Strategi AI China Bukan Sekadar Kejar Model

Persaingan AI antara China dan Amerika Syarikat (AS) tidak boleh dibaca hanya melalui siapa memiliki model bahasa besar paling berkuasa. Respons Beijing terhadap kelebihan AS yang dilihatnya lebih luas: membina pengaruh dalam peraturan global AI, mempromosikan teknologi sumber terbuka, menggunakan kedudukan dalam rantaian bekalan mineral kritikal, dan mempercepat pemodenan ketenteraan berasaskan AI.

Di lapisan model, jurangnya kelihatan semakin kecil. Namun pada lapisan modal swasta, pengeluaran model penting dan akses kepada cip tercanggih, AS masih mempunyai kelebihan besar. 3650

AI tidak sepatutnya dikuasai satu blok, menurut Beijing

Mesej diplomatik China ialah AI ialah teknologi bersama yang tidak wajar dimonopoli oleh satu negara atau diurus melalui blok yang saling bersaing. Pada 2025, Perdana Menteri Li Qiang mencadangkan sebuah organisasi kerjasama AI global dan menyatakan hasrat China untuk membantu menyelaras peraturan serta berkongsi kemajuannya. 37

Pada Julai 2026 pula, Presiden Xi Jinping menggunakan Persidangan Kecerdasan Buatan Dunia untuk mengangkat teknologi sumber terbuka dan rangka kerjasama AI yang diterajui China, sebagai pilihan berbeza daripada pengaruh AS terhadap peraturan AI. 36

Bagi negara yang sedang menilai ekosistem teknikal, perkhidmatan awan, piawaian dan aturan tadbir urus yang mahu digunakan, pendekatan ini membawa kesan praktikal. Pegawai China turut menegaskan konsep “kedaulatan digital” dan menolak tekanan supaya negara lain memilih pihak dalam perlumbaan AI. 34

Model sumber terbuka atau open-weight menyokong naratif tersebut kerana ia boleh dimuat turun, diubah suai dan digunakan tanpa bergantung sepenuhnya pada platform proprietari AS. Namun, keterbukaan model tidak bermakna kebebasan teknologi sepenuhnya. Akses kepada cip canggih, peralatan pembuatan semikonduktor, kapasiti pengkomputeran awan dan modal tetap menjadi medan persaingan yang sangat penting.

Nadir bumi sebagai pengaruh balas China

Sekatan Washington terhadap China banyak tertumpu pada semikonduktor tercanggih dan teknologi berkaitannya. Kelebihan tindak balas Beijing pula berada dalam rantaian industri: mineral kritikal dan pemprosesannya.

China memperkenalkan dua gelombang kawalan eksport nadir bumi pada April dan Oktober 2025. Menurut perkhidmatan penyelidikan Parlimen Eropah, gelombang kedua digantung sehingga November 2026. 1

Kawalan ini tidak memberi China kuasa langsung terhadap perisian AI atau pembangunan model sempadan. Namun, ia boleh menjejaskan rantaian bekalan bagi industri berteknologi tinggi dan pertahanan, yang menggunakan nadir bumi serta magnet sebagai input penting.

Dalam erti kata lain, mineral menjadi modal tawar-menawar dalam pertarungan lebih besar mengenai akses teknologi. Laporan Suruhanjaya Semakan Ekonomi dan Keselamatan AS-China memberi amaran bahawa sekatan China yang disasarkan boleh mengganggu sektor teknologi tinggi, termasuk infrastruktur AI dan pusat data. 2

Ini bukan bermaksud salah satu pihak memegang titik sekatan mutlak. Sebaliknya, cip dan mineral kritikal telah menjadi sumber tekanan timbal balik dalam hubungan yang masih saling bergantung.

“Intelligentization” PLA: mengejar kelebihan maklumat

Dalam dimensi ketenteraan, agenda China sering dirujuk sebagai “intelligentization” Tentera Pembebasan Rakyat, atau PLA—iaitu penyepaduan AI bersama mekanisasi dan informatisasi. Sasaran pemodenan PLA menjelang 2027 termasuk mempercepat pembangunan bersepadu ketiga-tiga bidang itu. 18

Pemikiran PLA menganggap penguasaan maklumat sebagai asas kejayaan kempen ketenteraan. Penyelidikan mengenai AI ketenteraan China mengaitkan pendekatan ini dengan konsep system destruction warfare: melumpuhkan rangkaian, sensor, sistem arahan dan nod kritikal lain yang membolehkan angkatan lawan berfungsi sebagai sebuah sistem. 20

Bukti daripada penyelidikan awam dan perolehan menunjukkan beberapa bidang tumpuan:

• risikan, pengawasan dan peninjauan;
• kenderaan pintar atau autonomi;
• penyelenggaraan ramalan dan logistik;
• peperangan maklumat dan elektronik;
• simulasi serta latihan;
• sokongan arahan dan kawalan; dan
• pengecaman sasaran automatik. 17

Jabatan Pertahanan AS juga menilai bahawa China mengutamakan keupayaan berasaskan AI kerana melihat AI sebagai sebahagian daripada revolusi baharu dalam hal ehwal ketenteraan, sambil cuba memanfaatkan kemajuan sektor komersial. 19

Apa yang ditunjukkan—dan tidak ditunjukkan—oleh AI dalam penyasaran

AI boleh menyokong proses penyasaran ketenteraan tanpa membuat keputusan sendiri untuk menggunakan kekerasan. Fungsinya boleh merangkumi pemprosesan data sensor, pengecaman sasaran berpotensi, pengutamaan maklumat, sokongan kepada komander, peruntukan sumber, dan penambahbaikan perancangan atau simulasi.

Bukti yang tersedia menyokong kewujudan doktrin, perolehan, penyelidikan dan penggunaan sokongan bagi fungsi-fungsi ini. Namun, ia tidak membuktikan PLA telah mengoperasikan rantaian serangan hujung ke hujung yang matang dan autonomi, atau menyerahkan keputusan maut kepada AI. Perbezaan ini penting: pemodenan ketenteraan tersebut adalah nyata, tetapi masih merupakan peralihan yang berterusan, bukannya bukti keupayaan operasi autonomi sepenuhnya. 171820

Jurang model jauh lebih kecil daripada jurang pelaburan

Indeks AI Stanford 2026 menggambarkan satu percanggahan penting dalam persaingan AS-China. Pelaburan AI swasta AS mencecah AS$285.9 bilion pada 2025, berbanding AS$12.4 bilion di China—lebih 23 kali ganda. Stanford mengingatkan bahawa angka pelaburan swasta mungkin tidak menggambarkan sepenuhnya perbelanjaan China kerana ia tidak mengambil kira dana panduan kerajaan. 50

Namun, model terbaik kedua-dua negara jauh lebih rapat daripada yang disiratkan oleh angka pelaburan itu. Stanford melaporkan model AS dan China silih berganti di kedudukan teratas sejak awal 2025. DeepSeek-R1 buat sementara waktu menyamai model AS terbaik pada Februari 2025, manakala pada Mac 2026, model AS teratas mendahului hanya 2.7%. 50

Ini menunjukkan penumpuan pantas pada tahap model sempadan, bukannya bukti kedua-dua negara mempunyai sistem AI yang setara secara menyeluruh. AS masih memiliki kelebihan struktur besar dalam modal swasta dan penghasilan model penting: institusi berpangkalan di AS menghasilkan 40 model AI penting pada 2024, berbanding 15 dari China. 49

Kedudukan penanda aras bukan kesetaraan seluruh ekosistem

Ranking model hanyalah satu lapisan kuasa AI sesebuah negara. Persaingan yang lebih luas melibatkan:

• model dan aplikasi, termasuk ketersediaan serta penggunaan model terbuka;
• pengkomputeran dan semikonduktor, termasuk akses kepada cip maju dan teknologi pembuatan;
• rantaian bekalan industri, apabila mineral dan bahan menjadi sumber pengaruh;
• sistem ketenteraan, khususnya risikan, sokongan arahan, simulasi, logistik dan alat perancangan ketepatan; serta
• tadbir urus dan infrastruktur global, apabila blok bersaing mahu mempengaruhi piawaian, kerjasama dan penggunaan teknologi.

Strategi China lebih tepat difahami sebagai usaha mengurangkan pergantungan kepada teknologi berpusatkan AS, sambil menjadikan China pilihan rakan yang boleh diyakini untuk pembangunan dan tadbir urus AI. Retorik AI terbukanya, kawalan nadir bumi dan agenda AI ketenteraan saling berkait melalui matlamat itu, walaupun beroperasi pada garis masa dan dengan batas praktikal yang berbeza.

Implikasinya: dilema keselamatan yang saling mengukuh

Kedua-dua pihak menggambarkan sekatan masing-masing sebagai langkah pertahanan, manakala tindakan pihak lawan dianggap memaksa atau menggugat kestabilan. Kesan yang boleh dijangka ialah lebih banyak usaha berdikari: pembangunan teknologi domestik, kepelbagaian rantaian bekalan, pembinaan pakatan dan penyepaduan AI komersial ke dalam sistem ketenteraan.

Bagi kerajaan dan perniagaan, pengajaran utamanya jelas: persaingan AI AS-China tidak boleh dinilai dengan membandingkan model terbaik semata-mata. Jurang prestasi 2.7% menandakan tekanan persaingan yang nyata, tetapi tidak menghapuskan kelebihan AS dalam pelaburan dan pengeluaran model—atau keupayaan China mempengaruhi akses menerusi rantaian bekalan industri serta meneruskan pemodenan ketenteraan berasaskan AI. 4950