Iran beri amaran kepada perunding: Program nuklear bukan bahan tawar-menawar

Amaran itu menunjukkan kebimbangan golongan garis keras bahawa perunding mungkin membuat terlalu banyak konsesi demi mencapai perjanjian muktamad dengan Washington.

Apa yang dipersetujui dalam Memorandum Islamabad?

Amaran berkenaan dikeluarkan kurang dua minggu selepas Amerika Syarikat dan Iran menandatangani Memorandum Persefahaman (MOU) 14 perkara pada 15 Jun 2026. Dikenali sebagai Memorandum Islamabad, dokumen itu menyediakan rangka kerja untuk menghentikan permusuhan dan membuka ruang kepada rundingan lanjut .

Antara terma utamanya ialah:

Gencatan senjata dan ketenteraan

• Penghentian segera dan berkekalan operasi ketenteraan di semua medan, termasuk Lubnan .
• Amerika Syarikat bersetuju menarik balik sekatan laut terhadap pelabuhan Iran .
• Kedua-dua pihak berjanji tidak menggunakan atau mengugut untuk menggunakan kekerasan .

Tempoh diplomasi 60 hari

• MOU menetapkan tempoh diplomasi selama 60 hari bermula 15 Jun untuk merundingkan perjanjian menyeluruh meliputi isu nuklear, pelepasan sekatan dan keselamatan serantau .
• Gencatan senjata kekal berkuat kuasa sepanjang tempoh tersebut .

Pelepasan sekatan dan terma ekonomi

• Iran boleh mula mengeksport minyak sebaik sahaja MOU ditandatangani .
• Amerika Syarikat bersetuju mengetepikan sekatan terhadap eksport minyak Iran serta perkhidmatan berkaitan untuk tempoh 60 hari .
• Aset Iran yang dibekukan, dianggarkan bernilai antara AS$80 bilion hingga AS$100 bilion, akan dilepaskan di bawah rangka kerja tersebut .
• Iran bersetuju melakukan usaha terbaik untuk menjamin laluan selamat kapal komersial melalui Selat Hormuz tanpa bayaran selama 60 hari .

Isu nuklear ditangguhkan

• Perbincangan nuklear ditangguhkan ke fasa rundingan 60 hari; MOU itu sendiri tidak menyelesaikan persoalan pengayaan uranium .
• Iran berjanji tidak membangunkan senjata nuklear, tetapi had pengayaan dan kaedah pelupusan simpanan uranium masih belum diputuskan .

Uranium diperkaya: titik kebuntuan terbesar

Persoalan paling kontroversi ialah nasib simpanan uranium Iran yang hampir mencapai gred senjata . Agensi Tenaga Atom Antarabangsa (IAEA), badan pemerhati nuklear Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, menganggarkan Iran memiliki kira-kira 441 kilogram uranium yang diperkaya sehingga 60%. Dari segi teknikal, bahan itu hanya memerlukan satu lagi tahap pengayaan untuk mencapai 90%, iaitu tahap yang dikaitkan dengan bahan senjata nuklear .

Ketua IAEA Rafael Grossi menganggarkan simpanan tersebut boleh menghasilkan bahan untuk lebih daripada 10 kepala peledak nuklear jika diperkaya lagi .

Amerika Syarikat mahu simpanan itu dihantar keluar dari Iran, dicairkan ke tahap pengayaan lebih rendah atau dilupuskan dengan cara lain . Namun, pada penghujung Mei 2026, Khamenei mengeluarkan arahan tegas: “Tiada satu gram pun boleh dibawa keluar.” Dua sumber kanan Iran mengesahkan arahan itu kepada Reuters, dengan ketetapan bahawa semua uranium diperkaya mesti kekal di wilayah Iran .

Arahan tersebut bercanggah secara langsung dengan tuntutan utama Washington dan dilaporkan sebagai halangan terbesar kepada perjanjian menyeluruh . Ketua nuklear Iran, Mohammad Eslami, turut berkata sebarang perjanjian akhir mesti mengiktiraf hak Iran untuk memperkaya uranium — satu lagi garis merah yang bertembung dengan pendirian Amerika Syarikat .

Bantahan turut meningkat di Washington dan Tehran

Perbahasan di Amerika Syarikat

Di Washington, MOU itu berdepan penelitian politik yang sengit:

• Senator Republikan menuntut undian rasmi mengenai MOU, sambil mengkritik Rumah Putih kerana tidak memaklumkan Kongres dengan secukupnya. Mereka turut mempersoalkan tindakan Naib Presiden JD Vance menandatangani dokumen itu tanpa rundingan awal dengan Kongres .
• Ahli politik dan penganalisis konservatif mencadangkan Kongres mungkin menggagalkan atau menolak MOU tersebut. Pertikaian itu mencerminkan perpecahan dalam Parti Republikan tentang sama ada perjanjian berkenaan memberikan terlalu banyak kepada Iran sebelum isu nuklear diselesaikan .
• Kaukus Progresif Kongres sebelum ini menentang peruntukan tambahan untuk perang Iran. Penangguhan isu nuklear dalam MOU pula dikritik oleh kedua-dua pihak: golongan garis keras mendakwa terlalu banyak konsesi diberikan, manakala golongan yang menolak perang menganggap perjanjian itu masih tidak mencukupi .
• Senator Demokrat telah sembilan kali cuba membawa resolusi kuasa perang untuk menamatkan permusuhan secara rasmi. Percubaan terbaru gagal dengan keputusan 47–48 .

Kebimbangan golongan garis keras Iran

Dalam Iran pula, amaran Perhimpunan Pakar itu sendiri mencerminkan keresahan golongan garis keras bahawa perunding mungkin melampaui mandat Khamenei .

Golongan tersebut melihat MOU sebagai kemungkinan perangkap: Iran mendapat pelepasan sekatan dan pembukaan semula Selat Hormuz, tetapi tiada jaminan bahawa hak pengayaan uranium akan terus dipelihara — isu yang telah diisytiharkan Khamenei sebagai tidak boleh dirunding .

Sebahagian golongan garis keras turut mendakwa tempoh 60 hari itu mungkin merupakan taktik Amerika Syarikat untuk mendapatkan konsesi nuklear selepas Iran terlebih dahulu melaksanakan komitmen berkaitan Selat Hormuz dan eksport minyak. Jika benar, Tehran akan memasuki fasa seterusnya dengan kuasa tawar-menawar yang lebih kecil .

Israel juga menyuarakan kebimbangan mendalam. Kegagalan menyelesaikan isu simpanan uranium mungkin dianggap sebagai risiko keselamatan yang tidak boleh diterima oleh Israel, sedangkan MOU itu tidak menetapkan jaminan keselamatan untuk negara tersebut .

Apa yang berlaku selepas ini?

MOU itu menghentikan pertempuran buat sementara dan membuka semula Selat Hormuz, tetapi jam rundingan 60 hari kini berjalan untuk menyelesaikan isu paling sukar: adakah Iran akan bersetuju membawa keluar uranium yang hampir mencapai gred senjata, sedangkan Khamenei telah menetapkan bahawa “tiada satu gram pun” boleh meninggalkan negara itu .

Washington dan Tehran masing-masing berdepan tentangan dalaman yang kuat. Jika tiada titik temu ditemui, rangka kerja gencatan senjata itu boleh runtuh sebelum tempoh 60 hari berakhir. Amaran Perhimpunan Pakar menjelaskan bahawa institusi ulama Iran akan menentang sebarang perjanjian yang menyentuh perkara yang dianggapnya sebagai hak nuklear negara yang tidak boleh dikompromi.