Wabak Ebola Congo lepasi rekod kematian paling buruk dalam sejarahnya

Wabak Ebola di Republik Demokratik Congo (DRC) telah mencapai tahap paling buruk dalam sejarah negara itu. Angka kerajaan yang dilaporkan pada 16 Ogos menunjukkan 4,945 kes disahkan dan 2,325 kematian, termasuk 101 jangkitan baharu dalam tempoh 24 jam sebelumnya. Jumlah kematian itu melebihi 2,299 kematian yang direkodkan semasa wabak 2018–2020.

Wabak semasa diisytiharkan secara rasmi pada 15 Mei selepas ujian makmal mengesahkan penyakit virus Bundibugyo di wilayah Ituri. Oleh sebab angka berubah mengikut tarikh laporan, angka daripada tarikh berbeza tidak boleh dibandingkan seolah-olah ia dikumpulkan pada masa yang sama.

Mengapa wabak ini begitu membimbangkan?

Pegawai Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) menyifatkan wabak ini sebagai antara epidemik Ebola yang berkembang paling pantas pernah direkodkan. Satu penilaian PBB menyatakan virus itu membunuh kira-kira seorang setiap 30 minit—gambaran betapa pantas penularan mengatasi keupayaan tindak balas.

Kadar kematian dalam kalangan kes yang disahkan juga meningkat dengan ketara. Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) merekodkan kadar kematian kasar sebanyak 44 peratus di DRC setakat 30 Julai, manakala laporan selepas itu meletakkannya sekitar 46 hingga 47 peratus. Pada peringkat awal kecemasan, kadarnya dilaporkan sekitar 20 peratus.

Peningkatan ini tidak semestinya bermaksud virus tersebut menjadi lebih maut. Kebimbangan utama ialah pesakit dikesan terlalu lewat untuk menerima rawatan berkesan, malah mungkin sudah menjangkiti orang lain. Antara 60 hingga 70 peratus jangkitan baharu dilaporkan dikesan dalam kalangan individu yang tidak pernah dikenal pasti sebagai kontak berisiko. Ini menunjukkan rantaian penularan masih sukar dijejaki.

Ituri kekal sebagai pusat wabak

Wilayah Ituri menjadi pusat wabak, dengan kira-kira 90 peratus kes dan 80 peratus kematian dilaporkan di wilayah itu dalam satu penilaian pada pertengahan Ogos. Menjelang 13 Ogos, wabak ini turut dilaporkan di 53 daripada 140 zon kesihatan merentasi lima wilayah yang terjejas.

Faktor geografi amat penting. Komuniti terpencil lebih sukar dicapai, manakala perkhidmatan kesihatan yang rapuh mengehadkan akses kepada ujian, pengasingan dan rawatan klinikal. Konflik bersenjata serta masalah keselamatan pula boleh menghalang petugas kesihatan bergerak dengan selamat, mengganggu laluan bekalan dan menyebabkan pengesanan kontak tidak lengkap. Pergerakan penduduk, termasuk merentasi sempadan wilayah dan negara, menambah risiko penularan.

Virus Bundibugyo mengehadkan pilihan petugas

Wabak ini berpunca daripada virus Bundibugyo, sejenis virus Ebola yang pada masa ini tiada vaksin atau rawatan khusus yang diluluskan. WHO memaklumkan bahawa beberapa calon vaksin dan rawatan sedang dikaji, namun ketiadaan langkah pencegahan serta rawatan berlesen menyebabkan petugas berada dalam keadaan kurang bersedia berbanding ketika menangani wabak yang berpunca daripada Zaire ebolavirus, yang mempunyai alat perubatan diluluskan.

Keadaan ini menjadikan diagnosis awal, rawatan sokongan, pencegahan dan kawalan jangkitan, pemantauan kontak serta kerjasama komuniti semakin penting. Tindak balas tidak boleh bergantung pada satu intervensi perubatan sahaja untuk menghentikan penularan.

Apakah yang diperlukan untuk mengawal wabak?

PBB telah mengeluarkan tambahan AS$30.5 juta daripada Dana Tindak Balas Kecemasan Pusatnya, selepas sokongan terdahulu untuk DRC dan negara jiran. Badan itu menyeru agar kapasiti pasukan pengebumian selamat digandakan dan kapasiti rawatan ditingkatkan tiga kali ganda.

Keutamaan operasi merangkumi:

• memperluas pemantauan penyakit, ujian makmal dan siasatan kes dengan segera;
• mengenal pasti serta memantau kontak sebelum mereka mengalami gejala;
• menambah kapasiti rawatan dan langkah pencegahan jangkitan;
• menggunakan penjujukan genom untuk memahami cara virus merebak;
• menghantar lebih ramai ahli epidemiologi lapangan, doktor dan petugas perubatan lain; serta
• bekerjasama dengan komuniti supaya pengasingan, rawatan dan pengebumian selamat dapat dilaksanakan dengan kepercayaan serta maruah.

Pembiayaan amat penting, tetapi wang sahaja tidak dapat menyelesaikan masalah akses. Pasukan tindak balas turut memerlukan keselamatan, pengangkutan, bekalan yang boleh dipercayai, petugas terlatih dan kerjasama berterusan daripada komuniti yang terjejas akibat konflik.

Risiko serantau bergantung pada pemantauan rentas sempadan

Pusat Kawalan dan Pencegahan Penyakit Amerika Syarikat (CDC) memaklumkan bahawa pihaknya sedang bertindak balas terhadap penyakit virus Bundibugyo di kawasan terpencil DRC dan Uganda. Namun, risiko keseluruhan kepada orang awam serta pelancong Amerika dinilai rendah. Setakat kemas kini CDC pada 12 Ogos, tiada kes berkaitan wabak ini disahkan di Amerika Syarikat.

Bagi rantau berkenaan, keutamaan tetap pemantauan rentas sempadan. Pergerakan antara kawasan terjejas boleh menyukarkan usaha menentukan lokasi seseorang dijangkiti dan membolehkan rantaian penularan yang tidak dikesan terus berkembang.

Tindak balas Ebola tidak boleh menjejaskan rawatan lain

Perluasan operasi Ebola mewujudkan dilema kemanusiaan yang sukar. Petugas kesihatan, pengangkutan, makmal dan dana adalah terhad. Jika terlalu banyak sumber dialihkan, perkhidmatan rutin dan kecemasan lain—termasuk rawatan malaria serta penyakit serius yang lain—boleh terjejas.

Pengajaran utama daripada angka semasa bukan sekadar jumlah kematian. Ia juga menguji sama ada petugas mampu mengesan jangkitan lebih awal, mencapai komuniti dengan selamat, memperluas rawatan dan pada masa yang sama mengekalkan sistem kesihatan yang lebih luas.

Fasa seterusnya akan bergantung pada sokongan antarabangsa yang berterusan serta penglibatan tempatan yang berkesan—bukan hanya lonjakan dana untuk tempoh singkat.