Tiga Hala Tuju Tadbir Urus AI Global Muncul: yang Mana Satu Akan Dipilih Negara Anda?

Persaingan antara Amerika Syarikat dan China kini membentuk semula landskap tadbir urus kecerdasan buatan (AI) global. Daripada satu sistem bersatu, tiga hala tuju berbeza mula muncul, masing-masing dengan peraturan, tawaran dan risiko tersendiri. Bagi negara-negara yang ingin melabur dan memanfaatkan AI, memahami perbezaan ini bukan lagi pilihan, tetapi satu keperluan strategik.

Berikut adalah perbandingan tiga laluan utama yang sedang terbentuk: Diffusi Terjamin Amerika (American-Secured Diffusion), Multilateralisme Pembangunan China (Chinese Developmental Multilateralism), dan Laluan Fungsian Kuasa Pertengahan (Functional Middle-Power Track).

1. Diffusi Terjamin Amerika

Seni Bina. Laluan ini berpusat pada kawalan ke atas sempadan teknologi — reka bentuk cip termaju, platform awan, model sempadan proprietari, dan timbunan perisian untuk latihan dan penggunaan AI. Washington menyusun aset ini melalui model yang digelar "Pax Silica": pakej eksport lengkap, pembiayaan awam, pakatan semikonduktor, peraturan perlindungan teknologi, dan kawalan eksport strategik ke atas perkakasan dan pengetahuan AI termaju . Pelan Tindakan AI 2025 Rumah Putih memformalkan ini di bawah Tonggak III, "Memimpin dalam Diplomasi dan Keselamatan AI Antarabangsa," yang secara eksplisit menyasarkan untuk "mengeksport AI Amerika kepada sekutu dan rakan" sambil menentang pengaruh China dalam badan tadbir urus antarabangsa .

Tawaran kepada Negara Rakan. Rakan mendapat akses kepada cip rekaan AS termaju, infrastruktur pengkomputeran awan, model sempadan, dan bakat teknikal — tetapi secara berperingkat dan bersyarat, tertakluk kepada perjanjian keselamatan dan penjajaran dengan objektif dasar luar AS . "Rangka Kerja untuk Diffusi Kecerdasan Buatan" BIS (Januari 2025) menubuhkan sistem berperingkat, walaupun sebahagian peraturan ini kemudiannya ditarik balik dan sedang diganti .

Pergantungan. Negara rakan menghadapi pergantungan mendalam pada rantaian bekalan perkakasan yang dikawal AS (terutama cip NVIDIA dan AMD), platform awan AS (AWS, Azure, GCP), dan ekosistem model proprietari Amerika. Mereka mesti menerima kawalan eksport AS sebagai kekangan mengikat ke atas pembangunan AI mereka sendiri, dan akses mereka boleh diturunkan jika penjajaran goyah . Sistem ini mewujudkan hierarki akses AI dipacu keselamatan.

2. Multilateralisme Pembangunan China

Seni Bina. Pendekatan China berpusat pada pembinaan institusi dan penyediaan kapasiti untuk Global Selatan, dibingkai sebagai "multilateralisme sebenar" dan "AI untuk kebaikan" . Kenderaan utamanya ialah Pertubuhan Kerjasama Kecerdasan Buatan Dunia (WAICO), dilancarkan di Persidangan AI Dunia Julai 2026 di Shanghai, yang telah menarik 29 negara anggota . WAICO adalah badan antara kerajaan pertama di dunia yang didedikasikan secara eksklusif untuk kerjasama dan tadbir urus AI, beribu pejabat di Shanghai . China mempromosikan Inisiatif Tadbir Urus AI Global 2023 dan Pelan Tindakan Tadbir Urus AI Global 2025 (peta jalan 13 perkara) melalui platform PBB, Inisiatif Jalur dan Laluan, dan rangka kerja kerjasama Selatan-Selatan .

Tawaran kepada Negara Rakan. Akses kepada model AI China (seperti DeepSeek, Qwen Alibaba), rangka kerja sumber terbuka, pembiayaan pembinaan pusat data, latihan teknikal, dan templat tadbir urus. China menekankan "pembinaan kapasiti," merapatkan "jurang kecerdasan," dan pertumbuhan inklusif — khususnya kepada negara membangun yang berasa dikecualikan daripada sistem berperingkat pimpinan AS . WAICO menyediakan rumah tadbir urus formal dengan tempat duduk di meja untuk negara-negara kecil .

Pergantungan. Pergantungan pada infrastruktur AI China, penetapan piawaian China dalam badan antarabangsa, dan norma tadbir urus rekaan China . Pendekatan Beijing menggunakan bahasa kerjasama tetapi juga menyasarkan untuk menanamkan piawaian teknikal dan rangka kerja institusinya sendiri secara global, mewujudkan penjajaran jangka panjang dengan keutamaan negara China . Rakan menjadi nod dalam ekosistem pimpinan China di mana norma, bekalan perkakasan, dan peraturan tadbir urus berasal dari Beijing.

3. Laluan Fungsian Kuasa Pertengahan

Seni Bina. Kuasa pertengahan (negara seperti Kanada, Korea Selatan, Australia, Singapura, negara Nordik, dan yang lain dalam EU dan ASEAN) mengejar laluan ketiga yang mengelak penjajaran sepenuhnya dengan mana-mana kuasa besar. Daripada cuba meniru timbunan AI penuh, mereka memberi tumpuan kepada pengkhususan hiliran: inovasi lapisan aplikasi, regulasi, piawaian keselamatan, dan keupayaan khusus yang disasarkan dalam rantaian bekalan AI global . Ini adalah landasan fungsian dan berasaskan peraturan yang berlabuh dalam forum multilateral seperti Dialog Global PBB mengenai Tadbir Urus AI, rangka kerja Akta AI EU, Prinsip AI OECD, dan inisiatif baharu seperti Rangka Kerja Penilaian AI Sempadan Global yang dicadangkan . Sekolah Bennett Cambridge memanggilnya "laluan ketiga antara penyerahan dan autarki" .

Tawaran kepada Negara Rakan. Kebolehramalan kawal selia, piawaian tadbir urus boleh saling kendali, perkhidmatan penilaian keselamatan AI, komponen perkakasan atau perisian khusus (cth., reka bentuk semikonduktor khusus, model khusus domain), dan ruang diplomatik neutral yang tidak memerlukan memilih pihak . Akta AI EU menyediakan templat kawal selia yang banyak diterima pakai atau disesuaikan oleh kuasa pertengahan, menawarkan pendekatan tadbir urus "awas-dahulu" yang berbeza daripada model inovasi-dahulu AS dan model amalan-dahulu China . Kuasa pertengahan juga menawarkan kuasa mengumpul yang dipercayai untuk inisiatif tadbir urus pelbagai pihak .

Pergantungan. Pergantungan lebih ringan dan lebih tersebar daripada dua laluan lain. Negara rakan bergantung pada ketersediaan berterusan model sempadan dari AS atau China — yang mana kuasa pertengahan tidak kawal pada lapisan asas . Walau bagaimanapun, dengan mengkhusus dalam lapisan aplikasi, regulasi dan penilaian, kuasa pertengahan mengurangkan penguncian vendor satu titik. Risiko utama ialah persaingan kuasa besar merendahkan ekosistem teknikal terbuka yang menjadi asas strategi kuasa pertengahan, atau kawalan eksport dan sekatan rantaian bekalan mengehadkan model dan perkakasan yang tersedia untuk mereka .

Perbezaan Utama Sekilas Pandang

Dimensi	Diffusi Terjamin Amerika	Multilateralisme Pembangunan China	Laluan Fungsian Kuasa Pertengahan
Logik teras	Kawal sempadan, kongsi bersyarat	Bina institusi, sediakan kapasiti	Kawal selia, khusus, saling kendali
Pelakon utama	Kerajaan AS, gergasi teknologi AS	Kerajaan China, firma berkaitan negara	EU, OECD, forum PBB, gabungan kuasa pertengahan
Tawaran	Cip termaju, awan, model	Akses kepada model China, pembiayaan, latihan	Templat kawal selia, penilaian keselamatan, teknologi khusus
Pergantungan utama	Dalam: rantaian bekalan AS dan kawalan eksport	Dalam: piawaian dan infrastruktur China	Cetek: ketersediaan ekosistem terbuka
Risiko untuk rakan	Akses ditarik balik jika penjajaran goyah	Terkunci kepada norma dan perkakasan China	Ekosistem diruntuhkan oleh persaingan kuasa besar

Maksudnya Bagi Negara Memilih Laluan

Ketiga-tiga model ini tidak semestinya eksklusif secara teori — sesebuah negara boleh mengambil bahagian dalam pelbagai laluan serentak — tetapi dalam amalan, persaingan yang semakin mendalam antara AS dan China memaksa pilihan yang lebih sukar. Model AS menawarkan teknologi paling maju tetapi menuntut penjajaran erat. Model China menawarkan keahlian inklusif dan pembiayaan tetapi mengarahkan rakan ke arah piawaian Beijing. Laluan kuasa pertengahan menawarkan lebih autonomi dan pergantungan yang lebih ringan, tetapi ia bergantung pada ekosistem global terbuka yang boleh terhakis oleh persaingan kuasa besar.

Buat masa ini, landskap masih cair. Tetapi dengan WAICO kini beroperasi dan Pelan Tindakan AI AS secara eksplisit menyasarkan untuk "mengeksport AI Amerika kepada sekutu dan rakan" sambil menentang pengaruh China , negara-negara semakin perlu memutuskan laluan mana — atau gabungan laluan — yang terbaik untuk kepentingan jangka panjang mereka.