WAICO: Apa Makna Badan AI Baharu China yang Disertai 29 Negara?

Tiga matlamat operasi WAICO

WAICO berpegang pada enam prinsip panduan: AI untuk kebaikan dan manusia, penghormatan terhadap kedaulatan negara, orientasi pembangunan, keselamatan dan kawalan, keadilan serta keterangkuman, dan kerjasama terbuka . Prinsip ini diterjemahkan kepada tiga matlamat utama:

1. Memperdalam kerjasama inovasi untuk membuka manfaat AI

   WAICO mahu menghubungkan negara dan organisasi yang mempunyai teknologi, kepakaran atau sumber AI dengan pihak yang memerlukannya. China turut menawarkan perkongsian peluang yang terhasil daripada proses pemodenannya .

2. Menggalakkan pembangunan inklusif bagi merapatkan jurang AI

   Negara membangun sering berdepan kekurangan kuasa pengkomputeran, data dan bakat. WAICO mahu memastikan manfaat AI tidak hanya tertumpu pada negara maju atau syarikat besar, sebaliknya dapat dikongsi dengan negara yang masih membina keupayaan digital dan teknologinya .

3. Memperkukuh tadbir urus AI dan pengurusan risiko

   Organisasi itu mahu menggalakkan kerjasama dalam etika AI, piawaian keselamatan dan norma teknikal, dengan matlamat jangka panjang membentuk rangka kerja tadbir urus global yang mendapat sokongan lebih meluas .

Bagaimana WAICO berbeza daripada Proses AI Hiroshima G7?

Sebagai perbandingan, Proses AI Hiroshima dilancarkan oleh Kumpulan Tujuh (G7) pada Mei 2023. Inisiatif itu memberi tumpuan kepada analisis risiko AI generatif, prinsip panduan antarabangsa dan kod tatakelakuan untuk organisasi yang membangunkan sistem AI canggih . Walaupun proses itu kemudiannya melibatkan rakan dan pihak berkepentingan di luar G7, ia bermula sebagai inisiatif yang dipacu kumpulan negara maju tersebut.

Perbezaan utama WAICO terletak pada tiga aspek:

• Keahlian terbuka: WAICO menyatakan bahawa mana-mana negara berdaulat boleh menyertainya, tanpa ujian berdasarkan sistem politik atau nilai tertentu. Reka bentuk ini bertujuan menjadikannya platform sejagat, bukan kelab teknologi eksklusif .
• Keutamaan terhadap pembangunan: Berbanding menumpukan perhatian terutama pada pembendungan risiko AI, WAICO meletakkan usaha merapatkan “jurang kecerdasan” dan mengagihkan manfaat AI kepada negara membangun sebagai agenda utama .
• Akses teknologi tanpa diskriminasi: China membingkaikan WAICO sebagai penolakan terhadap pembentukan “blok teknologi” dan sekatan yang mengehadkan aliran teknologi antara negara .

Ini tidak bermakna isu keselamatan diketepikan. Prinsip WAICO sendiri menyebut keselamatan dan kawalan. Bezanya ialah Beijing mahu keselamatan AI dibincangkan bersama persoalan akses, pembangunan dan kedaulatan negara—bukan hanya melalui lensa kawalan risiko atau persaingan strategik.

Persaingan cip AI China-AS menjadi latar penting

Penubuhan WAICO berlaku ketika Washington dan Beijing semakin bersaing dalam teknologi strategik. Amerika Syarikat telah mengenakan pelbagai kawalan eksport terhadap cip AI canggih dan peralatan semikonduktor bagi memperlahankan kemajuan AI China. Pada April 2026, Jawatankuasa Hal Ehwal Luar Dewan Perwakilan AS turut memajukan beberapa rang undang-undang dwipartisan yang bertujuan mengetatkan lagi aliran teknologi AI ke China .

Dasar ini mendapat kritikan daripada beberapa pihak:

• China menuduh AS menyalahgunakan peraturan kawalan eksport dan menggesa Washington membetulkan “kesalahan” serta menghentikan amalan yang dianggap diskriminatif .
• Penganalisis Barat mempersoalkan keberkesanan sekatan tersebut. Analisis Brookings menyatakan syarikat cip AS hampir kehilangan pasaran cip AI China kerana alternatif domestik Beijing telah mengurangkan permintaan terhadap cip Amerika yang dikenakan sekatan .
• Kajian akademik dalam Cogent Social Sciences berhujah bahawa kawalan eksport AS mungkin secara tidak langsung mempercepatkan usaha China membangunkan inovasi domestik, sekali gus mendedahkan kelemahan strategi menjadikan teknologi tertentu sebagai “titik sekatan” .
• Chatham House memberi amaran bahawa kawalan eksport cip semata-mata tidak akan menghalang China daripada terus membangunkan AI canggih .
• Industri teknologi AS sendiri berdebat tentang sama ada mengehadkan akses China kepada cip akan mengekalkan kepimpinan Amerika atau sebaliknya mengukuhkan keupayaan teknologi domestik Beijing .

Apa yang cuba dicapai China?

WAICO ialah manifestasi institusi kepada naratif balas China: tadbir urus AI global, menurut Beijing, harus lebih inklusif, berorientasikan pembangunan dan tidak bergantung pada sekatan teknologi yang ditentukan oleh satu kuasa sahaja.

Bagi negara yang berasa kurang terwakili dalam forum pimpinan Barat, tawaran itu mungkin kelihatan menarik—terutamanya jika ia menjanjikan akses kepada kepakaran, data, infrastruktur dan peluang pembangunan AI. Pada masa sama, perincian operasi WAICO masih belum jelas, termasuk bagaimana piawaian bersama akan dilaksanakan dan sejauh mana organisasi itu mampu mengimbangi kepentingan negara anggotanya .

Kesimpulannya, WAICO bukan sekadar badan kerjasama teknologi baharu. Ia juga medan diplomatik untuk menentukan siapa yang menetapkan peraturan AI dunia, negara mana yang mendapat akses kepada teknologi itu dan bagaimana manfaatnya diagihkan.