Persaingan Mengawal Selat Hormuz: Rundingan Iran-Oman dan Pelan Bayaran Sukarela Disokong Negara Teluk

Pengaturan ini sebahagiannya dimodelkan mengikut rangka kerja tadbir urus Selat Melaka – satu konsep yang juga sedang dinilai oleh Eropah, dengan syarat pembayaran adalah secara sukarela dan disokong oleh Pertubuhan Maritim Antarabangsa (IMO) Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu . Sumber Teluk memberitahu Reuters pada 28 Julai bahawa cadangan itu mendapat sokongan negara-negara serantau .

Visi Bersaing untuk Tadbir Urus

Iran dan Oman sedang memajukan visi yang berbeza secara fundamental untuk masa depan selat tersebut .

• Kedudukan Iran: Tehran berkeras mahu bayaran wajib dan tafsiran maksimalis mengenai peranannya, dengan menetapkan bahawa ia sahaja yang boleh menentukan status selat itu dan menentang penglibatan negara atau institusi lain . Institut Pengajian Perang melaporkan bahawa Iran terus berkeras dengan apa yang disebutnya sebagai "skim tol haram" walaupun Oman menentang bayaran wajib .
• Kedudukan Oman: Muscat mendorong model tadbir urus bersama dan pelbagai hala dengan bayaran sukarela. Oman telah menolak tawaran Iran untuk kawalan eksklusif dan mengemukakan cadangan rasmi kepada AS dan negara-negara Barat yang menekankan pendekatan serantau bersama . Menteri Luar Oman, Badr al Busaidi, telah menyatakan negaranya menentang pengenaan "yuran transit" .
• Kedudukan balas AS: Pentadbiran Trump secara terbuka menentang sebarang sistem yuran. Walau bagaimanapun, Trump juga telah mencadangkan supaya AS menjadi "penjaga" Selat Hormuz dan mengenakan yuran 20% ke atas semua barang yang diangkut melalui laluan air ini – satu dasar yang dengan sendirinya merupakan tuntutan tadbir urus yang bersaing, mewujudkan kebuntuan tiga penjuru mengenai siapa yang mengawal titik cekik tenaga paling penting di dunia .

Serangan Tentera yang Meningkat dan Ketegangan Diplomatik

Rundingan ini berlaku di tengah-tengah konflik ketenteraan yang berterusan. AS telah melancarkan serangan udara setiap malam terhadap sasaran tentera Iran. Menjelang 22 Julai, AS telah melancarkan serangan selama 11 malam berturut-turut, menyasarkan sistem pertahanan udara Iran, pengawasan pantai, dan keupayaan peluru berpandu .

Pada 13 Julai, Trump mengembalikan sekatan tentera laut ke atas perkapalan Iran dan mencadangkan yuran 20% untuk laluan selamat, menandakan perubahan dasar yang ketara daripada tentangan AS sebelum ini terhadap sebarang sistem tol . Markas Pusat AS berkata serangan itu "direka untuk terus merosakkan keupayaan Iran mengancam perkapalan komersial" .

Trump telah mengancam untuk membenarkan serangan ke atas infrastruktur awam Iran – termasuk jambatan dan loji kuasa – jika Iran terus menyasarkan kapal di selat itu . Keadaan ini turut melibatkan UK, dengan laporan menunjukkan koordinasi AS-UK mengenai potensi tindakan ketenteraan, dan negara-negara Eropah juga mempertimbangkan cadangan yang membenarkan yuran navigasi sukarela di bawah sokongan PBB .

Memorandum Persefahaman (MoU) AS-Iran, yang ditandatangani pada pertengahan Jun, menyeru tempoh rundingan 60 hari di mana Iran bersetuju untuk melepaskan yuran . Tempoh itu kini semakin suntuk, dan Trump telah memberi amaran mengenai serangan baharu jika tiada penyelesaian diplomatik dicapai . Di Ankara untuk sidang kemuncak NATO pada 8 Julai, Trump memberi isyarat bahawa beliau menganggap MoU itu mungkin tidak sah, dengan berkata beliau "tidak pasti" mahu perjanjian .

Pengantaraan PBB dan Saluran Diplomatik

Usaha untuk mencari jalan keluar diplomatik diteruskan walaupun berlaku pertempuran:

• Peranan PBB: Eropah sedang mempertimbangkan cadangan yang memerlukan sokongan daripada Pertubuhan Maritim Antarabangsa (IMO) PBB untuk menghalalkan sebarang struktur yuran sukarela .
• Pengantaraan Qatar: Perdana Menteri Qatar, Sheikh Mohammed bin Abdulrahman al-Thani, melawat Muscat pada akhir bulan Jun untuk membuka jalan bagi rundingan Iran-Teluk-Iraq yang lebih luas mengenai masa depan selat itu .
• Delegasi Oman di Tehran: Oman menghantar delegasi diplomatik ke Tehran pada 24-25 Julai untuk terus membincangkan pilihan pengurusan, walaupun serangan AS dan Iran berterusan . Iran mengumumkan kemajuan dalam rundingan ini, dengan menyatakan mereka telah mewujudkan "prinsip bersama dan rangka kerja operasi" untuk transit selamat .
• Rundingan pelbagai pihak: Negara-negara Teluk dijangka mendesak supaya tiada tol, manakala Iran mungkin mencadangkan "yuran alam sekitar, navigasi dan keselamatan" sebagai kompromi .

Duta Iran ke Moscow, Kazem Jalali, telah menyatakan selat itu "akan kekal terbuka, tetapi dengan syarat baharu yang akan ditentukan oleh pegawai Iran dan Oman" .

Risiko Eskalasi yang Lebih Luas

Keadaan ini membawa risiko besar konflik yang lebih meluas:

1. Status perang AS-Iran secara langsung: Serangan udara setiap malam yang berterusan dan serangan balas ke atas perkapalan dan pangkalan tentera telah mewujudkan keadaan perang de facto .
2. Sasaran infrastruktur: Ancaman Trump untuk menyerang jambatan dan loji kuasa Iran boleh mencetuskan eskalasi besar dan kemungkinan tindakan balas Iran terhadap sekutu negara Teluk .
3. Gangguan tenaga global: Selat Hormuz mengendalikan kira-kira 20% daripada bekalan minyak dunia. Gangguan telah pun menjejaskan pasaran minyak, dan cadangan yuran yang bersaing memperkenalkan ketidakpastian kawal selia untuk pemilik kapal dan pedagang .
4. Risiko eskalasi nuklear: Iran telah memberi amaran kepada AS supaya tidak menyasarkan kemudahan nuklearnya, menimbulkan kebimbangan mengenai dimensi nuklear konflik .
5. Dilema negara Teluk: Oman terperangkap antara pakatan dengan AS dan keperluannya untuk mengekalkan hubungan kerja dengan Iran, menguji tindakan pengimbangan bersejarahnya .