BYD Bekukan Kilang EV AS$1 Bilion di Turkiye, Cetus Krisis Diplomatik dengan China

Mengapa projek Turkiye ditangguhkan?

Dorongan utama BYD ialah keperluan untuk menghasilkan kenderaan dari dalam Kesatuan Eropah (EU), sekali gus mengelakkan kesan tarif ke atas kenderaan elektrik buatan China. EU mengenakan tarif sebanyak 27% ke atas EV China, manakala kenderaan yang dibuat di Turkiye masih boleh berdepan tarif apabila dieksport ke pasaran EU .

Dengan Hungary sebagai anggota EU, pengeluaran terus dari negara itu dilihat lebih sesuai untuk memenuhi permintaan Eropah berbanding menggunakan Turkiye sebagai pangkalan eksport. Li berkata keutamaan seterusnya ialah mencari kemudahan pemasangan kedua di Eropah, kemungkinan melalui pengambilalihan kilang sedia ada di Eropah Selatan. Sepanyol antara negara yang berada dalam senarai pilihan .

Keputusan ini mengubah hala tuju perjanjian pelaburan yang ditandatangani BYD dan Ankara pada 2024. Ketika diumumkan, projek Manisa dianggap penting untuk cita-cita Turkiye membina hab pembuatan EV.

Jadual kilang BYD di Hungary

Kilang BYD di Szeged, selatan Hungary, ialah kemudahan pembuatan kereta penumpang pertama syarikat itu di Eropah. Jadualnya telah beberapa kali berubah:

• Pengeluaran percubaan: bermula pada penghujung Januari 2026 .
• Pengeluaran siri berskala besar: dijangka bermula pada suku kedua 2026 berdasarkan laporan terdahulu .
• Pemasangan kenderaan lengkap secara rasmi: kini disasarkan pada suku keempat 2026 .
• Model pertama: BYD Seagull, sebuah EV kompak .

Laporan Reuters pada Julai 2025 turut menyatakan bahawa kilang itu mungkin beroperasi di bawah kapasiti sekurang-kurangnya untuk dua tahun pertama. Pengeluaran pada 2026 dijangka hanya mencecah puluhan ribu unit, jauh lebih rendah daripada kapasiti tahunan yang dirancang sebanyak 300,000 kenderaan .

Perbezaan antara sasaran pengeluaran siri pada suku kedua dan pemasangan kenderaan lengkap pada suku keempat menunjukkan bahawa fasa peningkatan operasi kilang masih berlangsung. Perincian jadual akhir boleh berubah mengikut kemajuan pemasangan peralatan dan persediaan pengeluaran.

Ankara tarik balik insentif dan mengancam tindakan undang-undang

Kementerian Industri dan Teknologi Turkiye menggantung pengecualian cukai import BYD pada awal 2026 selepas projek Manisa tidak menunjukkan “kemajuan untuk satu tempoh” .

Perjanjian pelaburan itu bagaimanapun masih berkuat kuasa dari sudut teknikal. Kementerian tersebut menyatakan bahawa syarat perjanjian, kewajipan BYD dan jaminan yang diberikan kepada kerajaan kekal sah .

Jika BYD tidak meneruskan pelaburan berkenaan, kerajaan Turkiye memberi amaran bahawa syarikat itu mungkin diwajibkan membayar balik semua manfaat yang telah diterima, termasuk faedah, berdasarkan undang-undang Turkiye dan kontrak pelaburan .

Pada Julai 2026, Menteri Industri dan Teknologi Mehmet Fatih Kacir memberitahu ahli parlimen bahawa proses undang-undang akan dimulakan untuk mendapatkan semula insentif tersebut sekiranya BYD membatalkan projek itu secara rasmi . Media Turkiye turut melaporkan bahawa kerajaan akan menuntut semula pengecualian cukai bersama faedah .

Kesan terhadap jualan tempatan dilaporkan berlaku dengan pantas selepas pengecualian duti dihentikan. BYD menjual hanya 152 kenderaan di Turkiye pada Mei 2026, berbanding 3,866 unit pada Januari 2026 .

China lancarkan usaha pemulihan imej

Penangguhan projek itu memberi tamparan kepada imej China di Turkiye, sebuah rakan strategik penting Beijing. Menurut laporan Middle East Eye pada 3 Ogos 2026, kerajaan China “meningkatkan dengan ketara” aktiviti perhubungan awamnya di negara itu .

Seorang perunding kerajaan Turkiye menyifatkan usaha berkenaan sebagai “serangan propaganda” untuk mengubah semula persepsi awam . Kempen yang dilaporkan itu merangkumi:

• Peningkatan kandungan tajaan negara China dalam media Turkiye .
• Lawatan wartawan Turkiye ke China, dengan tumpuan kepada kerjasama ekonomi dan hubungan dua hala bagi mengimbangi liputan negatif .
• Usaha diplomatik yang lebih luas untuk mengekalkan hubungan strategik dan ekonomi antara Beijing dengan Ankara .

Pada 4 Ogos 2026, CGTN menerbitkan rencana pendapat sempena ulang tahun ke-55 hubungan China–Turkiye, dengan penekanan terhadap konsep “masa depan bersama” . China Daily turut menerbitkan artikel bertajuk “From Bosporus to Yangtze: Turkiye-China ties at 55” pada hari yang sama .

Perkembangan itu menunjukkan bahawa kesan projek BYD telah melangkaui isu pembuatan kereta. Beijing kini berusaha memastikan kemelut tersebut tidak menjejaskan hubungan dua hala yang lebih luas.

Bagaimana pula dengan projek BYD di Malaysia?

Sumber yang tersedia tidak memberikan maklumat semasa yang boleh mengesahkan status kilang pemasangan BYD yang pernah dirancang di Malaysia. Tiada jadual pembinaan, keputusan pelaburan atau tarikh operasi yang boleh disahkan ditemui dalam bahan ini.

Oleh itu, status projek Malaysia tidak wajar disimpulkan berdasarkan keputusan BYD di Turkiye atau perkembangan kilang Hungary. Maklumat lanjut memerlukan semakan khusus terhadap pengumuman rasmi BYD dan pihak berkuasa Malaysia.

Data jualan, bahagian pasaran Eropah dan kes WTO masih belum jelas

Beberapa persoalan berkaitan masih belum mempunyai jawapan yang disokong oleh sumber dalam bahan ini:

• Jualan global BYD pada Julai 2026: tiada angka terkini yang disahkan dalam hasil carian.
• Bahagian pasaran BYD di Eropah pada 2026: tiada data yang mencukupi untuk memberikan angka yang boleh dipercayai.
• Kes WTO mengenai tarif Turkiye: China memfailkan aduan di Pertubuhan Perdagangan Dunia (WTO) pada Oktober 2024 berhubung tarif tambahan 40% Turkiye ke atas EV China, tetapi tiada keputusan WTO ditemui dalam sumber yang tersedia .

Maka, angka jualan global, kedudukan pasaran Eropah dan hasil prosiding WTO tidak boleh digunakan untuk membuat kesimpulan tentang kesan komersial penuh krisis ini.

Kesimpulan: pertikaian tentang lokasi pengeluaran dan kepercayaan

Kes BYD–Turkiye memperlihatkan dilema yang dihadapi pengeluar EV China: mereka perlu membina kapasiti dalam EU untuk mengurangkan kesan tarif, tetapi pada masa sama perlu menghormati komitmen pelaburan yang telah dibuat dengan negara bukan anggota EU.

Bagi Ankara, projek yang diumumkan dengan penuh publisiti pada 2024 kini kelihatan diketepikan demi Hungary, sekali gus menjejaskan usaha Turkiye memposisikan diri sebagai hab pembuatan . Bagi Beijing pula, isu ini telah menjadi cabaran reputasi yang memerlukan kempen media dan diplomasi untuk dikawal.

Sementara itu, kerajaan Turkiye mengekalkan tekanan melalui penggantungan insentif dan kemungkinan tuntutan bayaran balik bersama faedah . Selagi BYD belum mengumumkan pembatalan rasmi, perjanjian tersebut kekal berkuat kuasa—menjadikan projek Manisa bukan sekadar kilang yang tertangguh, tetapi pertikaian pelaburan yang masih belum selesai.