Hong Kong beralih daripada pengendali satelit kepada hab inovasi universiti

Pada 7 April 1990, roket Long March 3 berlepas dari Xichang dengan membawa AsiaSat-1—sebuah satelit komunikasi asing yang dikendalikan oleh syarikat berasaskan Hong Kong, AsiaSat. Pelancaran itu menandakan kejayaan pertama China dalam pelancaran komersial antarabangsa untuk satelit asing. AsiaSat kemudiannya mengendalikan satelit tersebut sebagai platform komunikasi serantau, sekali gus membuktikan model perniagaan yang menggabungkan pembiayaan, pemilikan satelit dan pengedaran perkhidmatan. 47485460

Lebih tiga dekad kemudian, peranan Hong Kong dalam industri angkasa sedang berubah. Bandar ini tidak berkembang sebagai pesaing kepada pusat pelancaran China. Sebaliknya, kedudukannya semakin berasaskan penyelidikan universiti dan tertumpu pada muatan satelit, data pemerhatian Bumi, pengkomputeran di orbit, harta intelek serta perkhidmatan profesional yang menghubungkan keupayaan tanah besar dengan pasaran global.

Daripada pintu masuk satelit komersial kepada hab penyelidikan

AsiaSat dan APT Satellite membentuk asas awal ekonomi angkasa Hong Kong. Syarikat berasaskan bandar itu boleh mengumpul modal, membina kerjasama antarabangsa, mengendalikan satelit komunikasi geopegun dan menjual sambungan komunikasi ke seluruh Asia.

Namun, peranan operasi tersebut tidak semestinya mewujudkan rantaian bekalan aeroangkasa tempatan yang lengkap. Hong Kong tidak mempunyai infrastruktur pelancaran sendiri, dan aktiviti angkasanya secara tradisi tertumpu pada telekomunikasi, penderiaan jauh, maklumat serta data—bukan penghasilan kenderaan pelancar. 45 Kerajaan Hong Kong sendiri mengakui masih wujud jurang antara kekuatan penyelidikan tempatan dengan ketiadaan pelan menyeluruh bagi rantaian industri aeroangkasa. 6

Model baharu itu bermula dengan penyelidikan universiti yang telah terbukti dalam penerbangan sebenar. Pasukan dari Hong Kong menyumbang instrumen kepada misi Bulan dan planet China, sementara satelit yang dikaitkan dengan universiti tempatan kini menghasilkan data untuk pemantauan alam sekitar, tindak balas bencana dan aplikasi bandar.

Pencapaian universiti Hong Kong

PolyU: teknologi Bulan, pemulangan sampel dan penerokaan Marikh

Universiti Politeknik Hong Kong (PolyU) mempunyai rekod paling lama dalam penyertaan Hong Kong dalam misi angkasa lepas negara. Penyelidiknya membangunkan sistem penentududukan kamera untuk Chang’e-3 dan Chang’e-4, sistem pengambilan serta pembungkusan sampel permukaan untuk Chang’e-5 dan Chang’e-6, selain Mars Landing Surveillance Camera untuk Tianwen-1, misi pertama China ke Marikh. 21222425

Projek-projek ini penting kerana ia menunjukkan lebih daripada keupayaan makmal. Ia membuktikan pasukan kejuruteraan Hong Kong mampu mereka bentuk, menghasilkan dan melayakkan peralatan untuk persekitaran Bulan dan planet yang sangat mencabar.

Pengalaman PolyU menyediakan asas kepada syarikat masa depan dalam bidang robotik, mekanisme berketepatan tinggi, pengimejan planet dan subsistem misi.

HKUST: penderiaan jauh, iklim dan kerjasama Bulan

Universiti Sains dan Teknologi Hong Kong (HKUST) membangunkan HKUST-FYBB#1 bersama Chang Guang Satellite Technology. Satelit itu dilancarkan pada Ogos 2023 dan disifatkan oleh HKUST sebagai satelit penderiaan jauh alam sekitar pertama daripada institusi pengajian tinggi Hong Kong. Ia menyokong pemantauan alam sekitar, kajian cuaca ekstrem dan analisis data; bahan universiti menyatakan imejnya mempunyai resolusi ruang 0.5 meter. 381314

HKUST turut mengetuai projek kerjasama antarabangsa bagi “Hong Kong Operation Robot” untuk misi Chang’e-8 serta memajukan projek balai cerap gas rumah hijau beresolusi tinggi yang dirancang berkaitan dengan program stesen angkasa China. 915

Kesemua usaha ini menunjukkan satu ruang komersial yang munasabah: Hong Kong tidak perlu menghasilkan keseluruhan kapal angkasa. Ia boleh membangunkan penderia, sistem pemprosesan, perisian atau perkhidmatan analitik, kemudian bekerjasama dengan rakan kongsi tanah besar untuk pemasangan, ujian dan pelancaran.

CUHK: pemerhatian Bumi berasaskan AI

Universiti Chinese Hong Kong (CUHK) membangunkan bersama ADA Space satelit Hong Kong Youth Scientific Innovation. Satelit pemerhatian Bumi itu dilancarkan pada September 2024 dan direka untuk menyokong analisis geografi, tindak balas bencana serta aplikasi bandar pintar di kawasan Guangdong-Hong Kong-Macao Greater Bay Area. 12

CUHK-1, yang dilancarkan pada 12 Februari 2026, dipersembahkan oleh CUHK sebagai satelit model besar AI untuk kelestarian bandar dan sebahagian daripada buruj satelit orbit Bumi rendah pertama Hong Kong. 5

Dakwaan bahawa misi-misi ini merupakan “yang pertama di dunia” datang daripada sumber institusi atau media. Oleh itu, ia wajar difahami sebagai perwatakan yang dilaporkan, bukannya kedudukan global yang telah disahkan secara bebas. 4511

Kepentingan komersialnya lebih jelas berbanding gelaran superlatif tersebut. Jika lebih banyak keupayaan pemprosesan diletakkan pada satelit, imej mentah boleh ditukar dengan lebih pantas kepada maklumat yang berguna untuk bandar, perkhidmatan kecemasan dan pengurus alam sekitar.

HKU: sumbangan yang belum cukup didokumentasikan dalam bukti tersedia

Sumber yang tersedia menerangkan peranan Universiti Hong Kong (HKU) terutamanya melalui sains angkasa dan astrofizik, termasuk astronomi sinar-X serta kerja berkaitan data. Bukti yang ada tidak cukup terperinci untuk mengaitkan dengan yakin mana-mana instrumen penerbangan atau peranan misi khusus kepada HKU dalam artikel ini.

Mengekalkan batas bukti itu lebih wajar daripada mengubah profil penyelidikan yang luas menjadi dakwaan yang tidak disokong.

Mengapa AsiaSat dan APT tidak melahirkan industri tempatan yang lebih besar?

Tiada satu penjelasan yang boleh dibuktikan secara terbuka sebagai punca tunggal mengapa syarikat angkasa utama ketiga yang berdaya tahan tidak muncul di Hong Kong. Namun, beberapa faktor struktur lebih meyakinkan apabila dilihat bersama.

Pertama, operasi satelit tidak sama dengan pembuatan satelit. Model AsiaSat dan APT memerlukan modal, akses spektrum, kontrak antarabangsa dan pelanggan. Ia tidak semestinya memerlukan rangkaian tempatan yang padat bagi syarikat pendorongan, pembekal avionik, kemudahan ujian alam sekitar dan penyepadu sistem.

Kedua, kelebihan Hong Kong tertumpu pada bidang tertentu. Kewangan, universiti, perkhidmatan profesional dan perniagaan antarabangsa ialah kekuatan utama bandar ini. Hong Kong boleh menyokong usaha aeroangkasa, tetapi saiz fizikalnya yang terhad serta ketiadaan infrastruktur pelancaran menjadikan rantaian industri lengkap sukar dibina. Literatur undang-undang angkasa juga menggambarkan aktiviti Hong Kong sebagai tertumpu pada telekomunikasi, penderiaan jauh, data dan maklumat. 45

Ketiga, peraturan lebih banyak berfungsi sebagai mekanisme kebenaran dan pengawasan. Pengendali satelit boleh memohon Lesen Angkasa Lepas daripada Ketua Eksekutif dan Lesen Pembawa Stesen Angkasa daripada Communications Authority bagi setiap satelit yang dikendalikan di Hong Kong. 36 Lesen ini penting, tetapi tidak secara automatik menyediakan pelanggan, akses ujian, kepakaran insurans, modal sabar atau sokongan pemindahan teknologi.

Akhir sekali, kejayaan universiti tidak terus berubah menjadi syarikat. Syarikat spin-off memerlukan kejuruteraan sistem, jaminan misi, kepakaran kawal selia, saluran jualan dan pelanggan awal. Tanpa jambatan itu, projek yang kuat dari segi teknikal boleh kekal sebagai pencapaian penyelidikan yang berdiri sendiri.

Strategi realistik untuk bab angkasa seterusnya

Strategi paling kukuh bagi Hong Kong ialah menjadi hab reka bentuk, data, pembiayaan dan perkhidmatan komersial, dengan kawasan Greater Bay Area serta tanah besar China berperanan sebagai pangkalan pembuatan, ujian dan pelancaran.

1. Tukarkan pengalaman misi kepada produk berulang. Wujudkan program pemindahan teknologi dan jaminan misi bagi membantu mengkomersialkan kepakaran robotik serta teknologi pensampelan PolyU, kerja penderiaan jauh dan iklim HKUST, serta teknologi AI di orbit CUHK.

2. Gunakan perolehan awam untuk mewujudkan pelanggan pertama. Agensi kerajaan boleh menjadi pembeli awal perkhidmatan yang disahkan untuk tindak balas banjir dan taufan, pemantauan alam sekitar, pengukuran gas rumah hijau, penilaian risiko tanah runtuh dan perancangan bandar. Kontrak data berulang lebih bernilai kepada syarikat pemula berbanding geran penyelidikan sekali sahaja.

3. Bina kepakaran kewangan dan undang-undang angkasa. Hong Kong boleh mengembangkan kepakaran dalam pembiayaan kapal angkasa, insurans, kontrak pelancaran, pelesenan harta intelek, tadbir urus data angkasa, timbang tara dan pengurusan risiko rentas sempadan. Belanjawan 2026 secara jelas mengenal pasti penyelidikan dan pembangunan, pembiayaan, pengurusan risiko serta undang-undang sebagai bidang yang boleh menghubungkan syarikat aeroangkasa tanah besar dengan pasaran global. 38

4. Jadikan pematuhan rentas sempadan lebih praktikal. Sebuah syarikat sepatutnya boleh mereka bentuk muatan di Hong Kong, menghasilkannya dan menjalankan ujian di Greater Bay Area, melancarkannya melalui rakan kongsi tanah besar yang sesuai, mendapatkan lesen berkaitan dan menjual perkhidmatan yang dibenarkan ke pasaran antarabangsa melalui proses yang jelas. Hong Kong sedang mengkaji langkah untuk memudahkan pelesenan perkhidmatan satelit orbit Bumi rendah. 3639

5. Ukur kejayaan melalui ketahanan komersial, bukan jumlah perkakasan tempatan. Syarikat angkasa Hong Kong yang seterusnya mungkin menjual analitik pemerhatian Bumi, perisian misi, muatan khusus, robotik Bulan atau perkhidmatan kewangan untuk sektor angkasa. Memaksanya menghasilkan satelit atau roket lengkap di Hong Kong akan menggunakan ukuran yang salah.

Warisan angkasa Hong Kong memberikan satu pengajaran penting. AsiaSat-1 membuktikan bahawa bandar itu mampu menghubungkan modal dan teknologi antarabangsa dengan keupayaan pelancaran China. Misi universiti pula menunjukkan Hong Kong boleh menyumbang penyelidikan sendiri yang telah lulus ujian penerbangan.

Cabaran seterusnya ialah menghubungkan kedua-dua pencapaian itu melalui syarikat, perolehan awam dan peraturan rentas sempadan yang cekap. Hong Kong tidak perlu membina semula pangkalan industri aeroangkasa tanah besar. Ia hanya perlu memastikan kelebihan penyelidikan dan komersialnya sendiri sukar digantikan.