan hadapan selepas serangan Houthi di Marib dan Hadramawt.

Marib: serangan menghampiri penduduk awam

Pada 7 Ogos, peluru berpandu balistik dan dron Houthi dilaporkan menyasarkan kem penempatan orang yang kehilangan tempat tinggal serta kawasan perumahan di Marib. Serangan itu membunuh dua orang dan mencederakan 14 yang lain, menurut laporan yang memetik pihak berkuasa tempatan. Tentera Yaman berkata mereka bertindak balas di beberapa barisan hadapan.

Laporan berasingan pula menyebut sekurang-kurangnya 12 serangan peluru berpandu tambahan di Marib dan Hadramawt selepas serangan terdahulu yang menurut sumber kerajaan membunuh sekurang-kurangnya 30 anggota tentera dan mencederakan 15 yang lain. Angka ini kekal sebagai dakwaan pihak yang bertelagah dan perlu ditafsirkan dengan berhati-hati.

Marib penting kerana ia merupakan kubu utama kerajaan serta menempatkan ramai penduduk yang dipindahkan akibat perang. Jika serangan berterusan, pertempuran berisiko mengakibatkan lebih banyak korban awam dan perpindahan baharu, bukan sekadar menyasarkan kedudukan tentera.

Pelabuhan Mokha terhenti selepas lebih 25 serangan

Pelabuhan Mokha—yang turut dikenali sebagai al-Makha—kini menjadi lambang paling jelas peningkatan konflik di pantai barat Yaman.

Pengarah pelabuhan itu berkata ia terkena lebih 25 peluru berpandu dalam tempoh beberapa hari. Serangan berkenaan dilaporkan membunuh tujuh orang, merosakkan infrastruktur dan menyebabkan kerugian dianggarkan sekitar AS$16 juta. Operasi komersial dan maritim terpaksa dihentikan.

Laporan mengenai jumlah mangsa yang cedera berbeza. Satu laporan menyebut 35 orang cedera, manakala laporan lain merekodkan 30 orang dalam serangan terbaru. Oleh itu, angka yang dapat disokong oleh laporan sedia ada ialah antara 30 hingga 35 orang cedera.

Houthi berkata sasaran mereka ialah tentera Arab Saudi, gudang senjata dan peralatan ketenteraan berhampiran Mokha. Pegawai kerajaan Yaman pula menafikan dakwaan itu dan berkata serangan mengenai kemudahan awam serta ekonomi, termasuk pelabuhan. Dengan kedua-dua pihak mengemukakan tuntutan yang bercanggah, sasaran sebenar dan keseluruhan tahap kerosakan belum dapat ditentukan secara bebas berdasarkan laporan yang tersedia.

Kepentingan Mokha melangkaui medan perang tempatan. Pelabuhan itu terletak berhampiran Selat Bab al-Mandab, pintu masuk selatan ke Laut Merah dan salah satu laluan penting untuk perkapalan antarabangsa. Penutupannya menjejaskan perdagangan serta akses maritim Yaman, selain meningkatkan risiko gangguan terhadap koridor perkapalan yang lebih luas.

Mengapa PBB bimbang perang besar akan tercetus semula?

Utusan khas PBB bagi Yaman, Hans Grundberg, memberitahu Majlis Keselamatan bahawa negara itu kini berada pada tahap risiko paling tinggi untuk kembali kepada konflik berskala besar sejak gencatan senjata yang dipantau PBB pada 2022. Aktiviti ketenteraan meningkat di beberapa barisan hadapan yang sebelum ini membeku, dengan serangan mengakibatkan korban tentera dan orang awam.

Grundberg turut memberi amaran bahawa serangan baharu Houthi terhadap kapal komersial di Laut Merah dan Teluk Aden boleh menarik Yaman lebih jauh ke dalam konflik serantau. Kebimbangannya bukan hanya mengenai jumlah serangan, tetapi kerana ketegangan berlaku serentak di barisan hadapan domestik, kemudahan pelabuhan dan laluan perkapalan antarabangsa.

Gencatan senjata 2022 membantu menghentikan pertempuran berat di seluruh negara, tetapi tidak menyelesaikan pertikaian politik Yaman. Justeru, keganasan terbaru boleh memusnahkan tempoh tenang yang rapuh tanpa sebarang penyelesaian politik muktamad.

Konflik merebak ke laut dan melibatkan Arab Saudi

Pada 20 Julai, Houthi mengumumkan apa yang mereka panggil embargo maritim atau sekatan laut terhadap perkapalan Arab Saudi. Jurucakap tentera kumpulan itu berkata langkah tersebut merupakan tindak balas terhadap apa yang didakwa sebagai sekatan Arab Saudi ke atas pelabuhan dan lapangan terbang Yaman yang dikuasai Houthi. Pihak berkuasa gabungan pimpinan Arab Saudi memberi amaran bahawa mereka akan bertindak “dengan tegas”.

Houthi kemudian mendakwa telah melancarkan serangan peluru berpandu balistik terhadap kapal tangki minyak Arab Saudi, NCC GHAZAL, kerana didakwa melanggar larangan maritim tersebut. Kumpulan itu berkata kapal berkenaan terpaksa berundur. Laporan keselamatan maritim mengesahkan berlaku satu insiden membabitkan kapal tangki, tetapi tidak mengesahkan secara bebas semua dakwaan Houthi.

Ancaman terhadap Bab al-Mandab memberi kesan yang melangkaui Yaman dan Arab Saudi. Reuters melaporkan bahawa penutupan penuh selat itu berpotensi menjejaskan kira-kira 7 peratus bekalan minyak dunia. Angka tersebut merujuk kepada kemungkinan gangguan, bukannya kehilangan bekalan yang telah berlaku ketika ini.

Al-Alimi menolak gencatan senjata sementara baharu

Rashad al-Alimi, pengerusi Majlis Kepimpinan Presiden Yaman, berkata tindakan Houthi selepas ini tidak akan dibiarkan tanpa balasan. Beliau turut menyatakan bahawa Houthi tidak lagi boleh menentukan seorang diri bila Yaman berperang atau berdamai.

Al-Alimi menolak gencatan senjata sementara atau perjanjian hentikan tembakan yang mudah. Sebaliknya, beliau menyeru kepada keamanan berkekalan yang berasaskan kuasa negara ke atas senjata dan kedaulatan. Cadangannya memerlukan Houthi meletakkan senjata, menyertai kehidupan politik dan bertanding dalam pilihan raya sebagai aktor politik.

Pendirian ini mengecilkan ruang untuk kembali dengan cepat kepada model gencatan senjata terdahulu. Ia juga menonjolkan pertikaian politik utama dalam konflik Yaman: sama ada susunan keselamatan negara boleh merangkumi gerakan Houthi bersenjata yang berasingan, atau semua senjata akhirnya mesti berada di bawah kawalan negara.

Krisis kemanusiaan semakin tertekan

Pertempuran baharu berlaku ketika Yaman sudah berdepan keperluan kemanusiaan yang amat besar. PBB melaporkan bahawa lebih separuh penduduk negara itu mengalami ketidakjaminan makanan akut, manakala jutaan orang menghadapi tahap kekurangan makanan kecemasan.

Operasi bantuan turut terjejas akibat kekurangan dana. Ketua bantuan PBB Tom Fletcher berkata rayuan bantuan untuk Yaman baru dibiayai kira-kira 20 peratus. Kekurangan itu memaksa pengurangan catuan makanan, penutupan klinik dan penghapusan perkhidmatan perlindungan.

Bukti yang tersedia menunjukkan risiko kebuluran, perpindahan dan kemerosotan akses bantuan semakin meningkat, khususnya jika serangan terus mengganggu pelabuhan serta komuniti di barisan hadapan. Namun, laporan tersebut tidak membuktikan bahawa kebuluran telah diisytiharkan di seluruh negara. Kebimbangan segera ialah pertempuran baharu boleh menolak komuniti yang sudah rentan daripada krisis kepada tahap ketidakjaminan makanan yang lebih parah.

Kesan alam sekitar di rantau ini

Dalam perkembangan berasingan, kerja pembersihan sedang dijalankan susulan tumpahan minyak berhampiran Pulau Qeshm di Iran, di Selat Hormuz. Insiden itu bukan berlaku di Yaman, tetapi menunjukkan bagaimana konflik serantau yang dikaitkan dengan Iran turut membawa kesan alam sekitar selain kemusnahan ketenteraan dan kemanusiaan.

Kesimpulan

Angka utama dalam peningkatan terbaru ini ialah 181 operasi dalam tempoh 24 jam, seperti diumumkan jurucakap tentera Yaman, Kolonel Majid al-Nazili. Tentera kerajaan mendakwa operasi menggunakan dron, artileri dan pelancar roket untuk menyasarkan kedudukan Houthi, gudang senjata, kenderaan serta aset ketenteraan lain. Namun, dakwaan mengenai korban dan kemusnahan masih belum disahkan secara bebas.

Yang menjadikan peningkatan ini amat berbahaya ialah skopnya yang semakin luas: kawasan awam di Marib terkena serangan, Pelabuhan Mokha menggantung operasi selepas lebih 25 serangan peluru berpandu, dan Houthi membawa pertikaian itu ke perkapalan yang mempunyai kaitan dengan Arab Saudi.

Dengan PBB memberi amaran bahawa Yaman kini lebih hampir kepada perang besar berbanding mana-mana tempoh sejak gencatan senjata 2022, konflik ini bukan sahaja mengancam untuk memperdalam krisis kemanusiaan Yaman, malah berpotensi menambah ketidakstabilan di sekitar Laut Merah.