China Perketat Kawalan Eksport Nadir Bumi Secara Sasaran: AS & Jepun Terjejas, Belanda Melonjak

China telah beralih daripada sekatan eksport nadir bumi secara menyeluruh kepada rejim kawalan eksport yang bersifat pembedahan dan khusus mengikut destinasi di bawah rangka kerja lesen eksport kegunaan dwi (dual-use) yang diperkenalkan pada April 2025. Strategi ini menghasilkan aliran perdagangan yang sangat berbeza, di mana pesaing geopolitik dihukum manakala bahan disalurkan melalui hab pemprosesan yang mesra Beijing .

Data Perdagangan yang Mencerminkan Strategi Bersasar

Angka perdagangan untuk separuh pertama 2026 (H1 2026) mendedahkan corak paksaan yang jelas:

• AS: Penghantaran tujuh mineral nadir bumi terkawal ke AS jatuh 28% dalam H1 2026, dengan eksport sebatian dan logam hiliran menghampiri sifar menjelang Mei 2026. Data Silverado menunjukkan eksport sebatian/logam terkawal ke AS 'jatuh kepada sifar pada Mei 2026' .
• Jepun: Penghantaran tujuh kategori terkawal ke Jepun menjunam 51% tahun-ke-tahun dalam H1 2026, jauh melebihi purata penurunan global 16% . Pada Jun 2026, China tidak menghantar sebarang galium, disprosium, terbium, atau itrium ke Jepun langsung, melanjutkan sekatan berbulan-bulan yang dipicu oleh pertikaian diplomatik mengenai Taiwan .
• Belanda: Belanda menerima 1,400 tan metrik pada Jun 2026 — lonjakan 121% — menjadi destinasi eksport nadir bumi ketiga terbesar China mengikut volum . Belanda berfungsi sebagai hab pemprosesan dan transshipment Eropah untuk pembuatan magnet hiliran, bukan sebagai pengguna akhir.

Mekanisme Kawalan

Arkitektur kawalan eksport ini direka untuk memberikan penafian undang-undang (legal deniability) dan kalibrasi yang tepat:

• April 2025: China meletakkan tujuh unsur nadir bumi sederhana/berat ke dalam senarai kawalan eksport kegunaan dwi, memerlukan lesen daripada Kementerian Perdagangan .
• Oktober 2025: Gelombang kawalan kedua (ditangguhkan sehingga November 2026) telah ditambah, meliputi peralatan pemprosesan dan teknologi .
• Sistem lesen ini secara nominal 'tidak bersasar' — ia terpakai untuk semua destinasi — tetapi dalam amalan, Beijing memberikan lesen secara selektif berdasarkan hubungan diplomatik. Kementerian Perdagangan China membingkai ini sebagai 'melindungi keselamatan negara dan memenuhi kewajipan antarabangsa' di bawah rangka kerja 'berasaskan peraturan' .
• Lonjakan Belanda konsisten dengan laporan media China yang menyenaraikan Belanda sebagai antara tiga pasaran teratas, mencerminkan permintaan pemprosesan EU yang sah yang dipilih oleh Beijing untuk diakomodasi .

Implikasi Terhadap Rantaian Bekalan Global & Usaha Kepelbagaian Barat

1. Pembahagian rantaian bekalan semakin memuncak. Strategi China menahan sebatian/logam hiliran daripada musuh sambil membenarkan eksport magnet hiliran diteruskan — model 'kelangkaan berbayar' (scarcity pays) yang telah mendorong nilai eksport nadir bumi China naik 44.9% pada Jan-Mei 2026 walaupun pertumbuhan volum hanya 2.2% . Bank Pusat Eropah (ECB) memberi amaran kawalan ini boleh menyebabkan kerugian output yang ketara dalam industri hiliran di peringkat global .

2. Akta Bahan Mentah Kritikal EU (CRMA) gagal mencapai sasaran. CRMA EU menyasarkan 10% pengekstrakan domestik, 40% pemprosesan, dan 25% kitar semula bahan mentah kritikal menjelang 2030, serta had 65% daripada mana-mana satu negara ketiga pada setiap peringkat pemprosesan . Namun, Mahkamah Juruaudit Eropah (European Court of Auditors) mendapati pada Februari 2026 bahawa usaha kepelbagaian EU 'belum membuahkan hasil yang ketara' . Institut Kajian Keselamatan EU (EUISS) mencatatkan China mengawal 70% atau lebih penapisan global untuk separuh daripada 34 bahan yang ditetapkan EU sebagai kritikal, dan meramalkan kapasiti semasa tidak dapat menghapuskan pergantungan pada nadir bumi China sebelum 2030 .

3. Jepun menerima kesan paling berat. Pertikaian diplomatik berkaitan Taiwan di bawah Perdana Menteri Sanae Takaichi telah menjadikan Jepun sasaran utama sekatan bekalan, dengan penghantaran sifar nadir bumi berat utama selama berbulan-bulan . Fail korporat Jepun kini melaporkan kekurangan yang menjejaskan ekonomi yang lebih luas, menambah tekanan kepada kerajaan Tokyo untuk mencari alternatif .

4. Rangka kerja 'berasaskan peraturan' China adalah inovasi strategik. Beijing mempersembahkan kawalan eksportnya sebagai sistem pelesenan yang sah dan telus dan bukannya embargo, melindungi dirinya daripada cabaran WTO sambil mengekalkan budi bicara penuh ke atas kelulusan . Orientasi 'peraturan antarabangsa' ini — seperti yang dianalisis oleh penyelidik geoeconomics — mengambil iktibar daripada pertikaian WTO lepas untuk menjadikan kawalan itu secara strukturnya lebih sukar dicabar . Hasil sebenarnya adalah leverage rantaian bekalan yang dipersenjatai dengan perlindungan undang-undang.