Kejutan China Mengubah Strategi Perdagangan EU

Kebangkitan industri China sedang mencetuskan masalah baharu untuk Eropah. Pengeluar China kini bukan sahaja bersaing dalam barangan kos rendah, malah semakin kukuh dalam kenderaan elektrik, mesin, bateri, bahan kimia dan sektor lain yang menjadi teras ekonomi perindustrian Eropah.

Kesannya, dasar Eropah beralih daripada kecenderungan pasaran terbuka kepada pendekatan mengurangkan risiko (de-risking): perdagangan kekal terbuka apabila persaingan dan akses pasaran berlaku secara timbal balik, tetapi sekatan bersasar digunakan apabila subsidi, halangan pasaran atau kebergantungan strategik menimbulkan risiko besar.

Jurang dagangan EU-China yang semakin ketara

Data rasmi Eurostat menunjukkan EU mengimport barangan bernilai kira-kira €559.4 bilion dari China pada 2025, tetapi hanya mengeksport €199.6 bilion ke negara itu. Ini menghasilkan defisit sekitar €359.8 bilion. Berbanding 2024, import meningkat 6.4%, manakala eksport merosot 6.5%.

Angka terkini Suruhanjaya Eropah pula meletakkan defisit tersebut pada €359.9 bilion—meningkat 2.7% berbanding tahun sebelumnya, namun masih di bawah rekod €397.3 bilion yang dicatatkan pada 2022. Beberapa laporan lain menggunakan angka €360.6 bilion, atau kira-kira €1 bilion sehari, serta menganggarkan peningkatan tahunan sebanyak 15%. Oleh sebab angka dan kadar pertumbuhan itu tidak sepenuhnya selaras dengan pembentangan rasmi terkini, kadar tepatnya wajar dilihat dengan berhati-hati.

Namun, arah alirannya jelas: Eropah membeli jauh lebih banyak barangan dari China berbanding yang dijualnya ke negara tersebut, dan jurangnya kekal pada paras sejarah yang tinggi.

Komposisi perdagangan juga penting, bukan sekadar angka defisit. Peralatan elektrik serta mesin dan komponen mekanikal merupakan antara kumpulan produk terbesar dalam perdagangan EU-China. Eksport China ke Eropah turut meliputi produk yang berkait rapat dengan peralihan hijau dan digital, termasuk kenderaan elektrik, bateri, panel solar serta komponen berteknologi tinggi.

Keadaan ini mewujudkan dilema. Import yang lebih murah boleh membantu pengguna dan syarikat Eropah yang menggunakan komponen dari China. Tetapi kemasukan berterusan barangan yang disubsidi atau dijual pada harga luar biasa rendah boleh mengecilkan margin keuntungan, mengurangkan insentif pelaburan dan mengancam rangkaian pembekal yang menyokong pengeluaran Eropah.

Mengapa ia dipanggil “kejutan China” kedua?

“Kejutan China” pertama lazimnya dikaitkan dengan pemindahan pengeluaran kos rendah ke dalam rantaian bekalan global. Kejutan kali ini berbeza dalam satu perkara penting: syarikat China sedang bersaing lebih tinggi dalam rantaian nilai.

Permintaan domestik China melemah, tetapi kapasiti industrinya kekal besar. Penganalisis berkata gabungan ini mendorong lebih banyak pengeluaran China ke pasaran luar negara, meningkatkan tekanan harga di Eropah dan mengurangkan permintaan China terhadap barangan modal dari Eropah.

Sektor yang paling terdedah termasuk:

• automotif dan kenderaan elektrik;
• mesin industri dan mesin perkakas;
• peralatan elektrik dan automasi;
• bateri serta teknologi bersih;
• bahan kimia; dan
• barangan perkilangan maju yang lain.

Bagi syarikat Eropah, ancamannya bukan sekadar kehilangan jualan. Harga yang lebih rendah boleh mengurangkan pulangan ke atas kilang dan program penyelidikan yang dibina ketika Eropah mempercepat elektrifikasi dan penyahkarbonan.

Jika pengeluaran dihentikan, Eropah juga mungkin kehilangan pembekal khusus, kepakaran kejuruteraan, kapasiti penyelidikan dan pekerjaan berkemahiran. Sebab itu perdebatan kini melangkaui saiz defisit dagangan kepada persoalan daya tahan industri dan keselamatan ekonomi.

Mengapa Jerman paling terdedah?

Jerman merupakan contoh paling jelas tentang pendedahan Eropah kerana sektor pembuatan dan eksport memainkan peranan luar biasa besar dalam model ekonominya. Kekuatan tradisionalnya—kenderaan, mesin, bahan kimia dan peralatan industri—juga merupakan sektor yang pernah menjadikan China pelanggan serta pasaran pertumbuhan penting.

Hubungan itu kini berubah. Syarikat China semakin berkeupayaan bersaing dalam automotif, mesin dan bahan kimia, bukan lagi sekadar menjadi pembeli atau rakan pengeluaran kos rendah. Jerman kini dihimpit dari tiga arah: dalam pasaran China, di pasaran negara ketiga dan semakin ketara dalam pasaran Eropah sendiri.

Kemerosotan itu dapat dilihat melalui data perdagangan. Eksport Jerman ke China jatuh lebih 12% tahun ke tahun kepada hanya di bawah €37 bilion pada separuh pertama 2026. China pula merosot daripada pasaran eksport kedua terbesar Jerman pada 2021 kepada tangga kesembilan dalam tempoh tersebut, menurut angka awal yang dilaporkan Reuters.

Pengeluar kereta Jerman seperti Volkswagen berdepan peralihan yang amat sukar. Syarikat China telah membina kedudukan kukuh dalam kenderaan elektrik, bateri dan perisian, sedangkan pengeluar Eropah masih menanggung kos menukar perniagaan berasaskan enjin pembakaran.

Persaingan China kini bukan hanya tentang harga lebih rendah. Ia turut melibatkan teknologi, kelajuan melancarkan produk dan rantaian bekalan bersepadu.

Risiko kepada Jerman ialah formula eksport tradisionalnya mungkin merosot lebih cepat daripada kemunculan sumber pertumbuhan baharu. Namun, tidak semua kemerosotan industri boleh dipersalahkan kepada China. Syarikat Eropah turut berdepan kos tenaga tinggi, proses kelulusan yang perlahan, pasaran modal yang berpecah-pecah, kekurangan kemahiran dan penggunaan digital yang tidak sekata. Persaingan China mendedahkan kelemahan tersebut, tetapi bukan punca tunggal semuanya.

Langkah yang telah diambil EU

EU tidak menunggu sehingga mempunyai satu dasar China yang menyeluruh. Sebaliknya, blok itu membina himpunan instrumen pertahanan perdagangan secara berperingkat dan mengikut kes.

Kenderaan elektrik

EU mengenakan duti pengimbang tambahan terhadap kenderaan elektrik bateri yang dibuat di China selepas siasatan mendapati wujud subsidi. Duti ini dikenakan di atas tarif kereta EU yang biasa dan bertujuan mengimbangi kelebihan subsidi, bukannya mengharamkan import kenderaan elektrik China sepenuhnya. Pada akhir 2025, sesetengah duti terhadap kenderaan elektrik buatan China mencecah sehingga 35.3%.

Keluli

Keluli dilindungi melalui langkah perlindungan EU, termasuk kuota tarif, di samping kes anti-lambakan dan anti-subsidi. Pada akhir 2025, EU mempunyai 172 langkah anti-lambakan dan anti-subsidi yang berkuat kuasa merentasi rakan dagang. Sedikit lebih tiga perempat daripadanya menyasarkan syarikat China, menurut Reuters.

Instrumen ini bertujuan membezakan import yang bersaing secara biasa daripada import yang menjejaskan industri melalui lambakan, subsidi atau lonjakan mendadak. Dalam amalan, struktur mengikut produk boleh menjadikannya lebih perlahan berbanding tekanan industri yang cuba ditangani.

Peranti perubatan

Pada Jun 2025, Suruhanjaya Eropah menggunakan Instrumen Perolehan Antarabangsa (International Procurement Instrument, IPI) buat kali pertama untuk mengehadkan penyertaan pengendali China dan peranti perubatan dari China dalam perolehan awam EU. Tawaran China bagi kontrak yang diliputi, bernilai sekurang-kurangnya €5 juta, dikecualikan selama lima tahun.

Ini berbeza daripada tarif import biasa. Rasionalnya ialah timbal balik: pihak berkuasa EU bertindak selepas mendapati pembekal Eropah tidak memperoleh akses yang setanding kepada pasaran perolehan awam China.

Kuasa baharu yang sedang dipertimbangkan

Penggubal dasar Eropah sedang menilai sama ada sistem sedia ada terlalu perlahan dan terlalu sempit untuk menangani cabaran industri yang bersifat struktur. Antara cadangan yang dibincangkan ialah tarif sementara, kuota atau langkah perlindungan yang boleh dilaksanakan dengan lebih pantas apabila lonjakan import mengancam kerosakan serius kepada industri.

Cadangan lain termasuk syarat kandungan Eropah yang lebih ketat dalam perolehan awam dan sokongan teknologi bersih, serta pemeriksaan lebih tegas terhadap subsidi asing, pelaburan dan rantaian bekalan strategik.

Sesetengah pembuat dasar turut melihat kepada kuasa yang setanding dengan proses Seksyen 301 Amerika Syarikat. Daya tarikannya ialah kelajuan: instrumen lebih luas boleh membolehkan EU bertindak terhadap amalan sistemik tanpa membuka siasatan berasingan dan panjang bagi setiap produk yang terjejas.

Namun, halangannya besar. Negara anggota EU mempunyai kepentingan komersial yang berbeza, syarikat Eropah masih bergantung pada China sebagai pasaran dan pembekal, manakala sekatan lebih keras boleh mengundang tindakan balas. Instrumen yang luas juga perlu mematuhi undang-undang EU dan komitmen perdagangan blok tersebut.

Justeru, arah yang lebih berkemungkinan bukanlah perlindungan menyeluruh secara serta-merta. Sebaliknya, EU sedang menuju keterbukaan yang lebih bersyarat: akses pasaran apabila persaingan berlaku secara timbal balik, dan tindakan mempertahankan industri apabila subsidi, kebergantungan atau halangan akses dianggap material.

Subsidi atau masalah daya saing?

Pertikaian utama ialah sama ada kekuatan eksport China lebih banyak berpunca daripada sokongan negara yang tidak adil atau daya saing industri yang sebenar.

Kerajaan Eropah menunjuk kepada pembiayaan keutamaan, tanah, tenaga, layanan cukai, perolehan awam dan rantaian bekalan berkaitan negara. Kebimbangan mereka ialah sokongan sedemikian boleh mengekalkan lebihan kapasiti dan membolehkan eksport dijual pada harga yang tidak mampu ditandingi syarikat Eropah yang membayar kos berasaskan pasaran.

Hujah balas China pula menyatakan bahawa syarikatnya bersaing melalui skala, inovasi, pembekal bersepadu dan pelaksanaan yang lebih pantas. Dari sudut itu, sekatan Eropah hanyalah perlindungan untuk melindungi syarikat lama yang lebih perlahan.

Kedua-dua penjelasan mungkin mengandungi sebahagian kebenaran. Subsidi boleh memesongkan kapasiti dan harga, manakala syarikat Eropah pula mungkin menjadi kurang kompetitif akibat kos domestik dan kelewatan kawal selia.

Dilema dasarnya tidak mudah:

• tidak berbuat secukupnya boleh menyebabkan kapasiti produktif dan kepakaran industri hilang;
• tindakan berlebihan boleh menaikkan harga, memperlahankan peralihan hijau dan mencetuskan tindak balas; dan
• perlindungan tanpa pelaburan mungkin hanya mengekalkan pengeluaran Eropah yang mahal tanpa memulihkan daya saing jangka panjang.

Sebab itu tindak balas paling kukuh perlu menggabungkan pertahanan perdagangan bersasar dengan tenaga bersih yang lebih murah, kelulusan lebih pantas, pasaran modal yang lebih mendalam, pembiayaan inovasi yang kukuh dan permintaan lebih besar terhadap teknologi bersih Eropah.

Mengapa CBAM mencetuskan pertikaian diplomatik berasingan?

Mekanisme Pelarasan Sempadan Karbon EU (CBAM) memasuki fasa muktamad pada Januari 2026. Ia meliputi import intensif karbon seperti besi, keluli, aluminium, simen, baja, hidrogen dan elektrik. Pengimport perlu mengambil kira pelepasan terkandung melalui sijil emisi.

Rasional EU ialah mencegah “kebocoran karbon”. Jika pengeluar Eropah dikenakan harga karbon sedangkan barangan import tidak menanggung kos yang setara, pengeluaran mungkin berpindah ke luar negara atau import memperoleh kelebihan kos yang tidak seimbang. CBAM bertujuan menyelaraskan kos karbon barangan import yang diliputi dengan kos yang ditanggung pengeluar EU.

Negara-negara BRICS melihat mekanisme itu secara berbeza. Pada pertemuan menteri alam sekitar di New Delhi pada Ogos 2026, mereka menyifatkan langkah seperti CBAM sebagai “unilateral, menghukum, mendiskriminasi dan bersifat perlindungan”. Mereka berhujah bahawa dasar sedemikian boleh membebankan eksport negara membangun dan mengaitkan kritikan itu dengan tuntutan pembiayaan lebih besar untuk adaptasi iklim.

Pertikaian ini bukan sekadar soal istilah. Mekanisme yang secara rasmi berasaskan pelepasan masih boleh memberi kesan tidak sekata kepada pengeksport yang mempunyai pengeluaran lebih intensif karbon, data emisi terhad atau akses pembiayaan yang lebih kecil untuk melakukan penyahkarbonan.

Bagi ekonomi membangun, kebimbangannya ialah peraturan iklim sedang berubah menjadi syarat akses pasaran yang direka oleh negara lebih kaya.

Jalan tengah yang sukar untuk Eropah

Eropah kini cuba mencapai empat matlamat yang sering bertembung: melindungi kapasiti industri, mengekalkan manfaat perdagangan terbuka, memastikan dasar iklim kekal berwibawa dan mengelakkan konfrontasi lebih luas dengan China, ekonomi BRICS serta Amerika Syarikat.

Jawapan yang paling berkekalan barangkali bukan keterbukaan tanpa syarat atau tarif secara membuta tuli. EU memerlukan langkah perdagangan berasaskan bukti apabila persaingan jelas diputarbelitkan, di samping strategi domestik yang menjadikan pengeluaran Eropah lebih produktif, inovatif dan mampu milik.

Lonjakan eksport China telah mendedahkan kos andaian lama Eropah. Persoalannya bukan lagi sama ada EU patut kekal terbuka, tetapi sama ada ia mampu berbuat demikian tanpa membiarkan keupayaan industri strategik terhakis—dan sama ada ia boleh mempertahankan keupayaan tersebut tanpa meninggalkan persaingan serta pelaburan yang diperlukan untuk membinanya semula.