Sekatan Houthi ke atas Arab Saudi mengancam laluan minyak penting

Apa yang didakwa dan apa yang disahkan?

Pada 5 Ogos, pegawai Houthi mendakwa mereka menyerang dua kapal tangki minyak Saudi. Kapal pertama dikenal pasti sebagai Wafa, yang didakwa terkena peluru berpandu balistik di luar Yanbu, di utara Laut Merah. Kapal kedua, Daisy, dilaporkan menjadi sasaran di Teluk Aden dan terpaksa berpatah balik. Kenyataan Houthi menyifatkan kedua-dua insiden itu sebagai serangan kelapan dan kesembilan sejak sekatan bermula.

Laporan tersebut mengesahkan bahawa Houthi membuat dakwaan berkenaan—bukan bahawa kedua-dua kapal itu sememangnya terkena atau mengalami kerosakan. Maklumat yang tersedia tidak memberikan pengesahan bebas yang kukuh bagi mana-mana insiden itu. Angka lapan atau sembilan juga merujuk kepada kiraan yang diberikan oleh pihak Houthi sendiri.

Pendekatan berhati-hati yang sama terpakai terhadap dakwaan serangan ke atas sebuah kapal pendaratan tentera Saudi dan empat kapal pengiring berhampiran Mokha. Reuters melaporkan dakwaan itu, tetapi berkata tiada pengesahan segera daripada pihak berkuasa Saudi.

Walaupun begitu, ancaman tersebut sudah memberi kesan kepada aktiviti komersial. Reuters melaporkan bahawa pemuatan minyak mentah Saudi di Yanbu baru-baru ini dilakukan tanpa isyarat penjejakan AIS—sistem automatik yang biasanya membolehkan lokasi kapal dipantau. Langkah “gelap” ini dipercayai bertujuan mengurangkan risiko kapal dikenal pasti di laut, tetapi pada masa sama menyukarkan anggaran jumlah minyak Saudi yang benar-benar bergerak melalui Laut Merah.

Mengapa laluan Laut Merah Saudi terdedah?

Gangguan di Selat Hormuz telah mengubah peta eksport minyak Saudi. Menurut Reuters, aliran minyak mentah dan produk ditapis melalui selat itu sebelum konflik purata sekitar 18 juta tong sehari. Angka tersebut merosot kepada 4.8 juta tong sehari pada Julai dan kira-kira 2 juta tong sehari pada Ogos sehingga tarikh laporan, berdasarkan data Kpler.

Keadaan itu meningkatkan kepentingan infrastruktur Saudi di Laut Merah, khususnya pelabuhan Yanbu. Namun, Yanbu bukan pengganti yang bebas risiko kepada terminal eksport di Teluk. Minyak yang keluar melalui Laut Merah masih perlu melalui Bab al-Mandab—laluan sempit yang menghubungkan Laut Merah dengan Teluk Aden.

Dengan itu, ancaman Houthi terhadap Bab al-Mandab menyasarkan laluan alternatif yang menjadi lebih penting apabila pergerakan kapal melalui Hormuz terjejas. Arab Saudi sebenarnya berdepan masalah “lepas daripada satu chokepoint, masuk ke chokepoint yang lain”.

Riyadh turut berusaha mengurangkan pendedahan dengan mengalihkan lebih banyak minyak mentah melalui saluran paip merentasi Mesir ke Mediterranean. Laluan ini boleh mengelakkan perairan yang terdedah kepada Houthi, tetapi perjalanan seterusnya ke pelanggan Asia menjadi lebih panjang dan mahal.

Oleh itu, tidak tepat untuk menggambarkan aliran minyak Saudi melalui Bab al-Mandab sebagai lonjakan eksport yang selamat dan mudah diukur. Sebahagian aktiviti mungkin beralih ke pantai Laut Merah, tetapi operasi kapal tanpa AIS menyukarkan pengesahan jumlah sebenar. Penggunaan laluan Mesir pula menunjukkan Riyadh cuba mengelakkan kebergantungan kepada satu koridor yang mudah diserang.

Mengapa Houthi mengancam Laut Merah utara?

Logik tekanannya jelas: jika Arab Saudi tidak lagi boleh menggunakan Hormuz dengan yakin, ancaman terhadap Yanbu, pendekatan Laut Merah dan Bab al-Mandab boleh menafikan laluan maritim utama Riyadh yang masih tersedia. Dalam amaran Julai, Houthi memberitahu syarikat perkapalan bahawa kapal yang menggunakan pelabuhan Saudi mungkin menjadi sasaran.

Penutupan fizikal sepenuhnya tidak diperlukan untuk menimbulkan tekanan ekonomi. Ancaman semata-mata boleh menyebabkan pemilik kapal menangguhkan pelayaran, mematikan sistem penjejakan, mendapatkan pengiring tentera laut atau mengubah laluan mengelilingi Tanjung Harapan.

Setiap pilihan itu meningkatkan masa pelayaran, penggunaan bahan api, kos insurans dan kadar tambang. Laporan awal mengaitkan ancaman terhadap Bab al-Mandab dengan kenaikan mendadak harga minyak; harga Brent meningkat lebih 13% dalam beberapa hari dan melepasi AS$100 setong dalam laporan The Guardian.

Bab al-Mandab juga penting di luar sektor minyak. Selat ini menyokong laluan kapal kontena dan kargo tenaga yang bergerak antara Asia, Eropah dan Timur Tengah, termasuk kapal yang menuju ke Terusan Suez. Gangguan di situ boleh menjejaskan tenaga, barangan perkilangan dan bekalan komersial lain.

Mokha dan risiko serangan pantai yang lebih luas

Kempen Houthi tidak terhad kepada kenyataan mengenai kapal. Kumpulan itu menyerang Mokha, sebuah pelabuhan di pantai Laut Merah Yemen yang dikuasai pasukan kerajaan, menggunakan peluru berpandu dan dron. Laporan menyebut korban awam dan tentera, kerosakan terhadap infrastruktur pelabuhan serta beberapa gelombang serangan.

Kedudukan Mokha amat penting kerana ia berhampiran Bab al-Mandab. Tekanan di kawasan itu boleh mencapai dua matlamat serentak: melemahkan pasukan yang bersekutu dengan kerajaan Yemen dan meningkatkan keupayaan Houthi mengancam kapal berhampiran selat tersebut.

Pegawai Yemen dan laporan serantau memberi amaran bahawa Houthi mungkin cuba bergerak ke selatan sepanjang pantai barat, selain membina kedudukan berhampiran pulau strategik dan laluan menuju Bab al-Mandab. Namun, amaran itu tidak boleh dianggap sebagai bukti bahawa operasi penawanan akan berlaku dalam masa terdekat.

Bahan yang tersedia tidak mengesahkan secara bebas dakwaan bahawa kira-kira 2,000 anggota sedang dikerahkan. Ia juga belum membuktikan bahawa Houthi mampu menawan dan mengekalkan pantai selatan atau pulau-pulau berkenaan berdepan pasukan anti-Houthi tempatan serta kuasa tentera laut asing.

Kesimpulan yang lebih kukuh ialah serangan di Mokha menunjukkan usaha meningkatkan tekanan di sepanjang pantai dan menjadikan ancaman terhadap Bab al-Mandab lebih dipercayai. Sama ada ia berkembang menjadi peluasan wilayah bergantung pada keupayaan Houthi menggerakkan dan mengekalkan pasukan, menembusi pertahanan pihak lawan serta menghadapi tindak balas Saudi atau antarabangsa.

Implikasi terhadap perang saudara Yemen

Kempen pantai yang berpanjangan boleh mengaburkan sempadan antara perang dalaman Yemen dengan konflik maritim serantau yang melibatkan Iran, Arab Saudi dan Amerika Syarikat. Pasukan yang menyokong kerajaan, formasi tempatan di pantai barat dan penyokong asing berpotensi ditarik semula ke dalam pertempuran di sekitar pelabuhan, jalan pesisir dan tapak pemantauan maritim.

Risiko kemanusiaan pula sudah nyata. Serangan terhadap Mokha mengorbankan dan mencederakan orang awam, manakala Security Council Report berkata serangan itu menyebabkan kerosakan besar kepada pelabuhan. Gangguan lanjut boleh mengehadkan kemasukan makanan, bahan api dan barangan keperluan, selain meningkatkan kos sara hidup di Yemen.

Kemaraan baharu di pantai turut menyukarkan diplomasi. Houthi menyifatkan sekatan itu sebagai tindak balas terhadap apa yang mereka gambarkan sebagai sekatan Saudi ke atas pelabuhan dan lapangan terbang Yemen—alasan yang dilaporkan BBC dan Reuters. Sebarang rundingan perlu menangani keselamatan maritim serta pertikaian asas mengenai akses, tekanan ketenteraan dan kawalan sumber Yemen.

Pilihan sukar yang dihadapi Riyadh

Arab Saudi mempunyai beberapa pilihan, tetapi semuanya berisiko:

• Melindungi laluan: Riyadh boleh menambah pengiring tentera laut, pertahanan udara dan sistem pertahanan peluru berpandu di sekitar kapal tangki, pelabuhan serta kemudahan pesisir.
• Menyokong pasukan tempatan: Arab Saudi boleh meningkatkan bantuan kepada pasukan anti-Houthi di pantai barat Yemen, termasuk kemungkinan kempen darat untuk menolak Houthi menjauhi Bab al-Mandab.
• Menyelaras tindakan antarabangsa: Riyadh boleh memperkukuh kerjasama operasi dengan tentera laut Amerika Syarikat, Eropah dan negara serantau, termasuk perkongsian risikan maritim.
• Mengubah laluan eksport: Saluran paip Mesir dan terminal Mediterranean menawarkan alternatif, tetapi laluan mengelilingi Afrika meningkatkan kos serta masa penghantaran kepada pembeli Asia.
• Menyambung diplomasi: Rundingan boleh cuba mengurangkan sekatan dan memulihkan aturan maritim, namun konsesi mungkin dilihat sebagai ganjaran terhadap serangan dan belum tentu menamatkan ancaman.

Tindak balas ketenteraan besar mungkin melindungi pelayaran, tetapi pada masa sama mencetuskan lebih banyak serangan peluru berpandu dan dron terhadap infrastruktur Saudi. Sebaliknya, terlalu bergantung pada pengalihan laluan boleh mengurangkan pendedahan segera, tetapi membiarkan Houthi terus mengenakan kos kepada perkapalan dunia melalui gangguan dan ketidakpastian.

Kesan kepada tenaga dan keselamatan global

Bahaya utama ialah kerentanan serentak di Hormuz dan Bab al-Mandab. Sebelum konflik, Selat Hormuz membawa kira-kira satu perlima bekalan minyak dan gas asli cecair dunia setiap hari, menurut Reuters. Bab al-Mandab pula merupakan koridor alternatif penting; CNN melaporkan sekitar 6.2 juta tong minyak pernah bergerak melalui selat itu.

Jika kedua-dua laluan kekal tidak selamat, kesannya boleh merangkumi:

• harga minyak dan penghantaran yang lebih tinggi;
• lebih banyak kapal mengubah laluan mengelilingi Tanjung Harapan;
• penurunan trafik melalui Terusan Suez;
• premium insurans risiko perang yang meningkat;
• kelewatan penghantaran tenaga dan barangan perkilangan; serta
• tekanan lebih besar terhadap import makanan, bahan api dan barangan komersial ke Yemen serta pasaran berhampiran.

Hasil paling berbahaya tidak semestinya penawanan rasmi Bab al-Mandab oleh Houthi. Keupayaan berpanjangan untuk mengancam Laut Merah dan Teluk pada masa yang sama sudah memadai untuk mengubah keputusan pemilik kapal dan mempengaruhi harga tenaga.

Itulah sebabnya dakwaan serangan terhadap kapal tangki tetap penting walaupun belum disahkan. Kesan strategik sekatan boleh bermula sebelum setiap serangan dibuktikan secara bebas kerana ketidakpastian itu sendiri meningkatkan kos melalui laluan sempit. Namun, membezakan serangan yang disahkan daripada dakwaan Houthi juga penting untuk menentukan sama ada kempen ini sedang berubah menjadi operasi menghalang pelayaran yang berterusan, atau masih terutama berupa ancaman paksaan yang disokong serangan terpilih.