Bagaimana China menjadikan Afrika tapak peluasan yuan

China sedang membina ekosistem kewangan Afrika–China berasaskan yuan melalui sistem pembayaran rentas sempadan, penjelasan mata wang di seluruh benua, galakan perdagangan, pembayaran cukai, penukaran mata wang hutang dan hubungan pelaburan. Matlamat bersamanya ialah mengurangkan kebergantungan perdagangan serta pembiayaan dua hala kepada perantara dolar Amerika Syarikat — walaupun yuan masih jauh daripada menggantikan dolar di seluruh Afrika.

CIPS diperluas sebagai saluran pembayaran terus

Sistem Pembayaran Antara Bank Rentas Sempadan China atau CIPS ialah infrastruktur China untuk penjelasan dan penyelesaian transaksi antarabangsa dalam renminbi, nama rasmi bagi yuan. Penggunaannya di Afrika kini diperluas melalui beberapa saluran:

• Bank pusat China memberi kuasa kepada Standard Bank dan Industrial and Commercial Bank of China (ICBC) untuk menjelaskan transaksi renminbi di seluruh Afrika. Rangkaian itu meliputi operasi Standard Bank di 19 negara Afrika dan membolehkan syarikat menyelesaikan perdagangan dengan China dalam yuan tanpa perlu menukar wang kepada dolar terlebih dahulu.

• Banco de Fomento Angola sedang membuat persiapan untuk menjadi peserta CIPS pertama dari Angola, susulan permintaan yang semakin meningkat terhadap penyelesaian terus dalam yuan.

• Libya telah mencapai persetujuan pada prinsipnya untuk menghubungkan bank komersialnya kepada CIPS. Langkah itu akan membuka ruang kepada penyelesaian terus dalam yuan dan secara jelas digambarkan sebagai usaha mengurangkan kebergantungan kepada dolar AS. Namun, ia masih merupakan sambungan yang dirancang — bukan bukti bahawa operasi tersebut sudah dilancarkan sepenuhnya.

• Minat Libya terhadap bon panda, iaitu bon berdenominasi renminbi yang diterbitkan dalam pasaran modal China, selari dengan strategi yang sama. Instrumen itu berpotensi menjadi saluran untuk rizab yuan serta sumber pinjaman dalam yuan. Bagaimanapun, bukti yang tersedia tidak mengesahkan syarat penerbitan, jumlah atau transaksi yang telah diselesaikan. Buat masa ini, ia wajar dianggap sebagai hasrat, bukan perjanjian yang sudah dilaksanakan.

• Perluasan rangkaian ini tidak terhad kepada keahlian CIPS. Ecobank turut berunding dengan Bank of China untuk menawarkan perkhidmatan penyelesaian terus daripada mata wang tempatan kepada yuan kepada para pelanggannya.

Standard Bank juga dilaporkan telah memproses lebih 8 bilion yuan, kira-kira AS$1.2 bilion, dalam pembayaran rentas sempadan sejak memperoleh akses terus kepada rangkaian China. Angka ini menunjukkan bahawa infrastruktur tersebut bukan lagi sekadar rancangan dasar, sebaliknya mula digunakan untuk urus niaga sebenar.

Dasar perdagangan menyediakan jumlah transaksi

Infrastruktur pembayaran hanya berguna jika terdapat aliran perdagangan yang mencukupi. Dalam hal ini, dasar perdagangan China membantu menyediakan jumlah transaksi untuk penggunaan yuan:

• China menghapuskan tarif ke atas import dari 53 negara Afrika pada 1 Mei 2026. Laporan penyelidikan Kongres AS pula menyatakan akses tanpa tarif telah diperluas kepada semua negara Afrika kecuali Eswatini, tertakluk kepada syarat tertentu termasuk hubungan diplomatik dan perjanjian ekonomi yang berkaitan.

• Apabila perdagangan dua hala meningkat, jumlah invois, pembayaran dan keperluan modal kerja yang boleh didenominasikan serta diselesaikan dalam yuan turut bertambah. Inilah sebabnya pengurangan tarif mempunyai kaitan langsung dengan usaha mengantarabangsakan mata wang China.

• Skala perdagangan China–Afrika juga telah mencapai paras rekod. Menurut Congressional Research Service, perdagangan China dengan Afrika pada 2025 adalah empat kali ganda berbanding perdagangan AS–Afrika.

Data kastam China menunjukkan perdagangan China–Afrika meningkat hampir 18% pada tahun lalu. Pertumbuhan itu memberi Beijing lebih banyak peluang untuk menjadikan yuan sebagai mata wang invois dan penyelesaian, khususnya apabila bank serta syarikat Afrika mempunyai hubungan dagangan yang semakin rapat dengan China.

Yuan masuk ke dalam kutipan kerajaan dan hutang negara

Penggunaan yuan di Afrika juga mula bergerak melangkaui pembayaran import. Beberapa langkah melibatkan kewangan kerajaan dan pengurusan hutang:

• Zambia mula menerima bayaran cukai serta royalti dalam yuan daripada syarikat perlombongan China. Ini menjadikan yuan bukan sahaja mata wang untuk membeli barangan dari China, tetapi juga sebahagian daripada saluran hasil kerajaan.

• Kenya menukar obligasi pinjaman daripada China daripada dolar kepada yuan pada 2025 dan dilaporkan menjimatkan kira-kira AS$215 juta setahun.

• Ethiopia dan Mozambique antara negara yang dilaporkan sedang mempertimbangkan penukaran mata wang pinjaman yang serupa. Ini ialah langkah yang sedang dikaji atau dipertimbangkan, bukannya penstrukturan semula yang telah disahkan selesai berdasarkan bukti yang tersedia.

Penukaran seperti ini boleh mengurangkan kos khidmat hutang jika pinjaman dalam yuan menawarkan kadar yang lebih rendah. Namun, risikonya tidak hilang. Pendedahan kadar pertukaran hanya beralih daripada dolar kepada yuan, manakala peminjam menjadi lebih terikat kepada keadaan kewangan dan dasar mata wang China.

Matlamat Beijing: alternatif kepada saluran dolar

Bagi Beijing, agenda ini bukan sekadar soal pembayaran yang lebih cepat atau murah. Ia sebahagian daripada usaha mengantarabangsakan yuan dan mewujudkan alternatif praktikal kepada perbankan koresponden serta sistem penyelesaian yang berasaskan dolar.

Kerajaan dan syarikat Afrika mungkin mendapat manfaat melalui kos transaksi yang lebih rendah, penyelesaian yang lebih pantas dan pilihan pembiayaan yang sepadan dengan perdagangan mereka bersama China. China pula memperoleh peredaran yuan yang lebih meluas, hubungan lebih kukuh dengan bank serta pasaran bonnya, dan pendedahan yang lebih rendah kepada saluran pembayaran dolar.

Namun, kemajuan ini tidak bermakna dolar akan hilang daripada sistem kewangan Afrika. Yuan masih berdepan had, termasuk kawalan ketat Beijing terhadap mata wangnya dan tahap penggunaan antarabangsa yang masih lebih kecil. Dalam banyak urus niaga global, dolar terus menjadi mata wang utama.

Mengapa tarif sifar tidak mencukupi

Penghapusan tarif boleh merangsang perdagangan, tetapi ia tidak semestinya menyelesaikan defisit perdagangan struktur Afrika dengan China. Banyak ekonomi Afrika masih mengeksport rangkaian komoditi yang agak terhad, sambil mengimport barangan perkilangan China yang mempunyai nilai tambah lebih tinggi.

Penyelesaian jangka panjang memerlukan peningkatan kapasiti pengeluaran Afrika, pemprosesan dan nilai tambah tempatan, logistik, pematuhan piawaian, pembiayaan serta akses yang lebih luas kepada pasaran China untuk eksport yang lebih pelbagai. Bukti yang tersedia menyokong peluasan tarif sifar dan pertumbuhan perdagangan, tetapi tidak mengukur secara khusus jumlah defisit tersebut atau memberikan anggaran penganalisis tertentu.

Kesimpulannya, China sedang membina penggunaan yuan dari bawah ke atas: bermula dengan landasan pembayaran CIPS, disokong oleh perdagangan, kemudian diperluas kepada cukai, hutang kerajaan dan pelaburan. Strategi ini boleh mengurangkan kebergantungan kepada dolar dalam koridor China–Afrika tertentu, tetapi kejayaannya bergantung bukan sahaja pada sistem pembayaran — malah pada kemampuan Afrika memperluas pengeluaran dan eksport bernilai tinggi.