Pendidikan Singapura Beralih kepada AI, Tetapi Pemikiran Kritis Kekal di Tangan Pelajar

Namun, menyediakan peranti dan platform hanyalah langkah awal. Pelajar juga perlu belajar mempersoalkan jawapan AI, mengenal pasti kesilapan dan menilai sama ada penggunaan AI akan menjejaskan tujuan sesuatu tugasan.

Risiko sebenar ialah cognitive offloading

Cognitive offloading merujuk kepada tindakan memindahkan sebahagian kerja mental kepada alat luaran. Ia tidak semestinya buruk. Kalkulator, buku rujukan dan pemeriksa ejaan, misalnya, boleh mengurangkan beban yang tidak perlu supaya seseorang dapat menumpukan perhatian kepada perkara yang lebih kompleks.

Masalah bermula apabila pelajar menyerahkan proses pembelajaran teras kepada AI sebelum mencuba sendiri. Contohnya, meminta AI membina hujah, mentafsir bukti, menyelesaikan masalah yang belum biasa atau menulis penjelasan sebelum mempunyai jawapan awal sendiri.

Hasilnya mungkin kelihatan mengagumkan: tugasan siap lebih cepat, bahasanya lancar dan kesilapan yang mudah dilihat berkurangan. Tetapi pelajar mungkin tidak membina pemahaman yang diperlukan untuk:

• mengesan dakwaan yang kedengaran munasabah tetapi palsu;
• menggunakan idea yang sama dalam masalah baharu;
• menerangkan mengapa sesuatu hujah meyakinkan;
• mengenal pasti bukti yang masih kurang; atau
• mempertahankan hasil kerja tanpa bantuan AI.

Di sinilah pentingnya konsep productive struggle, iaitu usaha mengingat, mencuba, melakukan kesilapan, menerima maklum balas dan membuat pembetulan. Jika semua langkah yang sukar dibuang, tugasan mungkin menjadi lebih mudah—tetapi peluang untuk membina kemahiran berfikir juga boleh hilang.

Apa yang disokong oleh bukti?

Bukti semasa menyokong kebimbangan terhadap penggunaan AI yang tidak tersusun, tetapi tidak membuktikan bahawa setiap penggunaan AI akan melemahkan pemikiran kritis.

Satu scoping review tentang generative AI dalam pendidikan tinggi mendapati AI boleh membantu penulisan, maklum balas, penyelesaian masalah dan penyelidikan. Pada masa yang sama, kajian itu mengenal pasti kebimbangan tentang cognitive offloading, kebergantungan dan agensi pelajar.

Satu systematic review yang merangkumi 89 kajian pula mendapati kesan AI tidak seragam atau berlaku secara automatik. Kesan positif dilaporkan dalam 40.4 peratus kajian, manakala 23.6 peratus menunjukkan kesan bercampur atau bergantung pada keadaan. Dalam ulasan tersebut, kebergantungan berlebihan, autonomi analitikal yang berkurangan dan cognitive offloading antara risiko utama yang dilaporkan.

Ulasan lain memberi amaran bahawa kemahiran berfikir aras tinggi—termasuk analisis, penaakulan dan kreativiti—boleh terjejas apabila AI umum digunakan tanpa bimbingan dan memintas usaha yang diperlukan untuk menguasai sesuatu kemahiran. Cadangannya termasuk memastikan pelajar menguasai pengetahuan asas terlebih dahulu, mengajar literasi AI dan memperkenalkan alat secara berperingkat.

Namun, asas penyelidikan ini masih berkembang. Takrif “pemikiran kritis” tidak konsisten, manakala kajian berbeza dari segi subjek, umur pelajar, jenis tugasan dan bentuk bantuan AI. Kesimpulan paling munasabah setakat ini adalah bersyarat:

AI lebih berkemungkinan membantu apabila menjadi perancah pembelajaran, rakan maklum balas atau pencabar kepada hujah pelajar—dan lebih berkemungkinan menjejaskan pembelajaran apabila menggantikan tafsiran serta analisis asas.

Jurang paling penting mungkin terletak antara prestasi tugasan dan pembelajaran yang berkekalan. Pelajar boleh menyiapkan kerja dengan lebih baik tanpa benar-benar memperoleh pengetahuan dan pertimbangan yang sepatutnya dibina melalui tugasan itu.

Daripada mengesan plagiat kepada mereka bentuk pembelajaran

Selepas ChatGPT diperkenalkan kepada orang ramai pada 2022, tumpuan institusi di seluruh dunia banyak berkisar pada penipuan, plagiat dan pengesanan AI. Dasar universiti di Singapura kini menunjukkan pendekatan yang lebih berbeza mengikut konteks.

Penggunaan AI mungkin dibenarkan untuk sesetengah tugasan, tetapi peraturan bergantung pada kursus dan pelajar tetap bertanggungjawab terhadap ketepatan, integriti serta pengakuan sumber dalam kerja yang dihantar.

Panduan National University of Singapore (NUS) meminta pelajar mengakui penggunaan AI, menyemak jangkaan dengan pensyarah dan bertanggungjawab terhadap mutu serta integriti kerja mereka. Dasar NUS juga menganggap penggunaan output AI secara langsung, atau parafrasa output AI tanpa pengakuan, sebagai bentuk plagiat yang tidak wajar.

Pada masa sama, kelemahan pengesan AI semakin jelas. Nanyang Technological University (NTU) menyatakan bahawa ia akan menghentikan penggunaan pengesan AI institusi mulai 2027 kerana teknologi itu tidak cukup boleh dipercayai dan tidak mempunyai kesahan empirikal untuk membuktikan salah laku akademik. NTU merancang memberi lebih tumpuan kepada dokumentasi proses kerja pelajar dan pengisytiharan penggunaan AI yang diseragamkan.

Ini membawa kepada falsafah penilaian yang berbeza. Daripada cuba meneka siapa penulis berdasarkan teks akhir semata-mata, pendidik boleh menilai bagaimana pelajar sampai kepada kesimpulan melalui:

• percubaan pertama tanpa bantuan AI;
• draf berperingkat dan rekod semakan;
• sumber yang dianotasi;
• catatan refleksi tentang proses kerja;
• penerangan atau pembelaan secara lisan;
• bukti yang khusus kepada disiplin, konteks atau pengalaman pelajar; dan
• tugasan yang memerlukan aplikasi konsep dalam situasi yang tidak biasa.

Matlamatnya bukan untuk menjadikan penilaian “kalis AI”. Matlamatnya ialah menjadikan pembelajaran yang dinilai lebih jelas kelihatan.

Bagaimana pelajar boleh menggunakan AI secara bertanggungjawab?

Peraturan praktikalnya mudah: gunakan AI selepas, bersama-sama atau untuk mencabar pemikiran sendiri—bukan sebagai pengganti pemikiran.

Untuk pelajar

1. Mulakan tanpa bantuan. Sediakan rangka, cuba selesaikan masalah, kenal pasti sumber atau nyatakan pendirian awal sebelum membuka alat AI.
2. Jadikan AI rakan berfikir. Minta AI menghasilkan hujah balas, mengenal pasti andaian, mencadangkan kata kunci carian, menyediakan soalan latihan atau mengkritik draf.
3. Anggap output sebagai dakwaan, bukan bukti. Semak fakta, petikan, rujukan, pengiraan dan tafsiran dengan sumber primer atau sumber berautoriti.
4. Simpan rekod penggunaan AI. Catat alat yang digunakan, prompt penting, output yang dihasilkan, perkara yang diterima atau ditolak serta cara maklumat itu disahkan. Panduan NUS telah menetapkan pengakuan penggunaan dan tanggungjawab peribadi, manakala sesetengah jabatan memerlukan pengisytiharan yang lebih terperinci.
5. Kekalkan penguasaan sendiri. Pelajar sepatutnya boleh menerangkan dan mempertahankan setiap hujah utama tanpa bergantung pada AI.

Untuk guru dan institusi

Sekolah dan universiti boleh menjadikan arahan lebih jelas dengan menetapkan tahap kebenaran AI bagi setiap tugasan:

• Dilarang: tugasan mengukur ingatan, pengiraan, penulisan atau kemahiran asas secara tanpa bantuan.
• Dibenarkan dengan pengakuan: AI boleh membantu penyelidikan, maklum balas atau penyuntingan, tetapi penggunaannya mesti direkodkan dan hasilnya disahkan.
• Dijangka: pelajar dinilai berdasarkan keupayaan mereka menyoal, memperbaik atau mencabar output AI.

Aliran kerja yang baik boleh disusun seperti berikut: percubaan pertama tanpa bantuan, maklum balas AI yang dipandu guru, pembetulan oleh pelajar sendiri dan refleksi tentang perkara yang betul, tidak lengkap atau salah dalam jawapan AI.

Guru juga perlu membezakan kemahiran menulis prompt daripada pemahaman sebenar. Prompt yang canggih bukan bukti bahawa pelajar menguasai sesuatu subjek. Sebaliknya, alasan yang kukuh untuk menolak jawapan AI yang kelihatan meyakinkan mungkin menjadi bukti pembelajaran yang lebih kuat.

Bagi pelajar lebih muda, MOE menyatakan bahawa penggunaan AI mestilah memberi manfaat kepada pembelajaran, mempunyai tujuan yang jelas, sesuai mengikut usia dan perkembangan, serta selamat dan bertanggungjawab. Laporan terkini turut menyebut pengenalan berperingkat alat yang dibangunkan MOE mulai Primary 4, dengan pengawasan guru, di samping latihan AI untuk guru. Kanak-kanak memerlukan penggunaan berpandu dan sokongan orang dewasa, bukan akses peribadi yang terbuka tanpa had.

Akses sama rata tidak bermakna literasi AI sama rata

Infrastruktur digital Singapura boleh membantu mengurangkan jurang akses kepada peranti dan alat pembelajaran yang diluluskan. MOE menyatakan bahawa sekolah menerima sokongan untuk infrastruktur digital, peranti dan perisian, manakala pelajar boleh menggunakan SLS di seluruh sistem pendidikan.

Namun, akses yang sama tidak menjamin keupayaan kritis yang sama. Pelajar daripada keluarga yang mempunyai lebih banyak masa, keyakinan atau pengalaman pendidikan mungkin menerima lebih banyak bantuan untuk mempersoalkan jawapan, menyemak sumber dan mengenal pasti penjelasan yang cetek.

Tanpa pengajaran yang jelas, perbezaan ini boleh menjadi bentuk baharu ketidaksamaan pendidikan. Sekolah boleh mengecilkan jurang tersebut dengan menjadikan amalan pakar sesuatu yang boleh dilihat dan dipelajari:

• menunjukkan cara mengesahkan maklumat dan menilai sumber di dalam kelas;
• menyediakan prompt berstruktur serta contoh penggunaan AI yang baik dan lemah;
• mengajar metakognisi, termasuk cara pelajar menentukan bahawa mereka benar-benar faham;
• menyediakan akses berpandu kepada alat yang ditadbir institusi; dan
• melatih guru supaya bimbingan pelajar tidak bergantung kepada tahap keyakinan individu setiap guru.

Hala tuju literasi AI MOE merangkumi pemahaman tentang manfaat, batasan dan risiko AI, selain keupayaan mempersoalkan output serta mengenal pasti bias atau maklumat palsu dan mengelirukan.

Ke mana arah Singapura sehingga 2029?

Petunjuk dasar yang ada menunjukkan bahawa Singapura akan memperdalam integrasi AI, bukannya berundur. Negara itu berkemungkinan terus memperluas literasi AI merentas peringkat pembelajaran, mengembangkan alat berasaskan AI yang diluluskan dan menggunakan SLS untuk latihan diperibadikan serta maklum balas formatif.

Universiti pula dijangka terus mengutamakan pengakuan penggunaan, akauntabiliti dan peraturan mengikut kursus berbanding penguatkuasaan yang bergantung pada pengesan AI. Penilaian akan memberi nilai lebih besar kepada proses, aplikasi, dialog dan pertimbangan—terutamanya apabila objektif pembelajaran ialah penaakulan bebas.

Ujian sebenar ialah sama ada AI meningkatkan keupayaan pelajar untuk berfikir atau secara senyap-senyap menggantikan latihan yang diperlukan untuk membina pemikiran. Model paling kukuh untuk Singapura bukan “AI di mana-mana” atau “AI tidak boleh digunakan langsung”, tetapi penggunaan yang berstruktur dengan masa yang dilindungi untuk usaha tanpa bantuan.

Pelajar perlu menamatkan pendidikan dengan keupayaan bekerja bersama AI, mengenal pasti apabila AI tersilap, membuat keputusan untuk tidak menggunakannya dan menghasilkan penaakulan yang kukuh apabila AI tidak tersedia. Itulah perbezaan antara belajar bersama AI dan menyerahkan pembelajaran kepada AI.