Perjanjian damai AS-Iran runtuh: Pertikaian Selat Hormuz cetus serangan berterusan

Tiga punca utama perjanjian itu runtuh

1. Pertikaian tentang trafik di Selat Hormuz

Perjanjian tersebut mengandungi klausa berkaitan “pengurusan trafik” di Selat Hormuz, laluan penting bagi perkapalan dan perdagangan tenaga dunia.

Iran mentafsir klausa itu sebagai pengiktirafan terhadap haknya untuk mengurus trafik kapal—dan berpotensi mengenakan bayaran selepas tempoh 60 hari. Amerika Syarikat dan beberapa pihak lain pula menegaskan bahawa selat itu perlu kekal terbuka kepada semua kapal tanpa bayaran, seperti sebelum perang .

Pertikaian itu semakin tegang apabila tiga kapal tangki diserang pada 7 Julai. Washington menyalahkan Iran atas serangan tersebut, manakala Tehran mempertahankan pendiriannya berhubung aturan perkapalan di selat berkenaan .

2. Serangan balas AS dan sekatan minyak baharu

Beberapa jam selepas serangan terhadap kapal tangki, tentera AS melancarkan gelombang serangan baharu ke atas Iran. Washington turut menarik balik lesen yang membenarkan Iran menjual minyak dan mengenakan semula sekatan terhadap eksport minyak negara itu .

Langkah tersebut menghapuskan baki kepercayaan yang masih ada dalam gencatan senjata sementara. AS juga mengumumkan usaha menyekat atau mengawal pergerakan kapal dari pelabuhan Iran, sekali gus meningkatkan tekanan ketenteraan dan ekonomi terhadap Tehran .

3. Trump mengisytiharkan memorandum itu “sudah berakhir”

Pada 8 Julai, Presiden Donald Trump berkata memorandum dengan Iran itu “sudah berakhir” dan beliau tidak mahu berurusan dengan Tehran .

Iran kemudiannya menyatakan bahawa serangan AS yang berulang telah “membatalkan” memorandum tersebut. Tehran menggambarkan konflik itu sebagai “perang kewujudan” dan berkata ia tidak lagi terikat untuk mematuhi komitmen di bawah perjanjian berkenaan .

Bagaimana Iran bertindak balas terhadap serangan di Chabahar?

Pada malam kedua kempen serangan AS yang diperbaharui, iaitu 9 Julai, serangan mengenai Pelabuhan Shahid Kalantari di Chabahar, di tenggara Iran . Chabahar ialah pelabuhan yang mempunyai kepentingan strategik dan disokong oleh India.

Kedutaan Iran di India: “jenayah perang”

Pada 18 Julai, Kedutaan Iran di India mengecam serangan tersebut dengan keras dan melabelkannya sebagai “jenayah perang.” Kedutaan itu berkata serangan berkenaan memusnahkan sebuah menara pemantauan dan menuduh AS menyasarkan infrastruktur awam serta ekonomi secara sengaja .

Kedutaan itu turut mendakwa tindakan tersebut melanggar undang-undang antarabangsa dan Piagam Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu . Dakwaan itu mencerminkan pendirian Tehran bahawa serangan ke atas Chabahar bukan sekadar operasi terhadap aset ketenteraan, tetapi serangan terhadap infrastruktur penting pelabuhan.

Respons daripada kepimpinan tertinggi Iran

Perlu diperjelas bahawa Ayatollah Ali Khamenei dilaporkan terbunuh dalam serangan AS-Israel pada Februari 2026. Selepas itu, penggantinya, Mojtaba Khamenei, mengambil alih jawatan Pemimpin Tertinggi Iran .

Justeru, tiada kenyataan langsung daripada Ali Khamenei mengenai serangan Chabahar. Sebaliknya, seorang penasihat ketenteraan kepada Pemimpin Tertinggi baharu memberi amaran bahawa Iran akan melancarkan “serangan besar-besaran” jika serangan AS berterusan .

Duta Iran ke India pula berkata projek Chabahar masih berada di landasan walaupun berdepan perang dan sekatan . Kenyataan itu menunjukkan bahawa Tehran mahu mengekalkan kepentingan strategik projek berkenaan serta hubungan ekonominya dengan India .

Apa status konflik pada malam ketujuh?

Setakat 17–18 Julai 2026, konflik AS-Iran masih berlangsung dan belum memasuki gencatan senjata baharu.

Serangan AS

Pemerintah Pusat AS, atau CENTCOM, berkata serangan malam ketujuh bermula pada 19:00 GMT pada 17 Julai. Operasi itu menyasarkan:

• tapak pengawasan;
• infrastruktur logistik ketenteraan;
• tempat simpanan senjata bawah tanah; dan
• keupayaan maritim Iran .

CENTCOM berkata serangan itu dilancarkan menggunakan pesawat pejuang, dron udara dan kapal perang untuk terus melemahkan keupayaan ketenteraan Iran . Lebih 80 lokasi di Iran telah disasarkan dalam gelombang serangan terdahulu . AS juga meneruskan sekatan ketat terhadap pergerakan kapal di Selat Hormuz .

Tindakan balas Iran

Iran pula melancarkan serangan terhadap beberapa tapak ketenteraan AS di Kuwait, Jordan dan Iraq. Pengawal Revolusi Iran sebelum ini mendakwa telah menyasarkan 85 tapak AS di rantau tersebut sebagai tindak balas terhadap serangan Washington .

Penasihat ketenteraan kepada Mojtaba Khamenei memberi amaran bahawa Iran akan beralih kepada operasi serangan berskala penuh jika serangan AS berterusan untuk beberapa hari lagi .

Kesimpulan

Perjanjian sementara itu runtuh bukan kerana satu kejadian tunggal. Puncanya ialah gabungan pertikaian mengenai hak mengurus trafik di Selat Hormuz, serangan terhadap kapal tangki, serangan balas AS, pengenaan semula sekatan minyak dan pengisytiharan Trump bahawa memorandum tersebut telah berakhir.

Iran kemudian mengecam serangan ke atas Pelabuhan Chabahar sebagai jenayah perang melalui kedutaannya di India. Pejabat Pemimpin Tertinggi pula mengancam serangan besar-besaran jika kempen AS diteruskan. Pada malam ketujuh, kedua-dua pihak masih bertukar serangan dan tiada penyelesaian diplomatik yang jelas kelihatan .