Kin A vượt eo Hormuz cho thấy dầu Iraq vẫn chảy — trong một hành lang rất chọn lọc

Kin A/Helga được ghi nhận ra sao?

Kin A được mô tả là một VLCC chở dầu thô Iraq, còn được gọi là Helga trong một số bản tin. Tàu xuất hiện trên màn hình theo dõi ngày 2/5 ở khu vực ngoài khơi Duqm, Oman, sau khi hơn ba ngày trước đó được ghi nhận đang hướng về eo Hormuz; trước đó tàu đã nhận hàng tại cảng Basra của Iraq ^[19].

Các báo cáo quan trọng đều giữ mức độ thận trọng. Moneycontrol, đăng lại Bloomberg, viết rằng tàu “có vẻ” đã vượt eo biển; nếu hành trình được xác nhận, Kin A sẽ nằm trong nhóm rất nhỏ các VLCC chở hàng không phải của Iran đi qua Hormuz kể từ đầu tháng 3 ^[26]. Trước đó, Rudaw dẫn các nguồn Bộ Dầu mỏ Iraq nói tàu HELGA, treo cờ Comoros, đã có phê duyệt của Iran để đi qua Hormuz sau khi nhận khoảng 2 triệu thùng dầu tại Basra ^[27].

Điều này cho thấy dầu Iraq vẫn còn lối qua

Kin A/Helga không phải là tín hiệu đơn lẻ. Ocean Thunder, chở khoảng 1 triệu thùng dầu Basrah Heavy của Iraq, đã được ghi nhận đi qua Hormuz gần bờ biển Iran một ngày sau khi Iran nói Iraq được miễn khỏi các hạn chế quá cảnh ^[1]. OilPrice cũng dẫn Bloomberg cho biết một tàu do Petronas vận hành chở dầu Iraq qua Hormuz, xem đây là dấu hiệu của sự khôi phục khiêm tốn dòng dầu qua điểm nghẽn này ^[18].

Vì vậy, kết luận hợp lý là Hormuz chưa trở thành một bức tường đóng kín tuyệt đối đối với dầu Iraq. Một số chuyến hàng vẫn có thể đi qua nếu rơi vào diện được miễn trừ, được chấp thuận hoặc được xem là có thể đi lại trong điều kiện an ninh hiện tại ^[1][18][27].

Nhưng đây chưa phải là bình thường hóa

Điểm quan trọng là số chuyến đi được ghi nhận không đủ để chứng minh tuyến vận tải đã trở lại bình thường. CBS News mô tả giao thông qua Hormuz đã bị cắt giảm mạnh, với tàu dầu và tàu thương mại gần như đình trệ trong giai đoạn đầu khủng hoảng ^[10]. ChemAnalyst thậm chí ghi nhận một ngày không có tàu dầu nào đi qua eo biển ^[4].

Các số liệu theo từng ngày có thể khác nhau, nhưng cùng chỉ về một thực tế: giao thông thấp, thất thường và kén tàu. Rudaw cho biết lưu lượng qua Hormuz đã rơi xuống mức thấp nhất theo ngày trong 5 năm, trong khi số tàu chở dầu Iraq từ Basra và Umm Qasr qua eo biển chỉ còn khoảng một phần ba mức thông thường ^[6]. gCaptain, dẫn Bloomberg, cũng mô tả giao thông qua điểm nghẽn này là “cực kỳ hạn chế” và cho biết một số tàu từng đi qua rồi phải hủy hành trình, quay lại tuyến cũ ^[11].

Vì sao Iraq có thể được xử lý khác?

Các nguồn hiện có cho thấy yếu tố quyết định không chỉ là năng lực vận tải, mà còn là phân loại chính trị và phê duyệt an ninh. Rudaw viết rằng Iran cho phép các tàu không bị coi là thuộc về “kẻ thù” đi qua Hormuz ^[6]. Trong trường hợp Ocean Thunder, tàu đi qua một ngày sau khi Iran nói Iraq được miễn khỏi các hạn chế quá cảnh ^[1]. Với HELGA, nguồn Bộ Dầu mỏ Iraq nói tàu đã có phê duyệt của Iran trước khi nhận dầu ở Basra ^[27].

Baghdad cũng đang tìm cách bảo đảm lối ra cho dầu của mình. Bộ trưởng Dầu mỏ Iraq Hayan Abdel-Ghani nói Iraq đang trao đổi với Iran để cho phép một số tàu dầu Iraq đi qua Hormuz; đồng thời, Iraq đang tìm cách khôi phục một đường ống có thể bơm dầu trực tiếp sang Thổ Nhĩ Kỳ mà không đi qua khu vực Kurdistan ^[3]. Điều đó cho thấy Iraq vừa cần Hormuz trong ngắn hạn, vừa muốn có lựa chọn thay thế để giảm phụ thuộc vào eo biển này ^[3].

Ý nghĩa với thị trường dầu

Hormuz là một điểm nghẽn năng lượng lớn: Reuters/Arab News mô tả eo biển này là hành lang vận chuyển khoảng một phần năm dòng dầu và LNG toàn cầu ^[1]. Vì vậy, việc một vài tàu Iraq được phép đi qua có thể làm giảm lo ngại rằng nguồn cung bị cắt tuyệt đối, nhưng không xóa được rủi ro nếu quyền tiếp cận vẫn dựa trên phê duyệt từng trường hợp.

Rủi ro lớn nằm ở cơ chế đi qua. Nếu một chuyến hàng phải phụ thuộc vào miễn trừ của từng nước, sự chấp thuận của Iran hoặc mức độ an toàn của từng hành trình, thì đó là dòng chảy có kiểm soát chứ không phải thương mại bình thường. ABC News cũng lưu ý rằng dù có một số tuyến thay thế cho dầu đi qua Hormuz, chúng không thể bù đắp phần lớn sản lượng bị mất nếu điểm nghẽn này bị gián đoạn nghiêm trọng ^[8].

Kết luận

Kin A/Helga dường như vượt Hormuz là dấu hiệu rằng dầu Iraq vẫn còn một lối ra khỏi Vịnh Ba Tư. Nhưng đây không phải bằng chứng rằng eo biển đã mở lại bình thường. Cho đến khi số tàu qua lại tăng ổn định, các chuyến hàng không còn cần ngoại lệ đặc biệt và dữ liệu giao thông bớt thất thường, vận chuyển dầu qua Hormuz vẫn nên được xem là bị hạn chế nghiêm trọng.