Cermin Mata AI Menggugat Asas Peperiksaan Berpengawas

Peperiksaan berpengawas selama ini bergantung pada satu andaian mudah: orang yang duduk di dalam dewan ialah orang yang menghasilkan jawapan. Cermin mata AI, fon telinga tanpa wayar dan peranti boleh pakai bersambung menjadikan andaian itu semakin sukar dibuktikan.

Kamera yang tersembunyi dalam bingkai kelihatan seperti cermin mata biasa boleh merakam soalan. Soalan itu boleh diproses oleh sistem AI atau pembantu di luar dewan, sebelum maklumat dihantar semula melalui audio atau paparan pada lensa dengan pergerakan yang sangat minimum. Isunya bukan sekadar kemunculan satu lagi alat meniru; sebaliknya, peperiksaan bertulis berpengawas secara konvensional mungkin tidak lagi menjadi bukti kukuh bahawa jawapan dihasilkan tanpa bantuan luar. 46

Kes 2026 menunjukkan risikonya sudah nyata

Beberapa sistem peperiksaan telah merekodkan insiden melibatkan peranti ini:

• Universiti Auckland: universiti itu mengambil tindakan disiplin terhadap seorang pelajar yang membawa cermin mata AI ke dalam ujian, walaupun penganjur telah melarang peranti pintar secara jelas. Universiti berkenaan berkata kakitangan peperiksaannya dilatih untuk mengenal pasti teknologi tersebut dan bertindak balas dengan sewajarnya. 48
• Universiti Nasional Taiwan (NTU): NTU membatalkan kelayakan seorang pemohon dalam peperiksaan kemasukan kerana menggunakan cermin mata pintar AI, lalu memberikan markah sifar. Pemeriksa mula mengesyaki calon itu selepas beliau berulang kali menundukkan kepala; ketika diperiksa, bingkai cermin mata tersebut didapati panas. 49
• Korea Selatan: dua calon didapati memakai cermin mata AI dalam dua sesi TOEIC berasingan pada Mei, dan keputusan mereka dibatalkan. Kes lain yang dilaporkan melibatkan peperiksaan kelayakan teknikal kebangsaan; laporan kemudian menyatakan sekurang-kurangnya lima calon ditangkap pada Mei dan Jun, sekali gus mendorong rancangan untuk menyemak peraturan. 364032
• SAT di Amerika Syarikat: College Board kini secara jelas melarang cermin mata pintar, telefon, jam tangan pintar, penjejak kecergasan, peranti Bluetooth seperti fon telinga tanpa wayar, serta teknologi boleh pakai lain ketika ujian dan waktu rehat, kecuali bagi pelajar yang mempunyai kemudahan yang diluluskan. Larangan khusus terhadap cermin mata pintar bermula pada musim bunga 2026. 1821

Kes-kes ini ialah kes yang dikesan, bukannya ukuran bagi semua percubaan salah guna. Namun, ia menunjukkan bahawa penipuan yang dibantu peranti boleh pakai telah menjadi isu nyata dalam konteks universiti, ujian bahasa, kelayakan profesional dan kemasukan pengajian.

Mengapa peranti ini sukar dikesan?

Cermin mata pintar mencabar pengawasan kerana ia boleh menyerupai cermin mata preskripsi biasa, tetapi mengandungi kamera, mikrofon dan komponen elektronik lain. Seorang pakar pendidikan yang dipetik oleh CQUniversity menerangkan bagaimana cermin mata boleh menangkap soalan dan menerima jawapan dalam beberapa saat melalui audio atau paparan dalam lensa. 46

Pengesanan lazimnya bergantung pada petanda, bukannya kaedah saringan yang boleh dipercayai untuk semua keadaan: kedudukan kepala yang pelik, kerap menyentuh bingkai, pantulan yang kelihatan, bunyi, atau keputusan pemeriksa untuk memeriksa peranti itu. Kes NTU memperlihatkan hakikat ini—syak wasangka dan pemeriksaan fizikal diperlukan sebelum peranti tersebut dikenal pasti. 9

Masalahnya juga tidak terhad kepada cermin mata. Fon telinga tanpa wayar, jam tangan, cincin pintar dan telefon yang disorok boleh membahagikan tugasan dalam aliran yang sama: satu peranti merakam atau menghantar maklumat, manakala satu lagi menerima respons. Peraturan atau pemeriksaan visual yang hanya menumpukan telefon boleh terlepas pandang keseluruhan rangkaian peranti itu.

Dakwaan bahawa konfigurasi peranti tertentu boleh menjamin markah tertinggi atau sempurna perlu dilayan dengan berhati-hati melainkan diuji secara bebas dalam keadaan peperiksaan yang dinyatakan dengan jelas. Laporan yang tersedia menyokong kewujudan percubaan dan tindakan tatatertib, tetapi tidak membuktikan kadar kejayaan umum merentas peperiksaan.

Larangan perlu, tetapi tidak memadai

Larangan yang jelas tetap penting. Ia menetapkan sempadan, memberi kuasa kepada pengawas untuk campur tangan dan melindungi pelajar yang mematuhi peraturan. Dasar College Board ialah contoh langsung pendekatan tersebut. 18

Namun, strategi yang hanya berasaskan penguatkuasaan mempunyai had:

• Peranti boleh pakai boleh menjadi semakin sukar dibezakan daripada aksesori biasa.
• Pemeriksaan intensif dan pengawasan berterusan menelan kos serta boleh menimbulkan syak wasangka yang salah.
• Pelajar yang memakai cermin mata preskripsi atau menggunakan teknologi bantuan yang diluluskan memerlukan pengaturan yang adil dan boleh dilaksanakan.
• Kawalan dewan yang ketat pun tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa setiap jawapan mencerminkan kefahaman bebas calon.

Justeru, ini juga masalah reka bentuk pentaksiran, bukan semata-mata masalah keselamatan peranti. Jawapan bertulis dalam masa terhad semakin menjadi bukti yang lemah apabila AI boleh membantu ingatan, penerangan dan pengiraan di luar pandangan pemeriksa.

Apa yang patut dinilai oleh universiti?

Penyelesaiannya bukan membuang semua peperiksaan terkawal. Institusi masih mungkin perlu menilai pengetahuan asas yang dikuasai tanpa bantuan. Namun, keputusan berimpak tinggi sepatutnya dibuat berdasarkan pelbagai bentuk bukti, bukan satu sesi peperiksaan bertulis yang mudah dipengaruhi teknologi.

Antara pilihan yang lebih kukuh ialah:

1. Prestasi autentik di bawah penyeliaan. Tugasan praktikal, simulasi, kerja makmal, latihan klinikal dan kajian kes dapat memperlihatkan pertimbangan serta kaedah calon.
2. Pembelaan lisan yang ringkas. Sesi viva, demonstrasi atau temu bual susulan boleh menilai sama ada calon mampu menerangkan pilihan, menyesuaikan diri dengan senario baharu dan membetulkan kesilapan.
3. Bukti proses. Draf, rekod keputusan, penilaian sumber, semakan berulang, maklum balas dan refleksi boleh menunjukkan bagaimana sesuatu hasil kerja dibangunkan—bukan sekadar jawapan akhirnya.
4. Pentaksiran penggunaan AI yang telus. Jika AI menyerupai alat amalan profesional sebenar, institusi boleh menilai pendedahan penggunaan, arahan yang diberi kepada AI, semakan fakta, batasan dan pertimbangan yang bertanggungjawab, bukannya berpura-pura alat itu tidak wujud.
5. Bukti yang saling menyokong. Gabungkan pemerhatian berisiko rendah, tugasan berpengawas dan semakan bersasar supaya satu sesi peperiksaan yang terjejas tidak membawa terlalu banyak beban keputusan.

Perbezaan pentingnya ialah antara menilai apa yang seseorang boleh lakukan tanpa bantuan, dengan apa yang mereka boleh lakukan menggunakan alat secara bertanggungjawab. Kedua-duanya boleh bernilai, tetapi kedua-duanya ialah tuntutan yang berbeza dan wajar dinilai secara telus.

Isu privasi dan tadbir urus yang lebih luas

Keupayaan yang mengancam integriti peperiksaan—kamera dan mikrofon terselindung, rakaman imej serta bantuan berangkaian—turut menimbulkan kebimbangan tentang rakaman orang lain tanpa makluman yang bermakna. Sekolah, universiti dan majikan memerlukan dasar jelas tentang kawasan bebas peranti, persetujuan, rakaman, penyimpanan serta pemadaman data, siasatan, pengaturan bagi orang kurang upaya, dan pemeriksaan yang seimbang.

Kerajaan pula berdepan persoalan dasar produk: sama ada peranti boleh pakai berkamera perlu mempunyai penunjuk rakaman yang lebih jelas, tetapan privasi lalai yang lebih kukuh, tanggungjawab penjual, keperluan pendedahan, atau sekatan terhadap peranti yang dipasarkan untuk kegunaan tersembunyi.

Laporan yang tersedia menyokong kes keselamatan peperiksaan dan tindak balas dasar yang dihuraikan di atas. Namun, bukti tersebut tidak mencukupi untuk membuat kesimpulan undang-undang khusus bagi United Kingdom, England dan Wales, Norway atau Australia. Undang-undang privasi, pengawasan, jenayah dan produk pengguna berbeza mengikut tempat dan keadaan; isu itu memerlukan semakan berasingan, bukannya satu keputusan undang-undang yang dianggap terpakai di seluruh dunia.

Kesimpulannya

Peranti boleh pakai berasaskan AI mendedahkan kelemahan asas pengawasan tradisional: melihat seorang pelajar di meja tidak lagi sama dengan mengetahui bahawa mereka bekerja sendirian. Larangan peranti yang jelas dan pengawas terlatih masih merupakan perlindungan penting. Tetapi penyelesaian yang lebih tahan lama ialah membina pentaksiran yang menunjukkan kefahaman, pertimbangan dan proses kerja—bukan sekadar menghasilkan jawapan yang boleh dibantu oleh peranti bersambung.