Serangan ke atas kemudahan Aramco: Kerosakan di Jazan dan Abqaiq, serangan balas AS-Saudi serta ancaman Iran

Saudi Aramco menutup keseluruhan kilang penapisan Jazan pada 27 Julai. Kemudahan itu mempunyai kapasiti memproses kira-kira 400,000 tong minyak sehari, dan kerja pembaikan dijangka berlanjutan sekurang-kurangnya hingga pertengahan Ogos .

Beberapa analisis menyatakan api berjaya dikawal dan tiada petunjuk jelas bahawa unit pemprosesan utama mengalami kerosakan besar. Namun, kerosakan pada sistem sokongan dan kawasan simpanan sudah memadai untuk menyebabkan kilang dihentikan sebagai langkah keselamatan .

Kerosakan di Abqaiq masih belum jelas sepenuhnya

Pada 27 Julai, dron turut menyerang kemudahan pemprosesan dan penstabilan minyak Abqaiq di wilayah timur Saudi. Abqaiq ialah kemudahan penstabilan minyak mentah terbesar di dunia dan mengendalikan kira-kira 7 peratus minyak mentah global .

Imej satelit NASA FIRMS mengesan aktiviti kebakaran besar di kompleks itu, manakala imej satelit lain menunjukkan asap dan tanda kebakaran di sekitar kemudahan berkenaan . Beberapa laporan menyebut berlaku kerosakan ketara, tetapi tahap kerosakan sebenar dan tempoh gangguan operasi Abqaiq belum dihuraikan secara terperinci .

Tanggungjawab serangan itu juga dipertikaikan. Houthi mendakwa mereka menyasarkan infrastruktur minyak Saudi, tetapi Riyadh menyatakan dron berkenaan dilancarkan dari Iraq oleh kumpulan bersenjata yang disokong Iran. Penilaian serantau pula mendakwa anggota Houthi mungkin menyelaras operasi dengan kumpulan bersenjata Iraq . Oleh itu, dakwaan bahawa serangan Abqaiq dilakukan Houthi perlu dilihat bersama dakwaan balas dan bukti sumber terbuka yang masih berkembang.

Houthi turut mendakwa menyerang kemudahan Aramco di Yanbu, di pantai Laut Merah, dalam gelombang serangan yang sama .

Mengapa AS dan Saudi menyerang Iraq?

Pada 28 hingga 29 Julai, Amerika Syarikat dan Arab Saudi melancarkan serangan udara berketepatan tinggi ke atas beberapa lokasi kumpulan bersenjata yang disokong Iran di timur Iraq .

Komando Pusat Amerika Syarikat, atau CENTCOM, berkata sasaran itu termasuk lokasi logistik dan penyimpanan senjata yang digunakan oleh kumpulan pro-Iran. Menurut Washington, kumpulan berkenaan diarahkan oleh Kor Pengawal Revolusi Islam Iran (IRGC) untuk menyerang tentera AS serta infrastruktur tenaga Saudi .

Kementerian Pertahanan Saudi mengesahkan operasi itu dijalankan dengan penyelarasan CENTCOM sebagai tindak balas terhadap serangan dron ke atas kemudahan minyak Saudi . Riyadh sebelum itu berkata pertahanan udaranya memintas beberapa dron yang dilancarkan dari wilayah Iraq ke arah kemudahan petroleum di wilayah timur dan sekitar Riyadh . CENTCOM pula berkata serangan bersama itu merupakan tindak balas terhadap lebih 30 cubaan serangan dron yang dikaitkan dengan arahan IRGC dalam tempoh 72 jam .

Laporan daripada pihak Popular Mobilisation Forces, gabungan kumpulan separa tentera Iraq yang merangkumi beberapa milisia pro-Iran, menyebut sekurang-kurangnya 20 anggotanya terbunuh dan 32 lagi cedera. Angka ini datang daripada pihak yang terlibat dan tidak disahkan secara bebas dalam semua laporan .

Iran membalas dengan peluru berpandu

Beberapa jam selepas serangan AS-Saudi di Iraq, Pasukan Aeroangkasa IRGC melancarkan peluru berpandu balistik ke arah Pangkalan Udara Muwaffaq Salti dan ibu pejabat CENTCOM di Jordan, menurut media negara Iran .

Amerika Syarikat berkata semua peluru berpandu itu berjaya dipintas dan tenteranya kekal berada pada tahap kesiapsiagaan tinggi . Serangan itu menandakan risiko tindak balas rentas sempadan semakin meningkat, dengan Iraq, Jordan, Arab Saudi dan Yemen semuanya terheret ke dalam kitaran serangan balas.

Apakah ancaman Iran terhadap infrastruktur tenaga?

Ancaman Tehran meningkat secara berperingkat sepanjang Julai dan awal Ogos.

Selat Hormuz sebagai “garis merah”

Pada 16 Julai, Iran menyifatkan Selat Hormuz sebagai “garis merah” yang tidak boleh dicabuli. Tehran memberi amaran bahawa serangan Amerika terhadap infrastruktur Iran akan dibalas dengan serangan ke atas infrastruktur di seluruh rantau Teluk .

Selat Hormuz amat penting kepada pasaran tenaga kerana sebelum perang, kira-kira satu perlima penghantaran minyak dan gas dunia melalui laluan sempit itu .

Ancaman menutup laluan eksport lain

Sehari sebelum itu, Iran mengancam untuk menutup “semua koridor eksport lain” yang memberi manfaat kepada Amerika Syarikat dan sekutunya, sebagai tindak balas terhadap sekatan laut AS dan serangan baharu ke atas Iran . Jika dilaksanakan, ancaman sebegitu berpotensi mengganggu lebih daripada satu laluan penghantaran tenaga.

Amaran terhadap kemudahan tenaga negara jiran

Pada 1 dan 2 Ogos, ketika laporan tersebar bahawa Washington sedang mempertimbangkan serangan besar-besaran ke atas infrastruktur tenaga Iran, pegawai Iran termasuk Menteri Luar Abbas Araqchi memberi amaran bahawa serangan baharu AS akan mencetuskan tindak balas terhadap kemudahan tenaga di seluruh Timur Tengah . Komander Iran turut mengancam untuk menyasarkan Israel dan medan tenaga di negara-negara Teluk berdekatan .

Ancaman itu dilihat sebagai usaha pencegahan: Tehran mahu meningkatkan kos politik dan ekonomi sekiranya Amerika Syarikat menyerang loji kuasa, jambatan atau kemudahan tenaga Iran. Namun, pada masa sama, ia meningkatkan kebimbangan bahawa kemudahan awam dan aset minyak di negara jiran boleh menjadi sasaran.

Konflik yang semakin melebar

Daripada perang Iran kepada banyak medan

Perkembangan ini berlaku dalam konteks perang Iran 2026 yang bermula pada 28 Februari, apabila Amerika Syarikat dan Israel melancarkan serangan ke atas tapak nuklear serta ketenteraan Iran . Konflik itu kemudian menarik penglibatan Houthi di Yemen, milisia Syiah Iraq di bawah payung Islamic Resistance in Iraq (IRI), serta pasukan Iran di beberapa medan .

Serangan terhadap kemudahan minyak Saudi menunjukkan bahawa konflik tersebut bukan lagi sekadar pertikaian antara kuasa besar dan Iran. Infrastruktur tenaga, pangkalan tentera, kapal tangki dan laluan perdagangan kini menjadi sebahagian daripada tekanan ketenteraan dan politik setiap pihak.

Laluan minyak dan kapal tangki turut terganggu

Pada akhir Julai, Houthi menyerang dua kapal tangki minyak Saudi di Laut Merah, meluaskan gangguan kepada satu lagi laluan perdagangan utama selepas masalah terdahulu di sekitar Selat Bab el-Mandeb . Arab Saudi juga melaporkan bahawa pihaknya memintas dron dari Iraq yang menyasarkan kemudahan minyak di wilayah timur, sementara Amerika Syarikat mengenakan semula sekatan laut terhadap pelabuhan Iran pada pertengahan Julai .

Kesan segera terhadap bekalan global bergantung pada tempoh penutupan Jazan, tahap operasi Abqaiq yang terjejas dan sama ada laluan kapal tangki kekal boleh digunakan. Namun, setiap serangan ke atas kemudahan seperti Abqaiq boleh memberi kesan besar kerana ia memainkan peranan penting dalam memproses dan menstabilkan minyak mentah sebelum dieksport.

Usaha diplomatik semakin mendesak

Perdana Menteri Iraq Ali al-Zaidi mengadakan mesyuarat tergempar Majlis Keselamatan Negara selepas serangan AS-Saudi dan menyifatkan pengeboman itu sebagai “salah perhitungan besar” . Kerajaan Iraq pula menegaskan bahawa wilayahnya tidak sepatutnya digunakan sebagai laluan atau tapak pelancaran serangan terhadap negara lain .

Oman turut mencadangkan perjanjian serantau baharu untuk menangani pertikaian berkaitan Selat Hormuz . Namun, dengan Iran menuduh Washington “menyalakan api perang serantau berskala penuh” dan Arab Saudi semakin terlibat secara langsung, ruang untuk diplomasi semakin sempit .

Adakah AS akan menyerang infrastruktur tenaga Iran?

Presiden AS Donald Trump sebelum ini menjanjikan “hukuman ketenteraan besar” terhadap Iran dan Houthi selepas serangan ke atas kapal tangki Saudi di Laut Merah . Amerika Syarikat juga melancarkan beberapa gelombang serangan terhadap pertahanan pantai dan tapak peluru berpandu Iran pada Julai.

Menjelang awal Ogos, laporan menyebut Washington sedang menilai kemungkinan serangan terhadap infrastruktur tenaga Iran. Laporan inilah yang mendorong Tehran mengeluarkan ancaman paling jelas setakat ini untuk membalas terhadap kemudahan tenaga di seluruh rantau .

Buat masa ini, risiko terbesar bukan hanya kerosakan pada satu kilang atau satu medan minyak. Jika serangan terhadap infrastruktur tenaga berulang dan tindak balas melangkaui sempadan, konflik boleh mengancam pengeluaran minyak, laluan kapal tangki dan kestabilan pasaran tenaga dunia secara serentak.