Iran dan Oman Lancarkan Jawatankuasa Hormuz Bersama: Apa Maksud Pertemuan Pertama untuk Selat Hormuz

Pada 29 Jun 2026, Iran dan Oman mengadakan mesyuarat sulung Jawatankuasa Hormuz Bersama di Muscat, menandakan sesi bilateral rasmi pertama mengenai pentadbiran masa depan Selat Hormuz sejak rangka kerja damai Iran-AS ditandatangani . Pertemuan ini membuka lembaran baharu yang kritikal dalam perebutan siapa yang mengawal laluan minyak paling penting di dunia — dan ia membawa implikasi untuk pasaran tenaga global, kos perkapalan, dan keselamatan serantau yang melampaui kedua-dua negara Teluk itu.

Perkembangan Utama Mesyuarat Jawatankuasa Pertama

Timbalan Menteri Luar Iran, Kazem Gharibabadi, mengetuai delegasi Tehran di Muscat untuk apa yang digambarkan sebagai siri pertama perbincangan bilateral yang dirancang, tertumpu pada "pengurusan" dan "pentadbiran" selat . Jawatankuasa ini menggerakkan perbincangan daripada prinsip diplomatik yang luas kepada perkiraan berasaskan teks yang khusus mengenai prosedur lintasan kapal dan perkongsian kos untuk pengurusan masa depan . Iran dan Oman telah bersetuju mengenai penubuhan jawatankuasa itu pada 23 Jun 2026, selepas lawatan Speaker Parlimen Iran, Mohammad Bagher Ghalibaf, dan Menteri Luar Abbas Araghchi ke Muscat .

Institut Kajian Perang (ISW) menilai bahawa Iran menggunakan mekanisme ini untuk cuba melaksanakan kuasa jangka panjang ke atas selat itu, membolehkannya mengawal transit dan menyekat laluan mengikut budi bicaranya — satu prospek yang membimbangkan pegawai AS dan syarikat perkapalan antarabangsa .

Asas Perundangan: Memorandum Persefahaman Islamabad

Perbincangan jawatankuasa itu mendapat asas perundangan daripada Memorandum Persefahaman Islamabad (MoU), perjanjian rangka kerja 14 perkara yang ditandatangani secara elektronik pada 17 Jun 2026, dan secara rasmi pada 19 Jun di Switzerland antara AS dan Iran . MoU itu secara jelas memperuntukkan pembukaan semula Selat Hormuz dan komitmen bersama untuk merundingkan perjanjian komprehensif muktamad dalam tempoh 60 hari . Ia memulihkan larangan penggunaan kekerasan dan berusaha mendapatkan resolusi mengikat Majlis Keselamatan PBB untuk mengesahkan penyelesaian akhir .

Yang penting, MoU itu tidak menyatakan bagaimana selat itu akan ditadbir dalam jangka panjang — jurang itulah yang cuba diisi oleh Iran dan Oman secara bilateral, dengan berkesan merundingkan status selat itu sebelum tetingkap 60 hari tamat . Fasal 5 MoU Islamabad, yang dirujuk oleh kedua-dua pihak semasa mesyuarat Muscat, menyediakan rangka kerja untuk perbincangan ini .

Konteks: Empat Bulan Gangguan Perkapalan dan Pertempuran Tentera

Mesyuarat jawatankuasa itu tidak berlaku dalam keadaan kosong. Selat itu sebenarnya telah ditutup sejak 28 Februari 2026, apabila AS dan Israel melancarkan serangan udara ke atas Iran. Pengawal Revolusi Iran (IRGC) mengeluarkan amaran melarang laluan, dan pengendali utama minyak, gas, dan kapal tangki menggantung penghantaran . Hasilnya adalah kejutan ekonomi global yang teruk: ribuan pekerja maritim terdampar di kira-kira 2,000 kapal, penanggung insurans enggan memberikan perlindungan, dan data penjejakan kapal menunjukkan hampir keseluruhan lalu lintas terhenti melalui laluan yang mengendalikan kira-kira 20% daripada bekalan minyak global .

Pertempuran tentera berterusan walaupun selepas MoU ditandatangani. Pada 25 Jun, sebuah agensi PBB menghentikan pemindahan kapal selepas sebuah kapal terkena projektil di luar Oman . Pada 27 Jun, hanya dua hari sebelum mesyuarat jawatankuasa, Iran mengumumkan bahawa ia telah menyerang kemudahan tentera AS di Timur Tengah sebagai tindakan balas terhadap serangan AS berhampiran selat itu, mengancam rangka kerja damai yang rapuh .

Visi Bersaing Iran dan AS untuk Kawalan Laluan Air

Visi Iran — peraturan bersama Iran-Oman. Tehran berusaha untuk mewujudkan mekanisme tetap Iran-Oman yang akan memberikannya kuasa setaraf untuk mengawal selia dan mengenakan caj untuk transit. Pegawai Iran secara jelas memberi amaran bahawa selat itu "tidak akan kembali kepada status pra-perangnya" dan telah menunjukkan bahawa Tehran akan mengenakan bayaran ke atas kapal selepas tempoh 60 hari . Kenyataan bersama daripada perbincangan 23 Jun secara khusus menyebut perbincangan mengenai "pengurusan perkapalan, perkhidmatan berkaitan, dan yuran berkaitan" .

Visi AS — kebebasan navigasi di bawah undang-undang antarabangsa. Pendirian AS, yang ditunjukkan dalam MoU, adalah untuk selat itu dibuka semula di bawah rangka kerja Konvensyen PBB mengenai Undang-undang Laut (UNCLOS) yang sedia ada, menjamin laluan tidak bersalah dan kebebasan navigasi tanpa tol atau sekatan unilateral Iran .

Implikasi strategik: Dengan memasukkan Oman — sebuah negara neutral dengan perairan wilayahnya sendiri di sepanjang selat — ke dalam struktur tadbir urus, Iran cuba mencipta satu fait accompli bilateral yang sukar untuk diterbalikkan oleh AS dan komuniti perkapalan antarabangsa, dengan berkesan menyingkirkan AS daripada model kawal selia masa depan selat itu .

Pengaturan Transit Sementara Semasa Tetingkap 60 Hari

Di bawah MoU, Iran bersetuju dengan "pembukaan semula secara beransur-ansur" selat itu, dan AS berkomitmen untuk menarik balik sekatan tentera lautnya ke atas eksport minyak Iran . Pemindahan kapal yang terdampar yang disokong PBB, bagaimanapun, dihentikan pada 25 Jun selepas serangan projektil di luar Oman, menunjukkan bahawa transit selamat belum dapat dipastikan .

Masa semakin suntuk: menjelang pertengahan Ogos 2026, AS dan Iran mesti sama ada memuktamadkan perjanjian damai komprehensif atau menghadapi risiko keruntuhan rangka kerja itu. Jika tiada perjanjian dicapai, Iran telah memberi isyarat bahawa ia akan mengenakan bayaran dan sekatan transitnya sendiri secara unilateral, manakala AS telah memberi amaran tentang tindakan tentera baharu . Sehingga 29 Jun, lalu lintas perkapalan masih terhad secara teruk — "sedikit" kapal telah bergerak, tetapi lalu lintas komersial biasa belum disambung semula, dan persekitaran keselamatan masih sangat tidak menentu .