Sisa angkasa kini jatuh ke Bumi hampir setiap minggu, tetapi undang-undang masih kabur

Agensi Angkasa Kenya mengenal pasti objek itu sebagai gelang pemisah (separation ring) daripada kenderaan pelancar roket. Komponen seperti ini biasanya direka untuk terbakar ketika memasuki semula atmosfera atau jatuh ke kawasan tidak berpenghuni seperti lautan — namun cincin itu sampai ke tanah dalam keadaan masih utuh .

Penduduk berkata dentumannya lebih kuat daripada bunyi guruh. Seorang penduduk, John Mukunuu, memberitahu bahawa orang ramai menyangka “inilah pengakhiran dunia” . Tiada kecederaan atau kerosakan besar dilaporkan, tetapi satu kajian menyatakan objek sebesar itu boleh membawa akibat serius jika jatuh di kawasan padat penduduk seperti Nairobi .

Agensi Angkasa Kenya pada awalnya menyifatkan kejadian tersebut sebagai “insiden terpencil”. Namun, dapatan siasatan Times menunjukkan bahawa kemasukan semula serpihan angkasa ke atmosfera semakin kerap berlaku .

Berapa besar masalahnya?

Angka yang dikumpulkan daripada pelbagai laporan memberikan gambaran tentang kesesakan di orbit Bumi:

• Dianggarkan terdapat 140 juta serpihan sisa orbit berukuran lebih besar daripada 1 milimeter di sekeliling Bumi .
• Sebanyak empat satelit Starlink SpaceX boleh jatuh setiap hari, menurut sesetengah anggaran. Anggaran lain meletakkan kadarnya antara satu hingga dua satelit sehari, dengan kemungkinan meningkat kepada lima sehari apabila buruj satelit itu terus berkembang .
• Pasukan Angkasa Amerika Syarikat mengeluarkan hampir 820 amaran kemasukan semula pada tahun lalu, meningkat daripada kira-kira 110 sedekad lalu. Jumlah pelancaran global pula telah meningkat kira-kira empat kali ganda .
• Kira-kira 20,000 objek kini dipantau di orbit rendah Bumi, termasuk sekitar 12,000 satelit yang beroperasi. Daripada jumlah itu, kira-kira 8,500 adalah milik Starlink .
• Hampir separuh objek yang dijejaki — sekitar 47 peratus — dikategorikan sebagai serpihan “tidak terkawal” yang tidak lagi mempunyai tujuan misi .

Kebanyakan serpihan akan terbakar di atmosfera atau jatuh ke lautan. Namun, semakin banyak roket dan satelit dilancarkan, semakin kerap juga objek yang lebih besar berpotensi sampai ke permukaan Bumi .

Mengapa lokasi hentaman sukar diramal?

Meramal tempat serpihan angkasa akan jatuh bukan seperti mengesan laluan pesawat. Kedudukannya dipengaruhi oleh keadaan atmosfera, arah dan orientasi satelit, serta pelbagai pemboleh ubah lain. Dalam banyak kes, lokasi hentaman hanya boleh dianggarkan dengan lebih tepat beberapa minit sebelum ia berlaku .

Ini bermakna amaran yang dikeluarkan mungkin terlalu umum, atau tiba terlalu lewat untuk membolehkan penduduk di kawasan terancam mengambil tindakan berkesan .

Hentaman di Mukuku turut direkodkan oleh seismometer kira-kira 80 kilometer dari lokasi kejadian — yang dipercayai merupakan kali pertama hentaman sisa angkasa diketahui direkodkan oleh alat pengesan gempa .

Undang-undang lama berdepan realiti baharu

Di bawah undang-undang angkasa antarabangsa, termasuk Konvensyen Liabiliti 1972, negara pelancar boleh dipertanggungjawabkan atas kerosakan yang disebabkan oleh objek angkasanya. Namun, kerangka itu dibentuk pada era ketika pelancaran angkasa jarang berlaku dan kebanyakannya dikendalikan oleh kerajaan.

Ia tidak direka untuk menghadapi jumlah serpihan yang semakin meningkat atau penglibatan syarikat swasta seperti SpaceX . Lebih ketara lagi, tiada negara pernah berjaya mendapatkan pampasan bagi hentaman sisa angkasa .

Pihak yang terjejas perlu membuktikan kaitan antara serpihan dengan negara atau pengendali tertentu, selain memenuhi beban pembuktian yang tinggi. Negara membangun pula mungkin tidak mempunyai sumber untuk menjejaki amaran kemasukan semula, mengenal pasti pemilik objek atau membawa tuntutan melalui proses antarabangsa .

Dalam kes Mukuku, tiada pampasan atau pengakuan rasmi tentang tanggungjawab dilaporkan. Cincin itu kini berada dalam jagaan Agensi Angkasa Kenya, sementara persoalan tentang asal usul dan pihak yang bertanggungjawab masih belum terjawab .

Negara membangun menanggung risiko yang tidak seimbang

Serpihan boleh jatuh di mana-mana. Fragmen SpaceX pernah mengenai sebuah rumah di Florida, satelit China pecah di ruang udara berhampiran Kepulauan Canary, manakala objek yang digelar “bebola angkasa” pernah terdampar di pantai Australia .

Namun, risikonya tidak ditanggung secara sama rata. Masyarakat di negara membangun lebih terdedah kerana kekurangan sumber teknikal, kewangan dan pengaruh politik untuk menuntut pertanggungjawaban .

Pentadbiran Penerbangan Persekutuan Amerika Syarikat (FAA) mengunjurkan bahawa menjelang 2035, sisa angkasa yang jatuh boleh menghasilkan jangkaan korban sebanyak 0.6 orang setahun — unjuran pertama model persekutuan yang mengaitkan risiko maut dengan satelit komersial .

Beberapa cadangan pembaharuan undang-undang telah dikemukakan, termasuk perjanjian antarabangsa yang mengenakan bayaran tahunan kecil berdasarkan berat satelit. Dana itu boleh digunakan untuk pampasan tanpa mewajibkan mangsa membuktikan kesalahan pihak tertentu . Analisis akademik lain turut menyimpulkan bahawa rangka liabiliti semasa tidak cukup fleksibel untuk menentukan tanggungjawab terhadap kerja-kerja mengalihkan sisa angkasa .

Masalah mungkin bertambah buruk

Satu kajian penyelidik MIT mendapati pelepasan gas rumah hijau yang tinggi sedang mempengaruhi orbit satelit. Perubahan itu mengurangkan “kuasa pembersihan semula jadi” atmosfera yang biasanya membantu menarik objek kembali ke Bumi, sekali gus berpotensi menyebabkan lebih banyak serpihan terkumpul di orbit .

Buat masa ini, cincin Mukuku kekal sebagai bukti fizikal bahawa masalah di angkasa akhirnya boleh sampai ke halaman rumah manusia. Tetapi apabila pelancaran terus bertambah, persoalan yang lebih mendesak ialah sama ada undang-undang antarabangsa akan sempat berubah — sebelum serpihan seterusnya jatuh ke tempat yang lebih padat penduduk.